Podleganie ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu przez członków zarządu

Członkowie zarządu spółek, stowarzyszeń czy innych osób prawnych mogą pełnić swoją funkcję tylko na podstawie powołania albo na podstawie umowy o pracę czy umowy cywilnoprawnej, za wynagrodzeniem lub nieodpłatnie. Niejednokrotnie wykonują także inną dodatkową działalność na rzecz spółek, w których pełnią funkcję w zarządzie. W zależności więc od tego, na jakiej podstawie członek zarządu pełni swoją funkcję oraz czy posiada inne tytuły do ubezpieczeń, różnie będzie wyglądała jego sytuacja ubezpieczeniowa.

Powstanie obowiązku ubezpieczeń społecznych członków zarządu jest uzależnione od tego, czy podstawa pełnionej funkcji została wymieniona w przepisach ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) jako tytuł do ubezpieczeń społecznych. Samo powołanie nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych. Z kolei w razie zawarcia z członkiem zarządu umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej będą obowiązywały zasady dotyczące odpowiednio pracowników lub zleceniobiorców. Natomiast w przypadku składki zdrowotnej decydujące znaczenie ma fakt pobierania z tego tytułu wynagrodzenia przez członka zarządu.

1. Podleganie ubezpieczeniom przez członka zarządu spółki z tytułu powołania

Pełnienie funkcji członka zarządu na podstawie powołania (stosunku organizacyjnego) nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (art. 6 ustawy systemowej). Nie ma przy tym znaczenia fakt otrzymywania wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji czy jego brak, tj. pełnienie funkcji nieodpłatnie.

Natomiast powołanie będzie co do zasady stanowiło tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli członek zarządu będzie wynagradzany za pełnienie funkcji.

1.1. Objęcie członka zarządu ubezpieczeniem zdrowotnym

Ubezpieczeniem zdrowotnym objęte są osoby powołane do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania, które z tego tytułu pobierają wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym niezależnie od kwalifikacji do źródła przychodu (art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, dalej: ustawa zdrowotna).

Oznacza to, że członek zarządu, pełniący swoją funkcję na mocy aktu powołania i otrzymujący z tego tytułu wynagrodzenie, podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu.

1.2. Premie i benefity przyznane członkowi zarządu a podstawa wymiaru składek

Samo powołanie nie stanowi dla członka zarządu tytułu to ubezpieczeń społecznych. Zatem od wypłaconych premii czy świadczeń dla członka zarządu nie opłaca się składek na ubezpieczenia społeczne.

Natomiast obowiązkowa będzie składka zdrowotna. W przypadku tych osób podstawą wymiaru składek jest kwota odpowiadająca wysokości wynagrodzenia pobieranego z tego tytułu (art. 81 ust. 8 pkt 11a ustawy zdrowotnej).

Jeżeli natomiast członek zarządu sprawuje swoją funkcję na podstawie powołania nieodpłatnie, nie będzie objęty ani ubezpieczeniami społecznymi, ani ubezpieczeniem zdrowotnym.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że w przypadku członków zarządu jest mowa o wynagrodzeniu. Jednak w praktyce przyjęła się wykładnia rozszerzająca, tj. za podstawę wymiaru składek uznaje się wartość wszelkich świadczeń. Stanowią one bowiem element wynagrodzenia.

Potwierdza to m.in. interpretacja ZUS z 21 września 2023 r. (sygn. DI/100000/43/696/2023), w której wskazano, że:

ZUS

(…) Użyte przez prawodawcę w ww. przepisach wyrażenie „wynagrodzenie” należy odczytać w sposób szeroki, tj. jako wszelką formę przychodu przewidzianą przez przepisy prawa podatkowego jako podstawę ustalenia obowiązków daninowych. Należy dodatkowo wskazać, że prawodawca powiązał sposób konkretyzacji obowiązku składkowego ze sposobem powstawania obowiązków podatkowych, przy czym nie odesłał w art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy o świadczeniach zdrowotnych do żadnego konkretnego źródła przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji, otrzymywanego przez osoby powołane do pełnienia funkcji na podstawie aktu powołania „wynagrodzenia” nie należy zawężać do konkretnych przepisów ustaw podatkowych, tylko należy odczytać w sposób szeroki, tj. jako wszelką formę przychodu przewidzianą przez przepisy prawa podatkowego. (…)

Wobec tego, jeżeli członek zarządu pełniący funkcję na podstawie powołania, bez wynagrodzenia, otrzymuje od spółki jakieś benefity, które podatkowo będą uznawane za przychód z tego tytułu, od ich wartości należy opłacić składkę zdrowotną.

2. Członek zarządu zatrudniony na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej

W zakresie ubezpieczeń społecznych uwarunkowania zmieniają się, gdy członek zarządu pełni funkcję nie tylko na podstawie aktu powołania (np. uchwały zgromadzenia wspólników spółki z o.o.), ale także w ramach stosunku pracy czy na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (dalej: k.c.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (np. kontrakt menedżerski, umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem).

W takim przypadku członek zarządu podlega ubezpieczeniom społecznym na zasadach określonych dla pracowników albo zleceniobiorców.

2.1. Umowa o pracę zawarta z członkiem zarządu

Zatrudnienie członka zarządu spółki z o.o. na podstawie umowy o pracę i w związku z tym świadczenie przez niego pracy w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy skutkuje tym, że podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu i ubezpieczeniu zdrowotnemu jako pracownik (art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy zdrowotnej).

Taka konstrukcja zatrudnienia jest jednak od strony prawnej wadliwa w przypadku jednoosobowej spółki. Zatrudnienie w jednoosobowej spółce z.o.o. wspólnika było przedmiotem wielu orzeczeń sądowych. W tym zakresie wypowiedział się SN m.in. w postanowieniu z 6 sierpnia 2025 r. (sygn. akt II USK 418/24), który stwierdził, że:

SN

W przypadku wspólników spółek kapitałowych o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy. Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania pracy zasadnicze znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta i czy jest ważna (jako nienaruszająca art. 58 § 1 k.c.), lecz to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy (art. 8 ust. 1 u.s.u.s.). O tym zaś, czy strony istotnie w takim stosunku pozostawały i czy stosunek ten stanowi tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki oraz wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. (…) Jedyny lub niemal jedyny wspólnik spółki z o.o. nie podlega (…) pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. W konsekwencji tam, gdzie status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z o.o., nie może być mowy o zatrudnieniu w ramach stosunku pracy takiego wspólnika, który nie pozostaje w pracowniczej relacji podporządkowania wobec samego siebie.

Niejednokrotnie członkowie zarządu często są dodatkowo zatrudniani w spółce na innym stanowisku. Wówczas należy mieć na względzie fakt, czy zakres obowiązków określony w umowie o pracę oraz z tytułu powołania do zarządu nie pokrywa się (gdy trudno rozdzielić obowiązki pracownicze od korporacyjnych).

Dotyczy to szczególnie takich sytuacji, w których np. z członkiem zarządu zawierany jest kontrakt menedżerski, a wynagrodzenie wypłacane jest zarówno z tytułu tej umowy, jak i z powołania. Przy czym wysokość wynagrodzenia z tytułu powołania nie została ustalona przez uprawniony do tego organ, tj. wspólników czy walne zgromadzenie. W takim przypadku wynagrodzenie wypłacone z tytułu powołania (jako określone postanowieniami kontraktu menedżerskiego za pełnienie funkcji w zarządzie) może zostać zakwalifikowane jako przychód z umowy o pracę/umowy cywilnoprawnej i w konsekwencji oskładkowane.

Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2025 r. (sygn. akt II USKP 73/23, OSNP 2025/8/81), który uznał, że:

SN

Wynagrodzenie członków zarządu zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub innej umowy określa organ albo osoba powołana uchwałą zgromadzenia wspólników (uchwałą walnego zgromadzenia) do zawarcia umowy z członkiem zarządu. W doktrynie przyjmuje się, że przepis ten odnosi się do dwóch sytuacji: gdy członek zarządu pełni swoją funkcję tylko w oparciu o stosunek organizacyjny, będący następstwem powołania do pełnienia funkcji (zdanie pierwsze), albo obok stosunku organizacyjnego nawiązany jest jakiś stosunek obligacyjny (na przykład umowa o pracę, kontrakt menadżerski, umowa o oświadczenie usług i tym podobne). W zależności od sytuacji prawnej członka zarządu (bez umowy albo z umową), odmiennie uregulowane jest ustalenie zasad jego wynagradzania.

W niniejszej sprawie żadna część wynagrodzenia członków zarządu nie została ustalona przez walne zgromadzenie, całość mieściła się w postanowieniach umowy o pracę zawartych z reprezentantem rady nadzorczej (także ta określana w umowach jako wynagrodzenie za pełnienie funkcji w zarządzie). Było to zatem wynagrodzenie ze stosunku pracy, a nie wynagrodzenie ze stosunku organizacyjnego ustalone uchwałą walnego zgromadzenia.

Wszystkie te argumenty prowadzą do wniosku, że całość wynagrodzenia ubezpieczonych wynikała ze stosunku pracy i wchodziła do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (…).

2.2. Kontrakt menedżerski jako forma zatrudnienia członka zarządu

Z reguły kontrakt menedżerski (zwany też umową o świadczenie usług lub umową o zarządzanie) jest umową cywilnoprawną, do której stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia. Niekiedy może być zawarty również w formie umowy o pracę.

Jeżeli prezes zarządu spółki z o.o. pełni funkcję nie tylko na mocy aktu powołania (uchwały), ale także na podstawie kontraktu menedżerskiego (umowy o świadczenie usług), to podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu na zasadach określonych dla zleceniobiorców. Podlega więc obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu, a dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu (art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy zdrowotnej).

W sprawie kwalifikowania pod względem ubezpieczeń społecznych kontraktów menedżerskich wielokrotnie stanowisko zajmowały sądy, m.in. Sąd Najwyższy np. w wyroku z 24 maja 2017 r. (sygn. akt I UK 247/16) oraz Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 22 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III AUa 221/16):

SN

Kontrakty menadżerskie czy umowy o zarządzanie bliskie są umowie zlecenia, ze względu na zobowiązanie do starannego działania (zarządzania), w której ryzyko braku efektu może obciążać zatrudniającego (zleceniodawcę).

SA

Zarządzanie zakładem pracy może być wykonywane na podstawie stosunku pracy, umowy menedżerskiej lub bezpośrednio na podstawie stosunku organizacyjnego łączącego członka zarządu ze spółką. Kwalifikacja kontraktu menedżerskiego jako umowy o pracę lub umowy prawa cywilnego zależy od okoliczności konkretnego wypadku. Jeżeli kontrakt menedżerski ma charakter umowy o pracę, osoba wykonująca tę umowę podlega ubezpieczeniom społecznym na takich samych zasadach jak inni pracownicy. Jeśli ma cechy umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, podlega ubezpieczeniom jak zleceniobiorcy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s.

Jeżeli członek zarządu pełniący funkcję na podstawie umowy o świadczenie usług (kontrakt menedżerski) prowadzi jednocześnie działalność gospodarczą, to będzie zachodził zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych, w zależności od tego, czy mamy do czynienia z tzw. samozatrudnieniem, czy nie.

W sytuacji gdy członek zarządu prowadzi działalność, której przedmiotem jest zarządzanie, i zawiera wyłącznie kontrakt menedżerski ze spółką, na podstawie którego pełni swą funkcję, wówczas umowa ta będzie stanowiła dla niego jedyny tytuł do ubezpieczeń społecznych, a nie działalność.

Przychody z kontraktu menedżerskiego są bowiem uznawane pod względem podatkowym za przychody z działalności wykonywanej osobiście, a nie z działalności gospodarczej.

Jeśli natomiast członek zarządu prowadzi działalność gospodarczą w innym zakresie, wówczas będzie on objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z działalności, jeżeli z tytułu umowy cywilnoprawnej (kontraktu menedżerskiego) miesięczne wynagrodzenie byłoby niższe od podstawy wymiaru składek wynoszącej 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (tj. 5203,80 zł w 2025 r.). W sytuacji gdy korzysta z ulgi w opłacaniu składek, będzie objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z obu tytułów, chyba że z kontraktu menedżerskiego osiąga wynagrodzenie równe płacy minimalnej. Wówczas składki ZUS może opłacać tylko z umowy cywilnoprawnej (kontraktu menedżerskiego). Z działalności gospodarczej będzie objęty wyłącznie ubezpieczeniem zdrowotnym (art. 9 ust. 2a i 2c ustawy systemowej).

3. Umowa o zakazie konkurencji z członkiem zarządu

Często umowom z członkami zarządu towarzyszy tzw. umowa o zakazie konkurencji. Do kwestii oskładkowania wynagrodzenia z tego tytułu odnosił się ZUS, powołując się m.in. na stanowisko Sądu Najwyższego. W interpretacji indywidualnej z 29 lipca 2024 r. (sygn. DI/100000/43/647/2024) ZUS uznał:

ZUS

(…) zakaz konkurencji jest częścią całego zobowiązania, a nie samodzielnym tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym. Jeśli jest częścią umowy cywilnej, to przychód z tej umowy, czyli również z zakazu konkurencji stanowi podstawę składek. Uprawnione jest zatem stanowisko, że wyłączenie z podstawy wymiaru składek odszkodowania wypłaconego byłym pracownikom po rozwiązaniu stosunku pracy, na podstawie zakazu konkurencji, o której mowa w art. 101² k.p., nie ma zastosowania do osób wykonujących prace na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem stosuje się przepisy dotyczące zlecenia – § 1, § 2, ust. 1 pkt 4, § 5 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (…).

(…) Wartość odszkodowania wypłaconego Członkowi Zarządu z tytułu zakazu konkurencji po ustaniu Umowy stanowi dla byłego Członka Zarządu przychód wynikający z Umowy o świadczenie usług zarządzania w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tym samym w sytuacji opisanej we wniosku, brak jest podstaw do wyłączenia z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne członków zarządu wartości odszkodowania za zakaz konkurencji. (…)

Oznacza to, że odszkodowanie wypłacone członkowi zarządu z tytułu zakazu konkurencji powinno być uwzględniane w podstawie wymiaru składek.

Michał Daszczyński

radca prawny, specjalista z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych