Uniknąć surowcowego szantażu

To nie jest tak, że Chiny mają „geologiczny monopol” na większość surowców. Szacuję, że na poziomie samego wydobycia ich udział globalny wynosi zwykle 30–60 proc., ale etap przetwórstwa został w przeważającej części skoncentrowany w Chinach. I właśnie to jest dziś główny problem

Skoncentrowany boksyt i ruda żelaza w terminalu rudy w porcie Yantai, Shandong, Chiny

Z Krzysztofem Galosem rozmawia Aleksandra Hołownia

Czwartego lutego w Waszyngtonie odbył się szczyt ponad 50 państw dotyczący surowców krytycznych. Czy to punkt zwrotny w podejściu do bezpieczeństwa surowcowego?

Jesteśmy w bardzo ważnym momencie. Rozwijające się branże związane z odnawialnymi źródłami energii, transformacją cyfrową czy przemysłem obronnym potrzebują coraz większych ilości określonych surowców. Tymczasem przez ostatnie trzy dekady nastąpiła koncentracja produkcji tych surowców w Chinach. To nie przypadek. Już w latach 90. Państwo Środka uznało surowce za swoją strategiczną dźwignię, również geopolityczną. Zachód przez lata tego nie dostrzegał, trzymając się logiki wolnego rynku. Dziś udział Chin w globalnej produkcji wielu surowców krytycznych przekracza 70 proc., a w niektórych przypadkach nawet 90 proc. (pierwiastki ziem rzadkich, magnez, gal). Chiny zdominowały rynki wielu surowców dzięki niskim kosztom pracy i energii, a także wzięciu na siebie kosztów środowiskowych. Zachód chętnie z tego korzystał. Tylko że Chiny już kilkakrotnie pokazały pazury.

Chociażby względem Japonii.

Tak, w 2011 r. ograniczenia eksportu pierwiastków ziem rzadkich z Chin, zwłaszcza do Japonii, i wywołany tym kilkakrotny wzrost ich cen były bardzo mocnym sygnałem. Chiny zaczęły używać swojej niemal monopolistycznej pozycji jako lewara politycznego. A narzucanie zasad na rynku surowców szybko przekłada się na kondycję i konkurencyjność innych dostawców tych surowców.