Interpretacja indywidualna z dnia 20 maja 2026 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0114-KDIP4-1.4012.165.2026.1.MK
Gmina dokonująca inwestycji w infrastrukturę wod.-kanalizacyjną, gdzie większość czynności podlega VAT, może stosować prewspółczynnik indywidualny oparty na udziale transakcji opodatkowanych w ogólnym obrocie, jeżeli precyzyjnie odzwierciedla on jej działalność opodatkowaną.
Interpretacja indywidualna
– stanowisko prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
6 marca 2026 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełnili go Państwo pismem z 8 maja 2026 r. – w odpowiedzi na wezwanie.
Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
I. Informacje o Wnioskodawcy
Gmina (…) (zwana dalej: „Gminą” lub „Wnioskodawcą”) jest zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT. Gmina prowadzi zadania z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków za pośrednictwem swojego zakładu budżetowego.
II. Opis projektu
Gmina realizuje projekt pn. „(…)”, który ma na celu zapewnienie dostępu do infrastruktury kanalizacyjnej mieszkańcom wsi (…) oraz modernizację systemu pomiaru zużycia wody na terenie całej gminy.
Projekt obejmuje dwa zadania:
Zadanie 1: Budowa sieci kanalizacyjnej w miejscowości (…)
Inwestycja polega na budowie sieci kanalizacyjnej o łącznej długości (…) mb w części miejscowości (…) (obręb (…)). W ramach zadania planowane jest wykonanie (...) przyłączy kanalizacyjnych.
Należy podkreślić, że Gmina zakończyła w 2025 r. pierwszy etap budowy sieci kanalizacyjnej w pozostałej części miejscowości (…). Po zakończeniu projektu miejscowość (…) będzie w stu procentach skanalizowana.
Do wybudowanej sieci kanalizacyjnej będą przyłączeni wyłącznie mieszkańcy Gminy oraz przedsiębiorcy. Na obecnym etapie planowania Gmina planuje podłączenie do kanalizacji jedną jednostkę gminną – świetlicę wiejską. W konsekwencji wybudowana infrastruktura kanalizacyjna będzie służyć zarówno obsłudze nieruchomości mieszkalnych stanowiących własność osób fizycznych (mieszkańców Gminy) i przedsiębiorców oraz nieruchomość gminną – świetlicę wiejską. Odbiorcami usług odprowadzania ścieków będą głównie mieszkańcy Gminy – osoby fizyczne, które zawarły lub zawrą z Gminą umowy na odprowadzanie ścieków. Gmina będzie świadczyć na rzecz mieszkańców odpłatne usługi odprowadzania ścieków podlegające opodatkowaniu VAT. Gmina wystawia noty księgowe z tytułu odebranych ścieków ze świetlicy wiejskiej.
Zadanie 2: Wymiana wodomierzy umożliwiających zdalne odczyty
Zadanie polega na wymianie 2050 wodomierzy oraz montażu urządzeń pozwalających na zdalne odczyty. Inwestycja będzie realizowana na terenie całej Gminy (…), obejmując następujące miejscowości: (…).
Wymiana wodomierzy będzie dokonywana u mieszkańców Gminy – odbiorców usług wodociągowych. Wodomierze będą wymieniane nieodpłatnie dla mieszkańców. Zakup wodomierzy i ich wymiana stanowi 100% kosztów kwalifikowalnych w projekcie, a dofinansowanie wynosi 100% kosztów kwalifikowalnych.
Nowe wodomierze z funkcją zdalnego odczytu będą służyć do pomiaru ilości dostarczanej wody w ramach odpłatnych usług świadczonych przez Gminę na rzecz mieszkańców. Wymiana wodomierzy usprawni proces rozliczeń z odbiorcami usług oraz umożliwi efektywniejsze zarządzanie siecią wodociągową.
III. Finansowanie projektu
Projekt jest finansowany ze środków zewnętrznych. Zgodnie z zasadami programu operacyjnego, kwota VAT stanowi koszt niekwalifikowalny i nie podlega dofinansowaniu. Gmina ponosi całość wydatków na VAT ze środków własnych.
IV. Działalność Gminy w zakresie wod.-kan.
Gmina za pośrednictwem swojego zakładu budżetowego świadczy odpłatne usługi z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz zbiorowego odprowadzania ścieków, które podlegają opodatkowaniu VAT według stawki podstawowej. Usługi te są świadczone na podstawie umów zawieranych z mieszkańcami.
Poza tym Gmina dostarcza wodę i odbiera ścieki od jednostek gminnych – te czynności nie podlegają opodatkowaniu.
Na podstawie posiadanej interpretacji indywidualnej Gmina wylicza i stosuje indywidualny prewspółczynnik dla sektora działalności gminny związanego z działalnością wodno-kanalizacyjną (dalej zwany „prewspółczynnikiem indywidualnym”).
Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu zdarzenia przyszłego
Ad. 1 Prewspółczynnik stosowany do odliczenia VAT od wydatków na budowę sieci kanalizacyjnej (Zadanie 1 – miejscowość (…))
Gmina (…) zamierza stosować indywidualny sposób określenia proporcji na podstawie art. 86 ust. 2h ustawy o VAT, oparty na kryterium udziału rocznego obrotu z transakcji opodatkowanych (udokumentowanych fakturami VAT) w całkowitym rocznym obrocie Gminy z działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji.
Zastosowanie powyższego prewspółczynnika indywidualnego zostało potwierdzone w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 16 sierpnia 2019 r., znak: 0112-KDIL2-2.4012.254.2019.4.AKR (dalej: „Interpretacja z 2019 r.”), wydanej dla Gminy (…) w odniesieniu do działalności wodno-kanalizacyjnej prowadzonej za pośrednictwem Zakładu Usług Komunalnych. Organ uznał wówczas stanowisko Wnioskodawcy za prawidłowe. Prezentowany wniosek dotyczy tej samej działalności wodno-kanalizacyjnej i tego samego prewspółczynnika indywidualnego.
Ad 2. Sposób wyliczenia prewspółczynnika – wzór
Prewspółczynnik indywidualny dla Zadania 1 jest obliczany według następującego wzoru:
X = (A / C) × 100
gdzie:
X – prewspółczynnik wyrażony procentowo, zaokrąglony w górę do najbliższej liczby całkowitej;
A – roczny obrót Gminy z działalności wodno-kanalizacyjnej z transakcji opodatkowanych VAT (tj. opłaty za dostawę wody i odbiór ścieków udokumentowane fakturami VAT wystawianymi na rzecz osób fizycznych – mieszkańców Gminy oraz przedsiębiorców), ustalany w oparciu o faktyczną ilość odprowadzonych ścieków mierzoną na podstawie wodomierzy;
C – całkowity roczny obrót Gminy z działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji, obejmujący łącznie obrót z transakcji opodatkowanych (A) oraz wartość odprowadzonych ścieków od odbiorców wewnętrznych (tj. świetlicy wiejskiej), dla których Gmina wystawia noty księgowe – niestanowiące czynności opodatkowanych VAT, również ustalany w oparciu o wodomierze.
Wielkości przyjmowane do wzoru są ustalane na podstawie danych za poprzedni rok podatkowy, zgodnie z art. 86 ust. 2d ustawy o VAT. Odbiór ścieków jest przeliczany w oparciu o zużycie wody (odczyty wodomierzy), przy założeniu, że odbiorca odprowadza tyle ścieków, ile zużywa wody. Urządzenia pomiarowe zapewniają dokładny pomiar dostawy wody i odbioru ścieków od każdego odbiorcy.
Ad 3. Urządzenia pomiarowe (liczniki)
Gmina informuje, że:
1. U wszystkich odbiorców zewnętrznych (osób fizycznych – mieszkańców Gminy i przedsiębiorców) zamontowane są wodomierze. W ramach Zadania 2 niniejszego projektu zostaną one zastąpione nowymi wodomierzami z funkcją zdalnego odczytu. Ilość ścieków odprowadzanych przez tych odbiorców jest ustalana na podstawie zużycia wody odczytanego z wodomierzy.
2. W odniesieniu do odbiorcy wewnętrznego – świetlicy wiejskiej – Gmina planuje zamontowanie wodomierza lub innego urządzenia pomiarowego. Do czasu jego zamontowania ilość odprowadzanych ścieków zostanie określona również na podstawie zużycia wody (metoda jednorodna z pozostającymi odbiorcami). Metoda ta jest powszechnie stosowaną i akceptowaną przez organy podatkowe praktyką, co potwierdza m.in. Interpretacja z 2019 r.
Ad 4. Ujmowanie ilości ścieków we wzorze prewspółczynnika
Każda ilość ścieków odebranych od odbiorców zewnętrznych i wewnętrznych jest mierzona i uwzględniana we wzorze w następujący sposób:
- Ilość ścieków od odbiorców zewnętrznych (czynności opodatkowane) – służy do wyliczenia obrotu opodatkowanego (wielkość A – licznik wzoru).
- Ilość ścieków od świetlicy wiejskiej (czynności nieopodatkowane) – jest ujmowana wyłącznie w mianowniku (wielkość C), powiększając całkowity obrót z działalności wod.-kan.
Dzięki takiemu ujęciu prewspółczynnik precyzyjnie odzwierciedla udział czynności opodatkowanych w całkowitej działalności Gminy w zakresie odprowadzania ścieków.
Ad 5. Przesłanki uzasadniające wybór indywidualnego sposobu określenia proporcji
Gmina kierowała się następującymi przesłankami potwierdzającymi, że przedstawiona metoda spełnia oba kryteria z art. 86 ust. 2b ustawy o VAT:
a)Zapewnienie odliczenia wyłącznie w części proporcjonalnej do czynności opodatkowanych. Prewspółczynnik jest oparty na rzeczywistych danych fakturowych z działalności wod.-kan. – obrót opodatkowany (licznik) obejmuje wyłącznie usługi świadczone na rzecz mieszkańców i przedsiębiorców, dokumentowane fakturami VAT. Całkowity obrót z działalności wod.-kan. (mianownik) uwzględnia te czynności powiększone o wartość dostaw wewnętrznych. Odliczenie jest zatem proporcjonalne i nie obejmuje czynności nieopodatkowanych.
b)Obiektywne odzwierciedlenie struktury wydatków. Wielkości przyjmowane do wzoru są mierzalne, weryfikowalne i oparte na odczytach urządzeń pomiarowych (wodomierze). Specyfika działalności wod.-kan. polega na tym, że „produktem” jest dostawa wody i odbiór ścieków wyrażone w m³. Koszty infrastruktury kanalizacyjnej są proporcjonalne do ilości przeprowadzanych ścieków, nie zaś do ogólnych przychodów czy dochodów Gminy. Metoda obrotowa z kluczem ilościowym (m³) najlepiej oddaje tę zależność.
c)Potwierdzona akceptacja organowa i orzecznicza. Dyrektor KIS potwierdził prawidłowość analogicznego prewspółczynnika w Interpretacji z 2019 r. NSA w wyroku z dnia 26 czerwca 2018 r. (I FSK 219/18) wskazał, że prewspółczynnik rozporządzeniowy nie uwzględnia specyfiki działalności wod.-kan. i że gminy mogą stosować metodę bardziej reprezentatywną.
d)Proporcja faktyczna – przewaga czynności opodatkowanych. Ilość ścieków odebranych od odbiorców zewnętrznych (czynności opodatkowane) stanowić będzie zdecydowaną większość całości odbieranych ścieków. Do sieci kanalizacyjnej w miejscowości (…) podłączeni zostaną mieszkańcy i przedsiębiorcy ((...) przyłączy), natomiast jedynym odbiorcą wewnętrznym będzie świetlica wiejska (1 przyłącze). Proporcja ta potwierdza, że infrastruktura będzie służyć przede wszystkim działalności opodatkowanej.
Ad 6. Przesłanki potwierdzające większą reprezentatywność prewspółczynnika indywidualnego w porównaniu z prewspółczynnikiem rozporządzeniowym
Prewspółczynnik wynikający z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. jest oparty na danych finansowych całej jednostki organizacyjnej (dochody lub przychody wykonane), obejmujących wszystkie rodzaje działalności. Prowadzi to do zniekształcenia proporcji odliczenia w odniesieniu do infrastruktury kanalizacyjnej z następujących powodów:
1.Prewspółczynnik rozporządzeniowy nie odzwierciedla specyfiki działalności wod.-kan. Jak wskazał NSA w wyroku I FSK 219/18, metoda obrotowo- przychodowa przewidziana w rozporządzeniu była projektowana z myślą o jednostkach o zasadniczo „niegospodarczym” charakterze działalności. Tymczasem działalność wod.-kan. jest w przeważającej mierze działalnością gospodarczą – co do zasady cała dostawa wody i odbiór ścieków od mieszkańców i przedsiębiorców jest odpłatna i opodatkowana VAT.
2.Prewspółczynnik rozporządzeniowy jest zaniżony przez inne rodzaje działalności Zakładu Usług Komunalnych. Zakład prowadzi również działalność inną niż wod.-kan., która co do zasady nie jest odpłatna, co obniża ogólny poziom prewspółczynnika obliczonego na podstawie rozporządzenia. Prewspółczynnik rozporządzeniowy dla Zakładu wynosi w praktyce ok. 70%, podczas gdy prewspółczynnik indywidualny oparty na danych wod.-kan. wynosi ponad 98% (ilość wody/ścieków na rzecz odbiorców zewnętrznych stanowi ponad 98% ogółu). Dysproporcja ta potwierdza brak reprezentatywności metody rozporządzeniowej dla tej konkretnej infrastruktury.
3.Dotacje na infrastrukturę wod.-kan. nie mogą być przypisywane wyłącznie do czynności nieopodatkowanych. Prewspółczynnik rozporządzeniowy wlicza do mianownika dofinansowania (przychody wykonane), co prowadzi do zaniżenia proporcji odliczenia. Jak wskazał NSA w wyroku I FSK 219/18, dotacje na infrastrukturę wod.-kan. mają charakter celowy i służą również działalności opodatkowanej – ich uwzględnienie wyłącznie po stronie czynności nieopodatkowanych zaburza neutralność VAT.
4.Prewspółczynnik indywidualny został potwierdzony w Interpretacji z 2019 r. Dyrektor KIS uznał, że metoda oparta na kryterium udziału rocznego obrotu z transakcji opodatkowanych w całkowitym rocznym obrocie Gminy z działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji jest bardziej reprezentatywna niż prewspółczynnik rozporządzeniowy. Stan faktyczny niniejszego wniosku jest tożsamy ze stanem faktycznym ocenionym w tej interpretacji – infrastruktura kanalizacyjna będzie obsługiwana przez ten sam zakład budżetowy (ZUK) w ramach tego samego sektora działalności.
Pytania
1.Czy Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego od wydatków związanych z budową sieci kanalizacyjnej w miejscowości (…)?
2.Czy Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego od wydatków związanych z zakupem i wymianą wodomierzy umożliwiających zdalne odczyty, instalowanych nieodpłatnie u mieszkańców Gminy – odbiorców odpłatnych usług dostarczania wody?
Państwa stanowisko w sprawie
Ad 1) – Prawo do odliczenia VAT od wydatków na budowę sieci kanalizacyjnej
Zdaniem Wnioskodawcy, Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego od wydatków związanych z budową sieci kanalizacyjnej w miejscowości (…) w oparciu o prewspółczynnik indywidualny.
Ad 2) – Prawo do odliczenia VAT od wydatków na wymianę wodomierzy
Zdaniem Wnioskodawcy, Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego od wydatków związanych z zakupem i wymianą wodomierzy umożliwiających zdalne odczyty.
Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy
I. Regulacje prawne
Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm., dalej: „ustawa o VAT”): „W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego (...)”.
Prawo do odliczenia VAT naliczonego przysługuje zatem wówczas, gdy nabywane towary i usługi są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności opodatkowanych VAT.
Jak wynika z art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o VAT, kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. wyroki w sprawach C-437/06, C-63/04, C-98/98), prawo do odliczenia VAT naliczonego wymaga spełnienia następujących przesłanek:
1)nabywca towarów/usług działa w charakterze podatnika VAT,
2)nabyte towary/usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych VAT,
3)istnieje bezpośredni i bezsporny związek pomiędzy nabytymi towarami/usługami a czynnościami opodatkowanymi.
II. Prawo do odliczenia VAT od wydatków na budowę sieci kanalizacyjnej
W ocenie Wnioskodawcy, w przedmiotowej sprawie wszystkie przesłanki prawa do odliczenia VAT są spełnione.
1. Gmina działa w charakterze podatnika VAT
Gmina jest zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT. W zakresie świadczenia usług wodociągowo-kanalizacyjnych Gmina działa w charakterze podatnika VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, wykonując samodzielnie działalność gospodarczą.
2. Infrastruktura będzie wykorzystywana wyłącznie do czynności opodatkowanych
Wybudowana sieć kanalizacyjna będzie wykorzystywana m.in. do świadczenia odpłatnych usług odprowadzania ścieków na rzecz mieszkańców Gminy i przedsiębiorców. Usługi te podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT. Ponadto Gmina będzie wykorzystywała wybudowaną sieć do świadczenia także czynności nieopodatkowanych – odbiór ścieków ze świetlicy wiejskiej. Kluczowe znaczenie ma fakt, że wybudowana infrastruktura będzie służyć obsłudze nieruchomości mieszkalnych stanowiących własność osób fizycznych (mieszkańców) i przedsiębiorców, którzy korzystają z odpłatnych usług kanalizacyjnych świadczonych przez Gminę.
3. Bezpośredni związek między wydatkami a czynnościami opodatkowanymi
Wydatki na budowę sieci kanalizacyjnej pozostają w bezpośrednim związku z wykonywaniem przez Gminę czynności opodatkowanych VAT, tj. odpłatnym świadczeniem usług odprowadzania ścieków. Infrastruktura kanalizacyjna stanowi niezbędny element techniczny umożliwiający świadczenie usług kanalizacyjnych. Bez sieci kanalizacyjnej świadczenie tych usług byłoby niemożliwe.
III. Prawo do odliczenia VAT od wydatków na wymianę wodomierzy
1. Wodomierze jako element infrastruktury służącej działalności opodatkowanej
Wodomierze stanowią integralny element infrastruktury wodociągowej służącej do świadczenia odpłatnych usług dostarczania wody. Umożliwiają one pomiar ilości dostarczanej wody, co jest niezbędne dla prawidłowego rozliczenia świadczonych usług.
Wymiana wodomierzy na urządzenia umożliwiające zdalne odczyty usprawnia proces świadczenia usług wodociągowych oraz ich rozliczania z odbiorcami. Nowe wodomierze będą wykorzystywane wyłącznie w związku z wykonywaniem czynności opodatkowanych VAT.
2. Bezpośredni związek między wydatkami a czynnościami opodatkowanymi
Wydatki na zakup i wymianę wodomierzy pozostają w bezpośrednim związku z wykonywaniem przez Gminę czynności opodatkowanych VAT, tj. odpłatnym świadczeniem usług dostarczania wody na rzecz mieszkańców.
Wodomierze są niezbędnym narzędziem umożliwiającym świadczenie i rozliczanie usług wodociągowych. Bez funkcjonujących wodomierzy prawidłowe świadczenie odpłatnych usług dostarczania wody byłoby niemożliwe.
IV. Podsumowanie
W świetle obowiązujących przepisów prawa, Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego od wydatków związanych z:
1)budową sieci kanalizacyjnej w miejscowości (…),
2)zakupem i wymianą wodomierzy umożliwiających zdalne odczyty.
Infrastruktura powstała w ramach projektu będzie wykorzystywana wyłącznie do wykonywania czynności opodatkowanych VAT – odpłatnego świadczenia usług wodociągowo-kanalizacyjnych na rzecz mieszkańców Gminy i przedsiębiorców. Wydatki na tę infrastrukturę pozostają w bezpośrednim związku z wykonywaniem czynności opodatkowanych, co stanowi podstawę do realizacji prawa do odliczenia VAT.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku, jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Podstawowe zasady dotyczące odliczania podatku naliczonego zostały sformułowane w art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą” lub „ustawą o VAT”. W myśl tego przepisu:
W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.
Art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy:
Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu:
a) nabycia towarów i usług,
b) dokonania całości lub części zapłaty przed nabyciem towaru lub wykonaniem usługi.
Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje, gdy:
- odliczenia dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz
- towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, tzn. takich, których następstwem jest określenie podatku należnego (powstanie zobowiązania podatkowego).
Odliczyć można w całości podatek naliczony, który jest związany z transakcjami opodatkowanymi podatnika. Ta zasada wyłącza jednocześnie możliwość odliczania podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które nie są w ogóle wykorzystywane do czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystywania do czynności zwolnionych od podatku lub niepodlegających opodatkowaniu VAT. Jednocześnie z zasady tej wynika, że odliczenie podatku naliczonego może być częściowe, tzn. w tej części, w jakiej dane towary lub usługi, z którymi związany jest podatek naliczony, są wykorzystywane do realizacji czynności opodatkowanych. Przy odliczeniu częściowym pomija się tę część podatku, w jakiej zakupione towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności nieopodatkowanych podatkiem VAT.
W każdym przypadku należy ocenić, czy intencją podatnika wykonującego określone czynności, z którymi łączą się skutki podatkowoprawne, było wykonywanie czynności opodatkowanych.
Art. 88 ustawy zawiera listę wyjątków, które pozbawiają podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Tylko podatnik podatku od towarów i usług, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej ma prawo do odliczenia podatku.
Art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Art. 15 ust. 6 ustawy:
Nie uznaje się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
Organy władzy publicznej nie są podatnikami podatku od towarów i usług w związku z realizacją zadań, które podejmują jako podmioty prawa publicznego, nawet jeśli pobierają należności, opłaty lub składki. Organy te są podatnikami VAT w przypadku wykonywanych czynności na podstawie umów cywilnoprawnych.
Rolę gminy szczegółowo określa ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1153 ze zm.).
Art. 2 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym:
Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
Art. 6 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym:
Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów.
Art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym:
Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz.
Obowiązkiem podatnika jest przypisanie konkretnych wydatków do określonego rodzaju sprzedaży, z którymi wydatki te są związane. Wnioskodawca ma obowiązek odrębnego określenia, z jakim rodzajem działalności będzie związany podatek wynikający z otrzymanych faktur zakupu, czyli dokonania tzw. alokacji podatku.
Wyrażoną w art. 86 ust. 1 ustawy generalną zasadę uprawniającą do odliczenia podatku naliczonego, uzupełniają regulacje zawarte m.in. w art. 86 ust. 2a ustawy, zgodnie z którym:
W przypadku nabycia towarów i usług wykorzystywanych zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, z wyjątkiem celów osobistych, do których ma zastosowanie art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2, oraz celów, o których mowa w art. 8 ust. 5 – w przypadku, o którym mowa w tym przepisie, gdy przypisanie tych towarów i usług w całości do działalności gospodarczej podatnika nie jest możliwe, kwotę podatku naliczonego, o której mowa w ust. 2, oblicza się zgodnie ze sposobem określenia zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej, zwanym dalej „sposobem określenia proporcji”. Sposób określenia proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć.
Art. 86 ust. 2b ustawy:
Sposób określenia proporcji najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć, jeżeli:
1) zapewnia dokonanie obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane oraz
2) obiektywnie odzwierciedla część wydatków przypadającą odpowiednio na działalność gospodarczą oraz na cele inne niż działalność gospodarcza, z wyjątkiem celów osobistych, do których ma zastosowanie art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2, oraz celów, o których mowa w art. 8 ust. 5 – w przypadku, o którym mowa w tym przepisie, gdy przypisanie tych wydatków w całości do działalności gospodarczej nie jest możliwe.
Art. 86 ust. 2h ustawy:
W przypadku gdy podatnik, dla którego sposób określenia proporcji wskazują przepisy wydane na podstawie ust. 22, uzna, że wskazany zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ust. 22 sposób określenia proporcji nie będzie najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez niego działalności i dokonywanych przez niego nabyć, może zastosować inny bardziej reprezentatywny sposób określenia proporcji.
Art. 86 ust. 22 ustawy:
Minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze rozporządzenia, określić w przypadku niektórych podatników sposób określenia proporcji uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez tych podatników działalności i dokonywanych przez nich nabyć oraz wskazać dane, na podstawie których jest obliczana kwota podatku naliczonego z wykorzystaniem tego sposobu określenia proporcji, uwzględniając specyfikę prowadzenia działalności przez niektórych podatników i uwarunkowania obrotu gospodarczego.
Na podstawie powyższej delegacji, zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 999), zwane dalej rozporządzeniem.
§ 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia:
Rozporządzenie:
1) określa w przypadku niektórych podatników sposób określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez tych podatników działalności i dokonywanych przez nich nabyć, zwany dalej „sposobem określenia proporcji”;
2) wskazuje dane, na podstawie których jest obliczana kwota podatku naliczonego z wykorzystaniem sposobu określenia proporcji.
Podatnikami, do których odnoszą się przepisy zawarte w rozporządzeniu, są jednostki samorządu terytorialnego, samorządowe instytucje kultury, państwowe instytucje kultury, uczelnie publiczne, instytuty badawcze.
§ 2 pkt 8 rozporządzenia:
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o jednostkach organizacyjnych jednostki samorządu terytorialnego – rozumie się przez to:
a) urząd obsługujący jednostkę samorządu terytorialnego,
b) jednostkę budżetową,
c) zakład budżetowy.
Rozporządzenie wprowadza wzory, według których będą wyznaczane sposoby określenia proporcji, uznane za najbardziej odpowiadające specyfice wykonywanej przez tych podatników działalności i dokonywanych przez nich nabyć.
§ 3 ust. 1 rozporządzenia:
W przypadku jednostki samorządu terytorialnego sposób określenia proporcji ustala się odrębnie dla każdej z jednostek organizacyjnych jednostki samorządu terytorialnego.
Oznacza to, że w przypadku jednostek samorządu terytorialnego, nie będzie ustalany jeden „całościowy” sposób określenia proporcji dla jednostki samorządu terytorialnego jako osoby prawnej, tylko będą ustalane odrębnie sposoby określenia proporcji dla wymienionych wyżej jej poszczególnych jednostek organizacyjnych.
§ 3 ust. 4 rozporządzenia:
Jako sposób określenia proporcji uznaje się w przypadku zakładu budżetowegosposób ustalony według wzoru:
X = A x 100 / P
gdzie poszczególne symbole oznaczają:
X – proporcję określoną procentowo, zaokrągloną w górę do najbliższej liczby całkowitej,
A – roczny obrót z działalności gospodarczej zrealizowany przez zakład budżetowy, stanowiący część rocznego obrotu jednostki samorządu terytorialnego z działalności gospodarczej,
P – przychody wykonane zakładu budżetowego.
§ 2 pkt 4 rozporządzenia:
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o obrocie - rozumie się przez to podstawę opodatkowania, o której mowa w art. 29a, art. 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5 ustawy, w zakresie:
a) dokonywanych przez podatników:
- odpłatnych dostaw towarów na terytorium kraju,
- odpłatnego świadczenia usług na terytorium kraju,
- eksportu towarów,
- wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów,
b) odpłatnych dostaw towarów lub świadczenia usług poza terytorium kraju, które podlegałyby opodatkowaniu podatkiem gdyby były wykonywane na terytorium kraju.
§ 2 pkt 11 rozporządzenia:
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa przychodach wykonanych zakładu budżetowego - rozumie się przez to przychody zakładu budżetowego w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, w tym dotacje przekazane temu zakładowi z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, pomniejszone o kwoty dotacji, które zostały zwrócone, wynikające ze sprawozdania z wykonania planu finansowego, z których zakład ten pokrywał koszty swojej działalności wykonując przypisane mu zadania jednostki samorządu terytorialnego, z wyjątkiem odsetek od środków na rachunkach bankowych zaliczonych do przychodów z mienia tego zakładu budżetowego oraz odszkodowań należnych temu zakładowi innych niż odszkodowania stanowiące zapłatę, o której mowa w art. 29a ust. 1 ustawy.
§ 3 ust. 5 rozporządzenia:
Dochody wykonane urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego, dochody wykonane jednostki budżetowej oraz przychody wykonane zakładu budżetowego nie obejmują odpowiednio dochodów lub przychodów uzyskanych z tytułu:
1) dostawy towarów i usług, które na podstawie przepisów o podatku dochodowym są zaliczane odpowiednio przez jednostkę samorządu terytorialnego lub jednostkę organizacyjną jednostki samorządu terytorialnego do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, oraz gruntów i praw wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli są zaliczane odpowiednio do środków trwałych jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjnej jednostki samorządu terytorialnego – używanych na potrzeby prowadzonej przez te jednostki działalności;
2) transakcji dotyczących:
a) pomocniczych transakcji w zakresie nieruchomości i pomocniczych transakcji finansowych,
b) usług wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38–41 ustawy, w zakresie, w jakim transakcje te mają charakter pomocniczy.
Wyłączenie powyższych transakcji z przychodów wykonanych zakładu budżetowego (mianownik proporcji) zapewnia spójność z wyłączeniem tych transakcji z obrotu z działalności gospodarczej (licznik proporcji) i ma na celu „oczyszczenie” kwoty przychodów przyjmowanej do wyliczenia proporcji z danych, które mogłyby zniekształcić proporcję.
Zaproponowana metoda ma charakter „obrotowy”, polegający na ustaleniu udziału „obrotów” z tytułu działalności gospodarczej w całkowitym „obrocie” z tytułu działalności gospodarczej oraz działalności pozostającej poza sferą VAT.
Art. 86 ust. 2a ustawy wprost określa, co stanowi kwotę podatku naliczonego w przypadku nabycia towarów i usług, wykorzystywanych zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych.
Cele prowadzonej działalności gospodarczej należy rozpatrywać w kontekście definicji działalności gospodarczej, określonej w art. 15 ust. 2 i 3 ustawy. W związku z prowadzeniem działalności gospodarczej u podatnika mogą wystąpić działania czy sytuacje, które nie generują opodatkowania VAT. „Towarzyszą” one działalności gospodarczej i nie stanowią obok niej odrębnego przedmiotu działalności podatnika. Nie podlegają one opodatkowaniu VAT, jednakże ich występowanie nie oznacza, że u podatnika występują czynności wykonywane poza działalnością gospodarczą. Za czynności zrównane z czynnościami wykonywanymi w ramach działalności gospodarczej uznaje się także nieodpłatną dostawę towarów lub nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste, w przypadkach o których mowa w art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy. Uzasadnia to fakt, że chociaż czynności te z definicji nie mają związku z działalnością gospodarczą, w przypadkach określonych w tych przepisach następuje obowiązek naliczenia VAT. Natomiast przez cele inne, rozumie się sferę działalności danego podmiotu niebędącą działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 i 3 ustawy (przykładowo działalność podmiotu w charakterze organu władzy czy nieodpłatną działalność statutową).
W celu odliczenia podatku naliczonego, w pierwszej kolejności podatnik powinien przyporządkować ponoszone wydatki do poszczególnych rodzajów działalności (opodatkowanej podatkiem VAT, zwolnionej i niepodlegającej opodatkowaniu tym podatkiem). W przypadku zakupów bezpośrednio związanych z działalnością opodatkowaną, podatnik, na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy, odlicza podatek naliczony w całości. Natomiast w sytuacji, gdy takie przyporządkowanie nie jest możliwe, a wydatki służą zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, podatnik powinien ustalić proporcję, o której mowa w art. 86 ust. 2a ustawy oraz (w przypadku wystąpienia także czynności zwolnionych od podatku) w art. 90 ust. 2 i 3 ustawy.
Z opisu sprawy wynika, że realizują Państwo projekt pn. „(…)”, który ma na celu zapewnienie dostępu do infrastruktury kanalizacyjnej mieszkańcom wsi (…) oraz modernizację systemu pomiaru zużycia wody na terenie całej gminy. Projekt obejmuje dwa zadania.
Zadanie 1: Budowa sieci kanalizacyjnej w miejscowości (…). Do wybudowanej sieci kanalizacyjnej będą przyłączeni wyłącznie mieszkańcy Gminy oraz przedsiębiorcy. Na obecnym etapie planują Państwo podłączenie do kanalizacji jednej jednostki gminnej – świetlicy wiejskiej. W konsekwencji wybudowana infrastruktura kanalizacyjna będzie służyć zarówno obsłudze nieruchomości mieszkalnych stanowiących własność osób fizycznych (mieszkańców Gminy) i przedsiębiorców oraz nieruchomość gminną – świetlicę wiejską. Odbiorcami usług odprowadzania ścieków będą głównie mieszkańcy Gminy – osoby fizyczne, które zawarły lub zawrą z Państwem umowy na odprowadzanie ścieków. Będą Państwo świadczyć na rzecz mieszkańców odpłatne usługi odprowadzania ścieków podlegające opodatkowaniu VAT. Wystawiają Państwo noty księgowe z tytułu odebranych ścieków ze świetlicy wiejskiej.
Zadanie 2: Wymiana wodomierzy umożliwiających zdalne odczyty.
Państwa wątpliwości dotyczą prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego od wydatków związanych z budową sieci kanalizacyjnej w miejscowości (…).
Przy odliczaniu podatku naliczonego od wydatków dotyczących infrastruktury kanalizacyjnej powinni Państwo zastosować regulacje art. 86 ust. 2a‑2h ustawy.
Z wyżej cytowanego przepisu art. 86 ust. 2a ustawy wynika, że sposób określenia proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć.
Z uwagi na różnorodność i bogactwo życia gospodarczego wybór sposobu, według którego dokonuje się tego proporcjonalnego przypisania, należy do podatnika. Przepisy ustawowe wymagają jedynie, aby odpowiadał on najbardziej specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć. Będzie to spełnione, jeśli sposób ten:
- zapewni dokonanie odliczenia podatku naliczonego wyłącznie w części przypadającej na działalność gospodarczą (co do zasady dotyczącej czynności opodatkowanych VAT) oraz
- obiektywnie odzwierciedla część wydatków przypadających na działalność gospodarczą oraz na cele inne (z wyjątkiem celów prywatnych) – gdy przypisanie tych wydatków w całości do działalności gospodarczej nie jest możliwe.
Sposób określenia proporcji, powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć. Oznacza to, że będą Państwo zobowiązani do wyodrębnienia takiej części podatku naliczonego, którą można przypisać prowadzonej działalności gospodarczej. Zastosowane przez Państwa metody, czy też sposoby, na podstawie których będą Państwo dokonywać wydzielenia odpowiedniej kwoty podatku naliczonego, muszą odpowiadać wartościom faktycznym i rzeczywistym. Ciężar rzetelnego ustalenia, jaka część podatku naliczonego związana jest z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jaka część wykorzystywana jest dla potrzeb innych niż prowadzona działalność gospodarcza, spoczywa zawsze na Państwu.
Korzystając z delegacji ustawowej zawartej w art. 86 ust. 22 ustawy, Minister Finansów w rozporządzeniu z dnia 17 grudnia 2015 r. określił dla jednostek samorządu terytorialnego, w tym dla zakładu budżetowego, sposób określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanych przez te jednostki działalności i dokonywanych przez nie nabyć. Jednocześnie w przypadku, gdy infrastruktura wodociągowa jest wykorzystywana za pośrednictwem zakładu budżetowego do świadczenia usług, to do wyliczenia podatku naliczonego, o którym mowa w art. 86 ust. 2a ustawy, uwzględnia się zasady określone w § 3 ust. 4 rozporządzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 grudnia 2018 r. sygn. akt I FSK 1448/18 wskazał, że:
Skoro sposób określenia proporcji powinien odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć, to oczywistym jest, że wobec różnorodności zdarzeń gospodarczych nie jest możliwe wskazanie jednego sposobu do zastosowania przez wszystkich podatników. Z tego względu ustawodawca określił w ustawie o VAT jedynie wymagania, którym powinien on czynić zadość, nakreślił cele, jakie za jego pomocą należy osiągnąć. Są one następujące: obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane, obiektywne odzwierciedlenie części wydatków przypadających odpowiednio na działalność gospodarczą oraz inne cele niż działalność gospodarcza (art. 86 ust. 2b pkt 1 i 2 ustawy o VAT). Konsekwentnie ustawodawca „podpowiedział” jedynie dane, które można wykorzystać, żeby ten cel osiągnąć (art. 86 ust. 2c ustawy o VAT).
Ustawodawca na mocy art. 86 ust. 2h ustawy, daje podatnikom możliwość zastosowania innego sposobu określenia proporcji niż wskazują przepisy art. 86 ust. 22 ustawy, jednak tylko w sytuacji, gdy wybrany sposób jest bardziej reprezentatywny. Zatem podatnik może zastosować inną metodę tylko i wyłącznie, gdy wybrana przez niego metoda jest bardziej reprezentatywna i tym samym najbardziej odpowiada specyfice wykonywanej działalności.
W wyroku z 26 czerwca 2018 r. sygn. akt I FSK 219/18, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zasadne są racje zmierzające do podważenia adekwatności wzoru z rozporządzenia w odniesieniu do działalności wodno-kanalizacyjnej. Zwrócił w tym kontekście uwagę na to, że przyjęta w rozporządzeniu, akcie wykonawczym, metoda obliczania proporcji według klucza obrotu oparta jest na określonych założeniach. Po pierwsze, rozpatrywanie udziału obrotów w ujęciu globalnym przy uwzględnieniu kategorii dochodu wykonanego (rozporządzenie przyjmuje jedynie zróżnicowanie wzorów w odniesieniu do poszczególnych jednostek organizacyjnych – urzędu, jednostki budżetowej i zakładu budżetowego bez podziału na poszczególne rodzaje działalności) opiera się na założeniu o zasadniczo „niegospodarczym” charakterze działalności podejmowanej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Taki wniosek wynikał już z samego uzasadnienia do nowelizacji w zakresie odliczania podatku naliczonego w odniesieniu do towarów i usług wykorzystywanych do celów mieszanych. Propozycja przyjęcia „urzędowego” sposobu rozliczenia dla omawianej kategorii podmiotów była bowiem usprawiedliwiana cechami relewantnymi jednostek samorządu terytorialnego, które z natury rzeczy wykonują działania pozostające poza systemem VAT i w pewnym minimalnym tylko zakresie podejmują działania opodatkowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że w przypadku działalności wodno‑kanalizacyjnej, specyfika tego rodzaju działalności przejawia się w odwrotnej proporcji czynności opodatkowanych w stosunku do niepodlegających VAT. Działalność wodno‑kanalizacyjna jest bowiem w głównej mierze działalnością gospodarczą, zaś działania podejmowane w innych niż gospodarczy celach mają tu znaczenie marginalne. Przyznawane w tym obszarze dotacje mają charakter celowy i z uwagi na relację czynności opodatkowanych do nieopodatkowanych nie mogą być przypisane wyłącznie do działań pozostających poza VAT. Nie można dotacji z zasady traktować jako niemającej związku z działalnością gospodarczą, gdyż jest ona celowa i może dotować właśnie tę sferę działalności Gminy (zob. A. Bartosiewicz, Komentarz do art. 86 ustawy o VAT – System Informacji Prawnej LEX). W rezultacie NSA wskazał, że o ile prewspółczynnik proponowany w rozporządzeniu odpowiada charakterowi określonych obszarów działalności Gminy, to nie uwzględnia specyfiki działalności wodno-kanalizacyjnej.
Wskazali Państwo, że od wydatków na budowę sieci kanalizacyjnej (Zadanie 1 – miejscowość (…)) zamierzają Państwo stosować indywidualny sposób określenia proporcji na podstawie art. 86 ust. 2h ustawy, oparty na kryterium udziału rocznego obrotu z transakcji opodatkowanych (udokumentowanych fakturami) w całkowitym rocznym obrocie Państwa z działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji.
Prewspółczynnik indywidualny dla Zadania 1 jest obliczany według następującego wzoru:
X = (A / C) × 100
gdzie:
X – prewspółczynnik wyrażony procentowo, zaokrąglony w górę do najbliższej liczby całkowitej;
A – Państwa roczny obrót z działalności wodno-kanalizacyjnej z transakcji opodatkowanych VAT (tj. opłaty za dostawę wody i odbiór ścieków udokumentowane fakturami wystawianymi na rzecz osób fizycznych – mieszkańców Gminy oraz przedsiębiorców), ustalany w oparciu o faktyczną ilość odprowadzonych ścieków mierzoną na podstawie wodomierzy;
C – Państwa całkowity roczny obrót z działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji, obejmujący łącznie obrót z transakcji opodatkowanych (A) oraz wartość odprowadzonych ścieków od odbiorców wewnętrznych (tj. świetlicy wiejskiej), dla których wystawiają Państwo noty księgowe – niestanowiące czynności opodatkowanych VAT, również ustalany w oparciu o wodomierze.
Wielkości przyjmowane do wzoru są ustalane na podstawie danych za poprzedni rok podatkowy, zgodnie z art. 86 ust. 2d ustawy. Odbiór ścieków jest przeliczany w oparciu o zużycie wody (odczyty wodomierzy), przy założeniu, że odbiorca odprowadza tyle ścieków, ile zużywa wody. Urządzenia pomiarowe zapewniają dokładny pomiar dostawy wody i odbioru ścieków od każdego odbiorcy.
Wskazali Państwo, że u wszystkich odbiorców zewnętrznych (osób fizycznych – mieszkańców Gminy i przedsiębiorców) zamontowane są wodomierze. Ilość ścieków odprowadzanych przez tych odbiorców jest ustalana na podstawie zużycia wody odczytanego z wodomierzy. W odniesieniu do odbiorcy wewnętrznego – świetlicy wiejskiej – planują Państwo zamontowanie wodomierza lub innego urządzenia pomiarowego. Do czasu jego zamontowania ilość odprowadzanych ścieków zostanie określona również na podstawie zużycia wody (metoda jednorodna z pozostającymi odbiorcami).
Każda ilość ścieków odebranych od odbiorców zewnętrznych i wewnętrznych jest mierzona i uwzględniana we wzorze w następujący sposób:
- Ilość ścieków od odbiorców zewnętrznych (czynności opodatkowane) – służy do wyliczenia obrotu opodatkowanego (wielkość A – licznik wzoru).
- Ilość ścieków od świetlicy wiejskiej (czynności nieopodatkowane) – jest ujmowana wyłącznie w mianowniku (wielkość C), powiększając całkowity obrót z działalności wod.-kan.
Dzięki takiemu ujęciu prewspółczynnik precyzyjnie odzwierciedla udział czynności opodatkowanych w całkowitej Państwa działalności w zakresie odprowadzania ścieków.
Kierowali się Państwo następującymi przesłankami potwierdzającymi, że przedstawiona przez Państwa metoda spełnia oba kryteria z art. 86 ust. 2b ustawy:
a)zapewnienie odliczenia wyłącznie w części proporcjonalnej do czynności opodatkowanych. Prewspółczynnik jest oparty na rzeczywistych danych fakturowych z działalności wod.-kan. – obrót opodatkowany (licznik) obejmuje wyłącznie usługi świadczone na rzecz mieszkańców i przedsiębiorców, dokumentowane fakturami. Całkowity obrót z działalności wod.-kan. (mianownik) uwzględnia te czynności powiększone o wartość dostaw wewnętrznych. Odliczenie jest zatem proporcjonalne i nie obejmuje czynności nieopodatkowanych.
b)obiektywne odzwierciedlenie struktury wydatków. Wielkości przyjmowane do wzoru są mierzalne, weryfikowalne i oparte na odczytach urządzeń pomiarowych (wodomierze). Specyfika działalności wod.-kan. polega na tym, że „produktem” jest dostawa wody i odbiór ścieków wyrażone w m³. Koszty infrastruktury kanalizacyjnej są proporcjonalne do ilości przeprowadzanych ścieków, nie zaś do Państwa ogólnych przychodów czy dochodów. Metoda obrotowa z kluczem ilościowym (m³) najlepiej oddaje tę zależność.
c)proporcja faktyczna – przewaga czynności opodatkowanych. Ilość ścieków odebranych od odbiorców zewnętrznych (czynności opodatkowane) stanowić będzie zdecydowaną większość całości odbieranych ścieków. Do sieci kanalizacyjnej w miejscowości (…) podłączeni zostaną mieszkańcy i przedsiębiorcy (90 przyłączy), natomiast jedynym odbiorca wewnętrznym będzie świetlica wiejska (1 przyłącze). Proporcja ta potwierdza, że infrastruktura będzie służyć przede wszystkim działalności opodatkowanej.
Państwa zdaniem, prewspółczynnik wynikający z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. jest oparty na danych finansowych całej jednostki organizacyjnej (dochody lub przychody wykonane), obejmujących wszystkie rodzaje działalności. Prowadzi to do zniekształcenia proporcji odliczenia w odniesieniu do infrastruktury kanalizacyjnej.
Ponadto, prewspółczynnik indywidualny został potwierdzony w Interpretacji z 2019 r. Dyrektor KIS uznał, że metoda oparta na kryterium udziału rocznego obrotu z transakcji opodatkowanych w całkowitym Państwa rocznym obrocie z działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji jest bardziej reprezentatywna niż prewspółczynnik rozporządzeniowy. Stan faktyczny niniejszego wniosku jest tożsamy ze stanem faktycznym ocenionym w tej interpretacji – infrastruktura kanalizacyjna będzie obsługiwana przez ten sam zakład budżetowy (ZUK) w ramach tego samego sektora działalności.
Przedstawiony przez Państwa sposób określenia proporcji może zostać więc uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez Państwa działalności i dokonywanych nabyć. Z uwagi na Państwa wyjaśnienia oraz przedstawiony sposób wyliczenia proporcji dotyczącej wydatków związanych z infrastrukturą kanalizacyjną – należy stwierdzić, że metoda ta będzie zapewniała obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane. Wskazany przez Państwa prewspółczynnik opiera się na jednoznacznych i jasnych kryteriach (wyliczenia oparte na aparaturze pomiarowej – wodomierze). Wskazany sposób kalkulacji prewspółczynnika będzie odzwierciedlał, w jakim stopniu będą Państwo wykorzystywali infrastrukturę kanalizacyjną do działalności gospodarczej, a w jakim do działalności innej niż gospodarcza.
Będą Państwo uprawnieni do odliczenia części podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki związane z infrastrukturą kanalizacyjną, przy zastosowaniu prewspółczynnika opartego na kryterium udziału rocznego obrotu z transakcji opodatkowanych (udokumentowanych fakturami) w całkowitym rocznym obrocie Państwa z działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji.
Prawo do odliczenia podatku VAT będzie przysługiwać pod warunkiem niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy.
Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest prawidłowe.
Państwa wątpliwości dotyczą także prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego od wydatków związanych z zakupem i wymianą wodomierzy umożliwiających zdalne odczyty, instalowanych nieodpłatnie u mieszkańców Gminy – odbiorców odpłatnych usług dostarczania wody.
Z opisu sprawy wynika, że w ramach projektu pn. „(…)”, będzie realizowane również Zadanie 2 polegające na wymianie wodomierzy umożliwiających zdalne odczyty. Wymiana wodomierzy będzie dokonywana u mieszkańców Gminy – odbiorców usług wodociągowych. Wodomierze będą wymieniane nieodpłatnie dla mieszkańców. Nowe wodomierze z funkcją zdalnego odczytu będą służyć do pomiaru ilości dostarczanej wody w ramach odpłatnych usług świadczonych przez Państwa na rzecz mieszkańców. Wymiana wodomierzy usprawni proces rozliczeń z odbiorcami usług oraz umożliwi efektywniejsze zarządzanie siecią wodociągową.
Wskazali Państwo, że za pośrednictwem swojego zakładu budżetowego świadczą Państwo odpłatne usługi z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz zbiorowego odprowadzania ścieków, które podlegają opodatkowaniu VAT według stawki podstawowej. Usługi te są świadczone na podstawie umów zawieranych z mieszkańcami.
W omawianej sprawie warunki uprawniające do odliczenia podatku VAT będą spełnione, ponieważ są Państwo czynnym podatnikiem podatku VAT, a efekty Zadania 2 będą wykorzystywane do czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług.
Zatem, będzie Państwu przysługiwać prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących wydatki na realizację Zadania 2 polegającego na wymianie wodomierzy umożliwiających zdalne odczyty, pod warunkiem, że nie zaistnieją przesłanki, o których mowa w art. 88 ustawy.
Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.
Interpretacja dotyczy tylko sprawy będącej przedmiotem wniosku (Państwa pytań). Inne kwestie, które nie zostały objęte pytaniami wskazanymi we wniosku nie mogą być rozpatrzone.
Jeżeli w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej bądź kontroli celno-skarbowej zostanie ustalone, że metoda obliczenia prewspółczynnika według kryterium udziału rocznego obrotu z transakcji opodatkowanych (udokumentowanych fakturami) w całkowitym rocznym obrocie Państwa z działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji, oceniona przez Państwa jako najbardziej reprezentatywna, nie zapewni dokonania odliczenia podatku naliczonego z tytułu wydatków związanych z infrastrukturą kanalizacyjną wyłącznie w części przypadającej na działalność gospodarczą oraz nie będzie odzwierciedlać obiektywnie części wydatków przypadających na działalność gospodarczą oraz na inne cele, a więc nie będzie metodą najbardziej odpowiadającą specyfice wykonywanej przez Państwa działalności i dokonywanych przez Państwa nabyć, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
·Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.
·Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
·Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
- w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
- w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.


