Trzynastka: 10 najczęstszych problemów i ich rozwiązania

Dodatkowe wynagrodzenie roczne zależy nie od samego zatrudnienia, ale od tego, czy pracownik faktycznie wykonywał pracę. Wątpliwości dotyczą zwłaszcza prawa do tego świadczenia przy absencjach m.in. z powodu choroby, badań profilaktycznych czy innych zwolnień od pracy. Wiele pytań dotyczy też ustalania jego podstawy, gdy wypłacane są odszkodowania, dodatki specjalne lub inne świadczenia o nieregularnym charakterze.

Trzynastka w jednostkach sfery budżetowej należy do świadczeń, które w praktyce kadrowo-płacowej regularnie powodują spory i wątpliwości interpretacyjne. Wynika to przede wszystkim z konstrukcji przepisów ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym.

Z uwagi na to, że ustawa uzależnia prawo do świadczenia nie od samego pozostawania w zatrudnieniu, lecz od faktycznego przepracowania określonego okresu w danym roku kalendarzowym, właśnie termin „przepracowanie” jest w praktyce najczęstszym źródłem problemów. W wielu sytuacjach pracownik formalnie pozostaje w stosunku pracy, zachowuje prawo do wynagrodzenia, a nawet ma zaliczany dany okres do stażu pracy, jednak faktycznie nie wykonuje obowiązków służbowych. Tymczasem przepisy ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym oraz utrwalone orzecznictwo sądowe wyraźnie wskazują, że nie każdy okres zatrudnienia jest okresem przepracowanym w rozumieniu tej ustawy.

Różnica między „pozostawaniem w zatrudnieniu” a „faktycznym wykonywaniem pracy” ma kluczowe znaczenie zarówno dla nabycia prawa do trzynastki, jak i dla ustalenia jej wysokości. W praktyce pojawiają się wątpliwości dotyczące m.in. absencji pracowniczych, zwolnień od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, odszkodowań za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, czy też wliczania poszczególnych składników wynagrodzenia do podstawy świadczenia.

Drugim obszarem budzącym liczne pytania jest ustalenie podstawy dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Przepisy odwołują się w tym zakresie do zasad stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, co w praktyce wymaga każdorazowego ustalenia, czy dany składnik wynagrodzenia ma charakter wynagrodzenia za pracę i czy pozostaje w związku z faktycznym wykonywaniem obowiązków. Wątpliwości dotyczą zwłaszcza dodatków specjalnych, wynagrodzenia za okresy niewykonywania pracy oraz świadczeń wypłacanych nieregularnie.