Interpretacja indywidualna z dnia 7 maja 2026 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0111-KDIB1-2.4015.9.2026.1.AW

Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowna Pani,

stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od spadków i darowizn jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

9 marca 2026 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od spadków i darowizn w zakresie skutków podatkowych nabycia nieodpłatnej, dożywotniej służebności mieszkania. Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

Pani syn Y. (…) 2025 roku na podstawie aktu notarialnego (Repertorium A Nr (…) sporządzonego przez notariusz A.) nabył wraz z żoną B. odrębną własność lokalu mieszkalnego nr (…), położonego w (…) przy ul. (…).

Nabycie tego lokalu nastąpiło w następującej konfiguracji własnościowej:

1. Udział wynoszący (…) części w prawie własności lokalu Pani syn nabył wyłącznie do swojego majątku osobistego. Środki na nabycie tego udziału pochodziły w całości z darowizn pieniężnych, które Pani (matka) przekazała synowi. Darowizny te opiewały na łączną kwotę (…) zł i zostały przekazane przez Panią przelewami na rachunek bankowy syna w dniach: (…) 2024 r. (… zł), (…) 2024 r. (… zł), (…) 2024 r. (… zł) oraz (…) 2024 r. (… zł). Zostały one przez syna prawidłowo i terminowo zgłoszone do właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego na formularzach SD-Z2.

2. Pozostały udział wynoszący (…) części w prawie własności tego samego lokalu Pani syn nabył wspólnie z żoną do majątku objętego ustawową wspólnością majątkową małżeńską.

Obecnie (jako zdarzenie przyszłe) planuje Pani nabyć prawo nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej tego mieszkania, polegającej na prawie zamieszkiwania w nim. Prawo to zostanie ustanowione w formie aktu notarialnego przez Pani syna.

Stroną umowy ustanawiającą służebność na Pani rzecz (darczyńcą) będzie wyłącznie Pani syn. Żona Pani syna (synowa) nie będzie składała oświadczenia o ustanowieniu służebności w swoim imieniu (nie będzie stroną przekazującą prawo). Z racji tego, że służebność obciąży całą nieruchomość, w tym udział (…) wchodzący w skład ich majątku wspólnego, synowa stawi się do aktu notarialnego wyłącznie w celu wyrażenia obligatoryjnej zgody na obciążenie majątku wspólnego, zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Pytanie

Czy w opisanym zdarzeniu przyszłym nabycie przez Panią prawa nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej mieszkania ustanowionej przez Pani syna na lokalu, w którym syn posiada (…) udziału w swoim majątku osobistym, a (…) udziału objęte jest ustawową wspólnością majątkową małżeńską syna i synowej – przy jednoczesnym wyrażeniu przez synową w akcie notarialnym wyłącznie ustawowej zgody na obciążenie majątku wspólnego (zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) – będzie traktowane jako nabycie praw majątkowych wyłącznie od zstępnego, a w konsekwencji cała wartość nabytego przez Panią prawa będzie w 100% zwolniona z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn?

Pani stanowisko w sprawie

W Pani ocenie, w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, nabycie przez Panią prawa nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej mieszkania będzie w całości korzystało ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (u.p.s.d.).

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 6 u.p.s.d., podatkowi podlega nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. tytułem nieodpłatnej służebności. Jednakże, na mocy art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. przez wstępnych (w tym matkę), jeżeli nabycie następuje od zstępnych (w tym syna). Dodatkowo, zgodnie z art. 4a ust. 4 pkt 2 u.p.s.d., w przypadku zawarcia umowy w formie aktu notarialnego, nabywca jest zwolniony z obowiązku zgłaszania tego nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego.

W opisanym zdarzeniu przyszłym stroną umowy (darczyńcą) ustanawiającą służebność na Pani rzecz będzie wyłącznie Pani syn, działający w ramach zarządu swoim majątkiem osobistym (w którym posiada (…) udziału) oraz majątkiem wspólnym (w którym posiada (…) udziału). Fakt, że udział (…) wchodzi w skład majątku wspólnego syna i jego żony (Pani synowej), nie zmienia faktu, że to syn dokonuje przysporzenia na Pani rzecz.

Udział synowej w akcie notarialnym ograniczy się wyłącznie do wyrażenia ustawowej zgody na dokonanie czynności obciążającej majątek wspólny, wymaganej przepisem art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Zgodnie z utrwaloną linią interpretacyjną organów podatkowych, zgoda małżonka z art. 37 k.r.o. stanowi jedynie formalny warunek ważności umowy, ale w żadnym wypadku nie czyni z tego małżonka strony umowy (współdarczyńcy).

Pani stanowisko znajduje pełne potwierdzenie w najnowszych interpretacjach indywidualnych wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w analogicznych stanach faktycznych, m.in.:

1. W interpretacji z 11 lipca 2025 r. (sygn. 0111-KDIB2-2.4015.77.2025.1.PB), w której organ wprost stwierdził, że z przepisów k.r.o. „nie można wywodzić, że wyrażając taką zgodę drugi z małżonków również staje się stroną umowy darowizny”, w związku z czym czynność podlega całkowitemu zwolnieniu z podatku.

2. W interpretacji z 5 czerwca 2025 r. (sygn. 0111-KDIB2-3.4015.132.2025.1.JKU), w której organ potwierdził, że darowizna z majątku wspólnego dokonana przez syna na rzecz rodziców, przy wyrażeniu jedynie zgody przez synową, korzysta ze zwolnienia z art. 4a u.p.s.d., gdyż „poprzez wyrażenie zgody żona syna wnioskodawców nie staje się jednak stroną umowy”.

Podsumowując, skoro stroną umowy ustanawiającej nieodpłatną służebność osobistą będzie wyłącznie Pani syn (zstępny), a jego żona jedynie wyrazi wymaganą prawem rodzinnym zgodę na to obciążenie, to cała wartość nabytego przez Panią prawa służebności będzie podlegała całkowitemu zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn. Dodatkowo, z uwagi na formę aktu notarialnego, nie będzie Pani miała obowiązku składania zgłoszenia SD-Z2.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 478):

Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.

Na podstawie art. 5 ww. ustawy:

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych.

W myśl art. 6 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy:

Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze nieodpłatnej służebności oraz użytkowania – z chwilą ustanowienia tych praw.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:

Opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 36 120 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej.

Stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy:

Jeżeli nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych od tego samego zbywcy następuje więcej niż jeden raz, do czystej wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się czystą wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych dotychczas od tego samego zbywcy w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi. Nabywcy obowiązani są w zeznaniu podatkowym wymienić rzeczy i prawa majątkowe nabyte w podanym wyżej okresie.

Art. 14 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że:

Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca.

Zgodnie z art. 14 ust. 2 ww. ustawy:

Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.

W myśl art. 14 ust. 3 ww. ustawy:

Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:

1) do grupy I - małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;

2) do grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;

3) do grupy III - innych nabywców.

Przepis art. 17a ust. 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowi, że:

Podatnicy podatku są obowiązani złożyć w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, w tym na podstawie art. 6 ust. 4 , właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania.

Obowiązek składania zeznań podatkowych nie dotyczy przypadków, w których podatek jest pobierany przez płatnika.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy:

Notariusze są płatnikami podatku od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności.

Jak z powyższych przepisów wynika, ustanowienie nieodpłatnej służebności – co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

W myśl art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:

Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2 , a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.

Zgodnie z art. 4a ust. 4 omawianej ustawy:

Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy:

1) wartość majątku ostatnio nabytego doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby lub po tej samej osobie w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub

2) nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.

Z opisu sprawy wynika, że Pani syn nabył wraz z żoną odrębną własność lokalu mieszkalnego. Planuje Pani nabyć prawo nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej tego mieszkania, polegającej na prawie zamieszkiwania w nim. Prawo to zostanie ustanowione w formie aktu notarialnego przez Pani syna. Stroną umowy ustanawiającą służebność na Pani rzecz będzie wyłącznie Pani syn. Żona Pani syna (synowa) nie będzie składała oświadczenia o ustanowieniu służebności w swoim imieniu (nie będzie stroną przekazującą prawo). Z racji tego, że służebność obciąży całą nieruchomość, w tym udział wchodzący w skład ich majątku wspólnego, synowa stawi się do aktu notarialnego wyłącznie w celu wyrażenia obligatoryjnej zgody na obciążenie majątku wspólnego, zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jako że przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nie definiują pojęcia „służebności”, należy odwołać się do odpowiednich przepisów uregulowanych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.).

Zgodnie z art. 244 § 1 Kodeksu cywilnego:

Ograniczonymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka.

W myśl art. 245 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:

§ 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności.

§ 2. Jednakże do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości nie stosuje się przepisów o niedopuszczalności warunku lub terminu. Forma aktu notarialnego jest potrzebna tylko dla oświadczenia właściciela, który prawo ustanawia.

Zgodnie z art. 296 Kodeksu cywilnego:

Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista).

W myśl art. 297 ww. Kodeksu cywilnego:

Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.

Źródłem powstania służebności (ograniczonego prawa rzeczowego) jest co do zasady czynność prawna (umowa), stanowiąca wynik uzgodnień stron i w takim przypadku, jeżeli umowa ta jest zawierana w formie aktu notarialnego dla skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, nie ma wymogu złożenia naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych. Tak samo, takiego wymogu nie ma, gdy służebność ustanawiana jest na podstawie jednostronnego oświadczenia woli składanego w formie aktu notarialnego.

Z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn wynika, iż jednym z warunków skorzystania ze zwolnienia, jest zgłoszenie przez osoby objęte zwolnieniem właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego nabycia rzeczy lub praw majątkowych w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Obowiązek nie obejmuje przypadków, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron (art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że ustanowienie nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) przez syna na Pani rzecz, tj. osoby wymienionej w zamkniętym katalogu określonym w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, będzie korzystać ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a powołanej ustawy.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje fakt, że zawierając przedmiotową umowę ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) na rzecz Pani (matki), syn pozostaje w związku małżeńskim. Okoliczność ta wywiera bowiem skutki jedynie w sferze prawa rodzinnego.

Kwestie stosunków majątkowych małżeńskich reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 236).

Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków.

W myśl art. 37 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.

Stosownie do art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.

Z zacytowanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że zgoda małżonka niezbędna jest dla stwierdzenia ważności jednostronnej czynności dokonanej przez drugiego małżonka, w przypadku gdy prowadzi ona do ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania objętego wspólnością majątkową małżeńską. Z faktu tego nie można jednak wywodzić, że wyrażając taką zgodę drugi z małżonków również staje się stroną tej czynności.

Podsumowując, nabycie ograniczonego prawa rzeczowego (nieodpłatnej służebności mieszkania) – jak sama Pani wskazała – nastąpi na podstawie umowy zawartej pomiędzy Panią (jako nabywcą prawa) a Pani synem. Zatem w sytuacji, gdy żona Pani syna wyrazi zgodę, o której mowa w art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na ustanowienie ww. służebności, nabycie to skorzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Nie będzie ciążył na Pani obowiązek zgłoszenia nabycia ww. prawa majątkowego właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, ponieważ nieodpłatna służebność będzie ustanowiona w formie aktu notarialnego. Zgodnie z przepisami ustawy o podatku od spadków i darowizn notariusze są płatnikami podatku od dokonanej w formie aktu notarialnego darowizny, jednakże w analizowanej sprawie brak obowiązku zgłoszenia wynika z treści art. 4a ust. 4 pkt 2 ww. ustawy.

Tym samym Pani stanowisko należało uznać za prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Odnosząc się do przywołanych przez Panią interpretacji indywidualnych wskazać należy, że zostały one wydane w indywidualnych sprawach i nie mają zastosowania ani konsekwencji wiążących w odniesieniu do żadnego innego stanu faktycznego czy też zdarzenia przyszłego. Natomiast organ, mimo że w ocenie indywidualnych spraw podatników posiłkuje się wydanymi rozstrzygnięciami, to nie ma możliwości zastosowania ich wprost, ponieważ nie stanowią materialnego prawa podatkowego.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

-Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.

-Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej stanowi element czynności będących przedmiotem decyzji wydanej:

1) z zastosowaniem art. 119a;

2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

-Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

-w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

-w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.