Rachunkowość Budżetowa 7/2025 z 05.07.2025 [dodatek: Rachunkowość w oświacie]

Artykuł aktualny

na dzień 26.05.2026

Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł

Likwidacja szkoły a rozwiązanie stosunków pracy z nauczycielami

Całkowita likwidacja szkoły stanowi podstawę do rozwiązania wszystkich stosunków pracy z nauczycielami – niezależnie od tego, czy zostały one nawiązane na podstawie mianowania czy umowy o pracę, oraz bez względu na wymiar etatu czy rodzaj umowy o pracę (na czas określony lub na czas nieokreślony). Zamknięcie szkoły oznacza zwolnienie całej kadry dydaktycznej.

Proces likwidacji szkoły przebiega zgodnie z art. 89 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (dalej: Prawo oświatowe), na podstawie uchwały intencyjnej i likwidacyjnej podjętych przez organ prowadzący. Rozwiązanie zespołu szkół nie jest równoznaczne z likwidacją szkoły. Zgodnie z art. 91 ust. 7a pkt 2 Prawa oświatowego, w takim przypadku nie stosuje się przepisów dotyczących likwidacji szkoły. Również przekazanie prowadzenia szkoły samorządowej podmiotowi innemu niż jednostka samorządu terytorialnego nie oznacza jej likwidacji. Szkoła zachowuje status publiczny, a podmiot przejmujący staje się pracodawcą, kontynuując działalność szkoły – bez konieczności tworzenia nowej placówki.

Rozwiązanie stosunków pracy

Dyrektor szkoły może rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem z końcem roku szkolnego, przy zachowaniu trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Oświadczenie o wypowiedzeniu powinno zostać wręczone nauczycielowi najpóźniej do 31 maja, tak aby umowa mogła zostać rozwiązana z dniem 31 sierpnia – zgodnie z końcem roku szkolnego. Zasada ta ma zastosowanie tylko do placówek feryjnych.

W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas określony lub umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie (art. 30 § 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy; dalej: k.p.). Niedopełnienie tych obowiązków stanowi naruszenie przepisów prawa pracy, co może skutkować roszczeniami na podstawie art. 45 § 1 k.p.

Skrócenie okresu wypowiedzenia nauczyciela

Każdemu nauczycielowi przysługuje trzymiesięczny okres wypowiedzenia – niezależnie od podstawy zatrudnienia (mianowanie lub umowa o pracę), rodzaju umowy (na czas określony lub nieokreślony), jak i stażu pracy.

Zgodnie z art. 20 ust. 5 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (dalej: Karta Nauczyciela), dyrektor szkoły może skrócić okres wypowiedzenia nauczycielowi do jednego miesiąca. W takim przypadku nauczyciel zachowuje prawo do odszkodowania za pozostałą część skróconego okresu wypowiedzenia. Odszkodowanie to ustala się w wysokości wynagrodzenia, jakie przysługiwałoby za okres urlopu wypoczynkowego. Co istotne, okres objęty odszkodowaniem wlicza się do ogólnego stażu pracy nauczyciela, pod warunkiem że pozostaje on w tym czasie bez zatrudnienia.

Maksymalny dopuszczalny skrócony okres wypowiedzenia wynosi 1 miesiąc. Oznacza to, że jeśli dyrektor zdecyduje się na jego zastosowanie, wypowiedzenie musi zostać dokonane najpóźniej w lipcu, tak aby okres wypowiedzenia zakończył się 31 sierpnia – czyli wraz z końcem roku szkolnego.

Warto podkreślić, że skrócenie okresu wypowiedzenia nie uchyla skutków samego wypowiedzenia dokonanego na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Nauczyciel, mimo skrócenia okresu wypowiedzenia, zachowuje prawo do sześciomiesięcznej odprawy pieniężnej, o której mowa w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Regulacja zawarta w art. 20 ust. 5 Karty Nauczyciela skierowana jest wyłącznie do pracodawcy i dotyczy sytuacji, w której stosunek pracy nauczyciela rozwiązywany jest z przyczyn organizacyjnych lub likwidacyjnych, o jakich mowa w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przepis ten stanowi alternatywę wobec obowiązku zachowania pełnego, trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia przewidzianego w art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela. Decyzję o zastosowaniu skróconego okresu wypowiedzenia podejmuje pracodawca.

Choć Karta Nauczyciela nie określa szczegółowych przesłanek umożliwiających skrócenie okresu wypowiedzenia, należy przyjąć, że – podobnie jak w przypadku art. 36¹ § 1 k.p. – mogą to być przyczyny leżące po stronie pracodawcy. Przemawia za tym fakt, że to właśnie pracodawca ponosi finansową konsekwencję skrócenia wypowiedzenia w postaci obowiązku wypłaty odszkodowania.

Dyrektor szkoły nie może wypowiedzieć stosunku pracy nauczycielowi objętemu szczególną ochroną. Ochrona ta nie obowiązuje jednak w przypadku całkowitej likwidacji szkoły. Całkowita likwidacja szkoły umożliwia rozwiązanie stosunku pracy również z nauczycielem, który na ogół korzysta ze szczególnej ochrony, w tym:

1. przebywającym na usprawiedliwionej nieobecności w pracy (np. z powodu choroby),
2. będącym w ciąży,
3. korzystającym z urlopu związanego z rodzicielstwem (np. macierzyńskiego, ojcowskiego, wychowawczego),
4. znajdującym się w wieku przedemerytalnym,
5. będącym chronionym działaczem związkowym lub społecznym inspektorem pracy.

W przypadku zwolnień spowodowanych całkowitą likwidacją szkoły dyrektor szkoły nie musi zawiadamiać związków zawodowych o zamiarze wypowiedzeń stosunku pracy.

Prawo do odprawy

Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z powodu, wymienionego w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, bez żadnych dodatków (stażowego, funkcyjnego, za warunki pracy i motywacyjnego).

W przypadku zwolnienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania, który w chwili rozwiązania stosunku pracy miał ograniczony etat na podstawie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela, odprawa przysługuje w wysokości przewidzianej dla pełnego etatu. Nauczyciel nie otrzyma odprawy, jeżeli z przyczyny likwidacji zostanie przeniesiony do innej szkoły (wyrok SN z 20 sierpnia 2001 r., sygn. akt I PKN 591/00).

Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn wynikających z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, przysługuje odprawa określona w art. 8 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Odprawa ma górny limit – w 2025 r. maksymalna wysokość odprawy pieniężnej, przysługującej pracownikowi zwolnionemu z przyczyn niedotyczących go, wynosi 69 990 zł brutto. Kwota ta odpowiada 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, które w 2025 r. zostało ustalone na poziomie 4666 zł brutto miesięcznie.

Wysokość odprawy obliczana jest na zasadach obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. W jej wysokości będą więc uwzględnione wszystkie składniki wynagrodzenia, wypłacane w czasie urlopu wypoczynkowego, a więc nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale także dodatki, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i doraźne zastępstwa, itd.

Odprawa emerytalno-rentowa

Gdy nauczyciel odchodzi na emeryturę lub rentę, oprócz odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy przysługuje mu odprawa emerytalna z art. 87 Karty Nauczyciela. Potwierdza to Sąd Najwyższy w wyroku z 2 października 2008 r. (sygn. akt I PK 54/08). Stwierdził w nim, że nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, przechodzącemu na emeryturę lub rentę, przysługują dwie odprawy: jedna na podstawie art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia za pracę, druga na podstawie art. 87 ust. 1 lub ust. 2 w wysokości dwu- lub trzymiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia, gdyż Karta Nauczyciela nie zawiera przepisu wyłączającego prawo do jednej z tych odpraw.

PODSUMOWANIE

1. Całkowita likwidacja szkoły stanowi podstawę do rozwiązania stosunków pracy z nauczycielami niezależnie od ich stopnia zawodowego.
2. Nauczycielom, z którymi rozwiązano stosunek pracy z powodu likwidacji szkoły, przysługuje odprawa.
3. Nawet jeśli nauczyciel jest objęty szczególną ochroną, to w przypadku likwidacji szkoły dyrektor może mu wypowiedzieć stosunek pracy.
4. W przypadku zwolnień spowodowanych całkowitą likwidacją szkoły dyrektor szkoły nie musi zawiadamiać związków zawodowych o zamiarze wypowiedzeń stosunku pracy.

©®

Leszek Jaworski

prawnik, specjalista ds. prawa pracy, absolwent studiów doktoranckich na WPiA Uniwersytetu Warszawskiego