Interpretacja indywidualna z dnia 22 kwietnia 2026 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0111-KDIB1-3.4015.16.2026.1.AN
Ustanowienie nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania przez córkę na rzecz ojca, przy wyrażonej zgodzie małżonka w trybie art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz skutkującej zastosowaniem art. 4a ustawy, nie zobowiązuje notariusza do poboru podatku od spadków i darowizn.
Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe
Szanowny Panie,
stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od spadków i darowizn jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
19 marca 2026 r. wpłynął Pana wniosek z tego samego dnia, o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku od spadków i darowizn w zakresie obowiązków notariusza jako płatnika od umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności mieszkania. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Do Kancelarii Notarialnej prowadzonej w (…), przy ul. (…) zgłosiła się Pani (…), która zażądała sporządzenia aktu notarialnego obejmującego umowę, na podstawie której ustanowi na zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym nieruchomości oznaczonej jako działka nr (…), dla której prowadzona jest księga wieczysta przez Sąd Rejonowy (…), stanowiącej własność jej i jej męża Pana (…) (majątek wspólny Pani i Pana małżonków (…)), nieodpłatną służebność osobistą - służebność mieszkania na rzecz swojego całkowicie ubezwłasnowolnionego ojca (…), a to zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego (…) z (…) 2025 roku, w którym Sąd wyraził zgodę na ustanowienie przedmiotowej nieodpłatnej służebności na rzecz ubezwłasnowolnionego.
Pani (…) jest opiekunem prawnym swojego całkowicie ubezwłasnowolnionego ojca (…).
Pani (…) pozostaje w związku małżeńskim z Panem (…), w którym obowiązuje ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej.
Wartość rynkowa przedmiotowej nieruchomości wynosi (…) zł.
Zgodnie z wolą stron przedmiotowa służebność zostanie ustanowiona na podstawie umowy w formie aktu notarialnego zawartej wyłącznie pomiędzy Panią (…) a jej ojcem (…). Stronami umowy ustanawiającej służebność będzie zatem Pani (…) i jej ojciec (…). Mąż Pani (…) wyrazi zgodę na obciążenie nieruchomości oznaczonej jako działka nr (…) wyżej opisaną służebnością osobistą w formie osobnego aktu notarialnego (zgoda w trybie art. 37 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy).
Pytania
1. Czy po ustanowieniu na rzecz ojca nieodpłatnej i dożywotniej służebności osobistej mieszkania przez córkę Panią (…), pozostającą w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, i za zgodą jej męża, wyrażoną w trybie art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego, notariusz jako płatnik podatku od spadków i darowizn od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności nie będzie zobowiązany do pobrania tego podatku?
2. Czy po ustanowieniu na rzecz ojca nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania przez Panią (…) pozostającą w związku małżeńskim z obowiązującą wspólnością majątkową, ojciec będzie zwolniony w całości z obowiązku zapłaty podatku od nieodpłatnego nabycia prawa służebności mieszkania na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn?
Pana stanowisko w sprawie
Uważa Pan, że ustanowienie na rzecz (…) - ojca Pani (…), tj. osoby wymienionej w zamkniętym katalogu osób określonych w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nieodpłatnej służebności mieszkania, której wartość jest wyższa niż kwota wolna od podatku, w ramach umowy objętej aktem notarialnym zawartej pomiędzy córką pozostającą w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej i ojcem, za wyrażoną w osobnym akcie notarialnym zgodą drugiego z małżonków, jest zwolnione w całości od podatku.
Stronami umowy ustanowienia nieodpłatnej służebności osobistej - służebności mieszkania są wyłącznie podmioty określone w ust. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
W związku z powyższym, notariusz nie będzie zobowiązany do pobrania podatku od spadków i darowizn od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności osobistej, jeżeli łącznie spełnione zostaną następujące warunki: nieodpłatna służebność mieszkania zostanie ustanowiona na podstawie umowy w formie aktu notarialnego wyłącznie pomiędzy ojcem i jego córką, a zięć wyrazi zgodę w formie aktu notarialnego na ustanowienie przez jego żonę służebności mieszkania na rzecz jego teścia.
Podobne stanowisko zostało wyrażone w interpretacji podatkowej z 28 listopada 2024 r. Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej nr 0111-KDIB2-2.4015.192.2024.1.PB.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn(t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 478):
Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.
Na podstawie art. 5 ww. ustawy:
Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy rzeczy i praw majątkowych.
W myśl art. 6 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy:
Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze nieodpłatnej służebności, renty oraz użytkowania – z chwilą ustanowienia tych praw.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:
Opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 36 120 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej.
Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2 ww. ustawy:
Jeżeli nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych od tego samego zbywcy następuje więcej niż jeden raz, do czystej wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się czystą wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych dotychczas od tego samego zbywcy w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi. Nabywcy obowiązani są w zeznaniu podatkowym wymienić rzeczy i prawa majątkowe nabyte w podanym wyżej okresie.
Art. 14 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że:
Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 ww. ustawy:
Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.
W myśl art. 14 ust. 3 ww. ustawy:
Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
1)do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
2)do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
3)do grupy III – innych nabywców.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy:
Notariusze są płatnikami podatku od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności.
Jak z powyższych przepisów wynika, ustanowienie nieodpłatnej służebności – co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.
W myśl art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:
Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
Ze zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku wynika, że do prowadzonej przez Pana kancelarii notarialnej zgłosiła się Pani (…), która zażądała sporządzenia aktu notarialnego obejmującego umowę, na podstawie której ustanowi na zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym nieodpłatną służebność osobistą - służebność mieszkania na rzecz swojego całkowicie ubezwłasnowolnionego ojca (…). Pani (…) pozostaje w związku małżeńskim z Panem (…), w którym obowiązuje ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Stronami umowy ustanawiającej służebność będą Pani (…) i jej ojciec (…). Mąż Pani (…) wyrazi zgodę na obciążenie nieruchomości.
Pana wątpliwość dotyczy możliwości zastosowania do ww. czynności zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli umowa ustanowienia służebności osobistej nieruchomości zostanie zawarta wyłącznie między córką a ojcem. Małżonek córki wyrazi zgodę, o której mowa w art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na ustanowienie ww. służebności.
Jako że przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nie definiują pojęcia „służebności”, należy odwołać się do odpowiednich przepisów uregulowanych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.).
Zgodnie z art. 244 § 1 Kodeksu cywilnego:
Ograniczonymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka.
W myśl art. 245 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:
§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności.
§ 2. Jednakże do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości nie stosuje się przepisów o niedopuszczalności warunku lub terminu. Forma aktu notarialnego jest potrzebna tylko dla oświadczenia właściciela, który prawo ustanawia.
Zgodnie z art. 296 Kodeksu cywilnego:
Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista).
W myśl art. 297 ww. Kodeksu:
Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że ustanowienie nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) przez córkę na rzecz ojca, tj. osoby wymienionej w zamkniętym katalogu określonym w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, będzie korzystać ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a powołanej ustawy.
Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje fakt, że zawierając przedmiotową umowę ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) córka pozostaje w związku małżeńskim. Okoliczność ta wywiera bowiem skutki jedynie w sferze prawa rodzinnego.
Kwestie stosunków majątkowych małżeńskich reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 236).
Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków.
W myśl art. 37 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.
Stosownie do art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.
Z zacytowanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że zgoda małżonka niezbędna jest dla stwierdzenia ważności jednostronnej czynności dokonanej przez drugiego małżonka, w przypadku gdy prowadzi ona do ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania na nieruchomości objętej wspólnością majątkową małżeńską. Z faktu tego nie można jednak wywodzić, że wyrażając taką zgodę drugi z małżonków również staje się stroną tej czynności.
Podsumowując, jeśli nabycie ograniczonego prawa rzeczowego (nieodpłatnej służebności mieszkania) nastąpi na podstawie umowy zawartej wyłącznie pomiędzy córką a ojcem jako nabywcą prawa oraz w sytuacji gdy mąż córki wyrazi zgodę, o której mowa w art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na ustanowienie ww. służebności, nabycie to w całości skorzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Tym samym, zgadzam się z Pana stanowiskiem, zgodnie z którym:
-po ustanowieniu na rzecz ojca nieodpłatnej i dożywotniej służebności osobistej mieszkania przez córkę Panią (…), pozostającą w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, i za zgodą jej męża, wyrażoną w trybie art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego, notariusz jako płatnik podatku od spadków i darowizn od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności nie będzie zobowiązany do pobrania tego podatku;
-po ustanowieniu na rzecz ojca nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania przez Panią (…) pozostającą w związku małżeńskim z obowiązującą wspólnością majątkową, ojciec będzie zwolniony w całości z obowiązku zapłaty podatku od nieodpłatnego nabycia prawa służebności mieszkania na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Tym samym, na Panu jako płatniku nie będzie ciążył obowiązek poboru podatku w związku z ustanowieniem służebności przez córkę na rzecz ojca.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązujące w dniu wydania interpretacji.
Odnosząc się do przywołanej przez Pana interpretacji indywidualnej wskazać należy, że została ona wydana w indywidualnej sprawie i nie ma zastosowania ani konsekwencji wiążących w odniesieniu do żadnego innego stanu faktycznego czy też zdarzenia przyszłego.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
- Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do interpretacji.
- Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
- Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
·w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
·w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
POTRZEBUJESZ POMOCY?