Reforma Państwowej Inspekcji Pracy podpisana przez Prezydenta

2 kwietnia 2026 r. Prezydent podpisał nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy mają umożliwić inspektorom administracyjne przekształcanie fikcyjnych kontraktów B2B i zleceń w umowy o pracę, a pracodawcom – uzyskanie interpretacji indywidualnych potwierdzających prawidłowość przyjętej formy zatrudnienia. Jednocześnie ustawa została skierowana w trybie kontroli następczej do Trybunału Konstytucyjnego.

Reforma Państwowej Inspekcji Pracy podpisana przez Prezydenta

Reforma przyznaje Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia do zamiany pozornych umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej. Nadanie inspekcji uprawnień do przekształcania umów to jeden z tzw. kamieni milowych, od którego realizacji zależy wypłata środków z Krajowego Planu Odbudowy.

Jakie uprawnienia zyska PIP

Zgodnie z nowelizacją, okręgowy inspektor pracy – w razie stwierdzenia nieprawidłowości – będzie miał możliwość wyboru środka reakcji: od wydania polecenia, poprzez wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy lub skierowanie powództwa do sądu.

Po decyzji inspektora strony (pracodawca i pracownik) będą mogły podpisać umowę o pracę. Jeżeli taka czynność zostanie dokonana i uzyska aprobatę inspektora pracy, postępowanie zostanie zakończone bez potrzeby podejmowania dalszych czynności administracyjnych.

Strony będą mogły też ukształtować łączący je stosunek cywilnoprawny – w zakresie jego treści lub sposobu realizacji – w taki sposób, aby usunąć elementy charakterystyczne dla stosunku pracy oraz wyeliminować zarzuty niezgodności z przepisami prawa pracy. Inspektor pracy zostanie wyposażony w kompetencję do dokonania oceny prawidłowości realizacji wydanego polecenia. W przypadku oceny pozytywnej postępowanie również zostanie zakończone.

Ocena negatywna stanowić będzie podstawę do wszczęcia przez okręgowego inspektora pracy postępowania administracyjnego i albo wydania decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy, albo wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

Dla pracowników przekształcenie umowy oznacza nabycie pełni uprawnień pracowniczych: prawa do płatnego zwolnienia lekarskiego, urlopu wypoczynkowego, zasiłku macierzyńskiego i okresu wypowiedzenia. Reforma ma też wymiar konkurencyjny – podmioty zatrudniające pracowników na etatach od lat konkurują z firmami obniżającymi koszty przez omijanie przepisów prawa pracy.

Zmiany w postępowaniu przed sądem pracy

Nowelizacja wzmacnia nie tylko Państwową Inspekcję Pracy, ale także funkcjonowanie sądów pracy. Zarówno pracownik, jak i pracodawca będą mogli odwołać się od decyzji inspekcji do sądu. W trakcie postępowania sąd będzie mógł udzielić zabezpieczenia, aby prawa pracownika były skutecznie chronione. Pracodawca będzie miał prawo odwołania się od decyzji inspektora w terminie 30 dni. Sprawy mają być rozpatrywane szybko – sąd pracy będzie miał na ich rozstrzygnięcie do 30 dni.

Interpretacje indywidualne dla pracodawców

Jednocześnie pracodawcy zyskają dodatkowe narzędzie w postaci możliwości wystąpienia do Państwowej Inspekcji Pracy z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej prawidłowej formy zatrudnienia w konkretnym stanie faktycznym. Rozwiązanie to wzorowane jest na instytucji interpretacji podatkowych wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.

Jeśli jednak interpretacja, na podstawie podanych okoliczności, potwierdzi, że kontrakt jest ukrytym etatem i ma do niego zastosowanie kodeks pracy, będzie to sygnał wskazujący na konieczność dostosowania tej umowy do obowiązującego prawa – podkreśla Główny Inspektor Pracy.

Pracodawca, który przed dniem wejścia w życie nowych przepisów zawarł z osobą wykonującą pracę np. umowę cywilnoprawną, mimo że spełnia wszystkie cechy stosunku pracy i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem - zawarcia umowy o pracę - nie będzie podlegał odpowiedzialności, wynikającej z Kodeksu pracy.

Wymiana informacji między ZUS, PIP i KAS

Nowela przewiduje też m.in. wymianę informacji i danych między ZUS, PIP i KAS na potrzeby kontroli i analizy ryzyka oraz usprawnienie kontroli PIP poprzez wprowadzenie kontroli zdalnych. Zakłada ponadto zwiększenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.

Termin wejścia w życie i regulacje przejściowe

Nowelizacja, poza wyjątkami wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Decyzja Prezydenta o skierowaniu ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej nie wpływa na obowiązywanie objętego nim aktu prawnego, dopiero Trybunał Konstytucyjny może uchylić moc obowiązującą przepisów, jeżeli uzna ich niezgodność z Konstytucją.

Pracodawca, który przed dniem wejścia w życie ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę np. umowę cywilnoprawną, mimo że spełnia wszystkie cechy stosunku pracy i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem - zawarcia umowy o pracę - nie będzie podlegał odpowiedzialności, wynikającej z Kodeksu pracy.

Oprac. Katarzyna Bogucka

REDAKCJA INFORLEX