Stabilizacja w systemie finansowym

Od początku roku obowiązuje nowy system finansowania samorządu terytorialnego. Wprowadzony został ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z 13 listopada 2003 r. Zgodnie z porozumieniem przyjętym na posiedzeniu Zespołu ds. Systemu Finansów Publicznych Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, skutki wejścia w życie tej ustawy mają być na bieżąco monitorowane, by móc dokonać oceny zastosowanych w ustawie rozwiązań, a w razie potrzeby - ewentualnej korekty systemu.

Ogólna sytuacja finansowa samorządów przedstawia się optymistycznie. Dochody samorządów w stosunku do pierwszego półrocza roku ubiegłego wzrosły o około 4 proc., przy czym głównymi źródłami tego wzrostu były udziały w podatku PIT i CIT. Obniżkę zanotowano natomiast po stronie chociażby subwencji oświatowej. Wynika to jednak ze zmian demograficznych, nie zaś systemowych, gdyż te były dla samorządów korzystne.

Po pierwszym półroczu obowiązywania ustawy widać, że powolnej, aczkolwiek znaczącej, ewolucji ulega struktura dochodów budżetowych samorządów. W porównaniu z tym samym okresem ubiegłego roku o 4 proc. zmalały dotacje, a o prawie 6 proc. subwencja. Rosną w siłę natomiast dochody własne, które pod nową ustawą wzrosły o ok. 10 proc. w skali roku (do poziomu 48,2 proc.).

Ustawa o dochodach zrealizowała postulat samorządowców powiązania koniunktury gospodarczej kraju z wielkością dochodów samorządowych. Wpływy samorządowe oparto jednak na niektórych tylko podatkach stanowiących dochód budżetu państwa. Wyższe dochody notowane są głównie z tytułu VAT-u, akcyzy oraz CIT-u. Samorządy nie mają udziałów w podatkach pośrednich (VAT, akcyzie), tak więc w tym przypadku nadwyżka z tytułu wzrostu gospodarczego w całości zasila budżet państwa. Jedynie więc trzecie źródło wzrostów (CIT) oddziałuje również na budżety samorządowe. Ponieważ tylko budżety samorządów województw otrzymały znaczny udział w podatku CIT (obecnie 15,9 proc., w zeszłym roku było to 0,5 proc.), to grupa jednostek notuje najwyższe wzrosty dochodów (o 93 proc.!). Pozwala to samorządom województw po dwóch kwartałach roku zrealizować plan dochodów w 67,2 proc. Faktyczny stan budżetów nie jest tak wysoki, jak wynikałoby z samego przyrostu wpływów, a to z powodu zwiększonych kwot obowiązkowych wpłat do budżetu państwa.