Przewodnik po nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy

Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy uzyskuje nowe uprawnienia. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany wprowadzone ustawą z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 473).

Tabela. Przegląd zmian – zestawienie

(+/–) 1. Decyzja administracyjna stwierdzająca istnienie stosunku pracy

PRZED ZMIANĄ

Dotychczasowa ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (dalej: ustawa o PIP) nie przyznawała organom PIP kompetencji do stwierdzania istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej. Inspektorzy pracy mogli wyłącznie kierować wystąpienia, wydawać polecenia usunięcia naruszeń oraz występować do sądu pracy w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Kwestia kwalifikacji stosunku prawnego jako stosunku pracy pozostawała wyłącznie w gestii sądów pracy. Oznaczało to, że pracownik chcący zakwestionować umowę cywilnoprawną był zobowiązany samodzielnie wnieść pozew do sądu, co wiązało się z ryzykiem procesowym, kosztami i długim czasem oczekiwania na orzeczenie.

W praktyce organy PIP po stwierdzeniu zatrudnienia nielegalnego lub na podstawie umowy cywilnoprawnej w warunkach właściwych dla stosunku pracy mogły jedynie pouczyć pracodawcę, nakazać wypłatę zaległego wynagrodzenia lub skierować sprawę do sądu – nie miały jednak narzędzia do formalnego przekształcenia stosunku prawnego.

PO ZMIANIE

Od 8 lipca 2026 r. właściwe organy PIP (okręgowi inspektorzy pracy) uzyskują uprawnienie do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy w sytuacji, gdy:

• zawarto umowę cywilnoprawną lub
• osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem – w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (dalej: k.p.) powinna być zawarta umowa o pracę.

Decyzja będzie mogła być wydana wyłącznie wtedy, gdy podmiot kontrolowany nie wykona wcześniejszego polecenia usunięcia naruszeń, czyli modyfikacji umowy cywilnoprawnej tak, aby spełniała warunki właściwe dla tej umowy, albo zmiany umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę (nowy art. 11 ust. 2 ustawy o PIP).

Decyzja PIP będzie zawierała obligatoryjne elementy: oznaczenie stron umowy, rodzaj umowy, datę zawarcia, rodzaj pracy, miejsce jej wykonywania, wymiar czasu pracy oraz wysokość wynagrodzenia. Jeśli materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie poszczególnych elementów stosunku pracy – ustawa wprowadza ustawowe domniemanie: umowa na czas nieokreślony, pełny wymiar czasu pracy, wynagrodzenie minimalne, miejsce pracy – siedziba pracodawcy.

Datą zawarcia umowy o pracę będzie co do zasady data wydania decyzji PIP. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy w toku postępowania pracodawca rozwiąże umowę cywilnoprawną lub dojdzie do faktycznego zaprzestania świadczenia pracy z inicjatywy pracodawcy – wówczas taką datą jest data rozpoczęcia kontroli przez inspektora pracy (nowy art. 34 ust. 2f i 2g ustawy o PIP).

Decyzja PIP wywołuje skutki prawne od dnia jej wydania na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Staje się wykonalna z dniem upływu terminu do wniesienia odwołania lub z dniem prawomocnego orzeczenia sądu.

Wydanie decyzji przez PIP nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika ani przyczyną wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę.

KOMENTARZ

Nowe uprawnienie PIP stanowi przełomową zmianę w zakresie prawa pracy. Pracodawcy stosujący umowy cywilnoprawne w warunkach właściwych dla stosunku pracy ponoszą realne ryzyko administracyjnego przekształcenia stosunku prawnego bez konieczności inicjowania postępowania przez pracownika. Zmiana jest korzystna dla pracowników – skraca drogę do formalizacji zatrudnienia – natomiast dla przedsiębiorców oznacza istotne ryzyko finansowe i organizacyjne. Szczególnie kontrowersyjne może okazać się domniemanie wymiaru czasu pracy i wynagrodzenia, gdy materiał dowodowy jest niepełny.

(+/–) 2. Polecenie usunięcia naruszeń dotyczących umów cywilnoprawnych

PRZED ZMIANĄ

Organy PIP nie dysponowały odrębnym instrumentem prawnym pozwalającym nakazać usunięcie stanu niezgodności polegającej na stosowaniu umowy cywilnoprawnej w warunkach zatrudnienia pracowniczego. Możliwości działania ograniczały się do wydania wystąpienia z wnioskami pokontrolnymi lub skierowania sprawy do sądu.

PO ZMIANIE

Nowy art. 11 ust. 2 ustawy o PIP przyznaje organom PIP uprawnienie do wydania pisemnego polecenia usunięcia naruszeń dotyczących:

• funkcjonowania umowy cywilnoprawnej w warunkach stosunku pracy lub
• niezawarcia umowy o pracę, gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 k.p.

Warunkiem wydania polecenia jest wcześniejsze umożliwienie stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska. Inspektor wydaje polecenie na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej, w którym wskazuje termin jego wykonania w taki sposób, aby ocena realizacji nastąpiła jeszcze w trakcie trwania kontroli.

Niewykonanie polecenia otwiera drogę do wydania przez okręgowego inspektora pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy.

KOMENTARZ

Polecenie z nowego art. 11 ust. 2 ustawy o PIP stanowi obligatoryjny etap poprzedzający decyzję o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy. Jego celem jest danie pracodawcy szansy dobrowolnego wykonania obowiązku bez ingerencji administracyjnej. Należy zwrócić uwagę na wymóg wysłuchania obu stron przed wydaniem polecenia – gwarantuje rzetelność postępowania, ale może wydłużyć jego przebieg.

(+/–) 3. Rozszerzenie uprawnień PIP do wytaczania powództw

PRZED ZMIANĄ

Dotychczas PIP miała prawo wnosić powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy oraz uczestniczyć w postępowaniu w sprawach tego rodzaju. Uprawnienie przysługiwało inspektorom pracy, ale nie było precyzyjnie przypisane okręgowym inspektorom pracy jako organom.

PO ZMIANIE

Nowelizacja ustawy o PIP jednoznacznie przyznaje okręgowym inspektorom pracy zdolność sądową i procesową w sprawach z zakresu prawa pracy. Mogą oni:

• wytaczać powództwa na rzecz obywateli w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy,
• wstępować za zgodą powoda do postępowania w każdym jego stadium.

Okręgowy inspektor pracy może wnosić powództwo alternatywnie wobec wydania decyzji administracyjnej – w szczególności gdy zachodzi konieczność ustalenia stosunku pracy za okres wcześniejszy niż objęty decyzją. W przypadku wniesienia powództwa inspektor nie wydaje decyzji w zakresie objętym tym powództwem.

W sprawach tych pełnomocnikiem organu PIP może być pracownik PIP, a nie wyłącznie radca prawny lub adwokat.

KOMENTARZ

Zmiana wzmacnia pozycję procesową PIP i pracowników, którzy mogą liczyć na wsparcie w sporach z pracodawcami. Powództwo sądowe staje się instrumentem uzupełniającym wobec decyzji administracyjnej – szczególnie ważnym w sprawach dotyczących przeszłości, gdy decyzja nie może objąć okresu sprzed kontroli. Dla pracodawców oznacza to realne ryzyko ustalenia istnienia stosunku pracy z wszystkimi konsekwencjami w zakresie składkowo-podatkowym.

(+) 4. Interpretacje indywidualne Głównego Inspektora Pracy

PRZED ZMIANĄ

Przepisy ustawy o PIP nie przewidywały możliwości wydawania interpretacji indywidualnych przez GIP. Pracodawcy i osoby zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych nie dysponowali żadnym mechanizmem pozwalającym uzyskać wiążące stanowisko organu kontrolnego co do prawidłowości przyjętej formy zatrudnienia.

PO ZMIANIE

Na wzór instytucji interpretacji podatkowej Główny Inspektor Pracy uzyska możliwość wydawania interpretacji indywidualnych na wniosek podmiotów wymienionych w art. 13 pkt 1–6 ustawy o PIP (tj. podmiotów podlegających kontroli PIP) w zakresie kwalifikacji stosunku prawnego jako stosunku pracy. Kluczowe zasady dotyczące wydawania interpretacji:

• opłata: 40 zł od każdego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego,
• termin wydania: do 30 dni od dnia otrzymania kompletnego wniosku,
• interpretacja jest wiążąca dla organów PIP (nie dla wnioskodawcy),
• wnioskodawca stosujący się do interpretacji nie ponosi sankcji administracyjnych, finansowych ani kar – nawet jeśli interpretacja okaże się błędna,
• interpretacje są publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej po usunięciu danych identyfikujących strony.

Interpretacja nie będzie wydawana, gdy sprawa jest już przedmiotem toczącego się postępowania administracyjnego PIP lub ZUS. Wydana interpretacja indywidualna będzie przekazywana niezwłocznie ZUS i KAS.

KOMENTARZ

Instytucja interpretacji indywidualnych GIP to istotne narzędzie pewności prawa dla przedsiębiorców. Umożliwia uniknięcie sankcji przy zachowaniu modelu współpracy B2B czy na podstawie umowy zlecenia, o ile wnioskodawca rzetelnie opisze stan faktyczny i nie będzie spełniał on warunków właściwych dla zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Słabością rozwiązania jest brak mocy wiążącej wobec wnioskodawcy – co jednak jest zastąpione ochroną przed sankcjami. Interpretacja GIP nie chroni przed postępowaniem ZUS wykraczającym poza zakres zadań PIP.

(+) 5. Kontrola zdalna i transmisja online

PRZED ZMIANĄ

Przepisy ustawy o PIP nie przewidywały możliwości przeprowadzenia kontroli w trybie zdalnym. Czynności kontrolne były wykonywane wyłącznie w siedzibie podmiotu kontrolowanego lub innych miejscach wykonywania zadań i przechowywania dokumentów.

PO ZMIANIE

Nowelizacja ustawy o PIP wprowadza od 8 lipca 2026 r. dwa nowe instrumenty umożliwiające elastyczne przeprowadzanie kontroli:

1) Kontrola zdalna (nowy art. 26 ust. 5–8 ustawy o PIP)

W uzasadnionych przypadkach, gdy nie stoi to w sprzeczności z celem kontroli i może usprawnić jej przeprowadzenie lub przemawia za tym charakter prowadzonej działalności, kontrola lub poszczególne czynności kontrolne mogą być przeprowadzone zdalnie – za pośrednictwem operatora pocztowego lub środków komunikacji elektronicznej. Prowadzenie kontroli zdalnej nie ogranicza uprawnień inspektora. Legitymacja i upoważnienie są okazywane za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

2) Transmisja online (nowy art. 23 ust. 1 pkt 2a ustawy o PIP)

Inspektor pracy może żądać od podmiotu kontrolowanego przeprowadzenia transmisji online umożliwiającej kontrolę dokumentów, wysłuchanie stron i przesłuchanie przy użyciu urządzeń telekomunikacyjnych zapewniających dwukierunkowy przekaz obrazu lub obrazu i dźwięku w czasie rzeczywistym.

Oba tryby wymagają stosowania środków technicznych i organizacyjnych zapewniających bezpieczeństwo transmisji danych.

KOMENTARZ

Dla pracodawców zdalna kontrola może być wygodniejsza. Wymaga jednak sprawnej infrastruktury IT po stronie kontrolowanego. Wątpliwości mogą dotyczyć skuteczności ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa przy elektronicznym udostępnianiu dokumentów. Ważne jest wyraźne zastrzeżenie, że tryb zdalny nie może stać w sprzeczności z celem kontroli – inspektor zachowuje prawo do kontroli stacjonarnej, gdy jest to konieczne.

(+/–) 6. Wymiana danych między PIP, ZUS i KAS

PRZED ZMIANĄ

Nie było specjalnego systemu służącego do wymiany danych między PIP, ZUS i KAS. Natomiast dane pozyskiwane przez PIP z ZUS były znacznie ograniczone.

PO ZMIANIE

Nowelizacja ustawy o PIP określa, że wymiana danych i informacji między PIP, ZUS i KAS będzie się odbywała z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego. System ten zbuduje ZUS, a dane i informacje będą wymieniane za jego pośrednictwem w drodze teletransmisji. Uregulowania te staną się podstawą do zawarcia porozumienia między zainteresowanymi instytucjami, określającego szczegółowy zakres tych danych. Będą to dane i informacje niezbędne do dokonywania analizy ryzyka naruszenia prawa i niewykonywania obowiązków z zakresu prawa pracy oraz legalności zatrudnienia, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Ponadto PIP uzyska prawo do nieodpłatnego pozyskiwania wszelkich informacji zgromadzonych przez ZUS w zakresie niezbędnym do realizacji zadań tego organu – dotychczas zakres danych pozyskiwanych przez PIP był znacznie ograniczony. PIP otrzymywała dotąd dane zebrane przez ZUS na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym, a także dane o wypadkach przy pracy.

Szef KAS będzie natomiast udostępniał PIP i ZUS z Centralnego Rejestru Danych Podatkowych dane i informacje objęte tajemnicą skarbową, wynikające ze złożonych przez podatników i płatników deklaracji oraz informacji podatkowych w zakresie niezbędnym do realizacji określonych w ustawie zadań.

KOMENTARZ

Rozszerzenie danych pozyskiwanych przez PIP od ZUS oraz KAS, a także przyspieszenie procesu ich uzyskiwania za pomocą specjalnego systemu pozwolą na skuteczniejsze działania tej instytucji kontrolnej. Może to oznaczać dla pracodawców częstsze kontrole PIP oraz ZUS czy KAS.

(+/–) 7. Dwukrotne podwyższenie grzywien za wykroczenia przeciwko prawom pracownika

PRZED ZMIANĄ

Górne granice grzywien za wykroczenia z art. 281–283 k.p. wynosiły:

• art. 281 § 1 k.p. (m.in. za niezawarcie umowy o pracę, naruszenie przepisów o czasie pracy oraz urlopach opiekuńczych): od 1000 zł do 30 000 zł,
• art. 281 § 2 k.p. (za naruszenia przepisów w przypadku zatrudniania dłużników alimentacyjnych): od 1500 zł do 45 000 zł,
• art. 282 § 1 k.p. (m.in. za nieudzielenie urlopu wypoczynkowego, bezpodstawne potrącenia, niewydanie w terminie świadectwa pracy): od 1000 zł do 30 000 zł,
• art. 283 § 1 k.p. (za naruszenia w zakresie bhp): od 1000 zł do 30 000 zł.

PO ZMIANIE

W wyniku omawianej nowelizacji dwukrotnie wzrośnie wysokość grzywny, jaką może nałożyć PIP za określone wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Kary będą więc zasadniczo wynosiły od 2000 zł do 60 000 zł. Jedynie nielegalne zatrudnienie pracownika, który jest dłużnikiem alimentacyjnym, oraz wypłacanie takiej osobie wbrew obowiązkowi wynagrodzenia wyższego niż wynikające z zawartej umowy o pracę, bez dokonania potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, będą po zmianie przepisów podlegały grzywnie od 3000 zł do 90 000 zł.

Dodatkowo w wyniku opisywanej nowelizacji katalog wykroczeń przeciwko prawom pracownika uzupełniono o przypadki naruszenia zakazu niekorzystnego traktowania pracownika w związku z wydaniem decyzji PIP stwierdzającej istnienie stosunku pracy (w takim przypadku pracodawca będzie podlegał grzywnie).

Ponadto nowelizacja zakłada także zmiany w ustawie z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (dalej: k.p.w.), w której została podwyższona wysokość grzywny, którą może nałożyć inspektor pracy.

Zgodnie z nowymi przepisami:

• w postępowaniu mandatowym, w którym oskarżycielem publicznym jest właściwy organ PIP, grzywnę podwyższono z 2000 zł do 5000 zł (art. 96 § 1a k.p.w.),
• w przypadku wykroczeń przeciwko prawom pracowniczym w warunkach recydywy grzywnę podwyższono z 5000 zł do 10 000 zł (art. 96 § 1b–1bc k.p.w.).

KOMENTARZ

Dwukrotne podwyższenie górnych granic grzywien ma na celu odstraszenie pracodawców od nieprzestrzegania przepisów prawa pracy. Dla małych pracodawców wzrost maksymalnego wymiaru kary może być bardzo odczuwalny.

(+) 8. Zmiany proceduralne w Kodeksie postępowania cywilnego – nowe postępowanie sądowe

PRZED ZMIANĄ

Nie było specjalnej procedury sądowej w przypadku decyzji PIP o przekształceniu umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, ponieważ nie istniało uprawnienie pozwalające PIP na zmianę umów.

PO ZMIANIE

Od decyzji okręgowego inspektora pracy w zakresie stwierdzenia istnienia stosunku pracy zatrudniającemu będzie przysługiwało odwołanie na zasadach określonych w ustawie z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.). Odwołanie będzie można wnieść na piśmie za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy, w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia decyzji, do sądu rejonowego (sądu pracy). Właściwy do rozpatrzenia sprawy będzie sąd według miejsca świadczenia pracy określonego w decyzji okręgowego inspektora pracy.

W przypadku gdy okręgowy inspektor pracy uzna odwołanie w całości za słuszne, będzie mógł zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. W przeciwnym razie będzie miał obowiązek przekazać odwołanie niezwłocznie do sądu wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy oraz ze swoim stanowiskiem w sprawie odwołania, niepóźniej niż w terminie 1 miesiąca od dnia jego wniesienia.

Sąd nie będzie miał obowiązku przeprowadzać ponownie wszystkich czynności dowodowych, jakie zostały dokonane w toku kontroli czy postępowania administracyjnego prowadzonego przez PIP (sąd będzie mógł powołać się na kodeksowe przesłanki oddalenia wniosku dowodowego). Dodatkowo sąd drugiej instancji będzie mógł uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania wyłącznie w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku będzie wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Przepisy te będą miały zastosowanie zarówno do postępowania sądowego z odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy, jak i do postępowań z powództwa o ustalenie stosunku pracy.

Sąd będzie miał możliwość wydania wyroku wstępnego co do istnienia stosunku pracy, gdy uzna, że wyniki dotychczasowego postępowania pozwalają na rozstrzygnięcie sprawy w tym zakresie. Wyrok taki będzie mógł zostać wydany, jeżeli sąd uzna, że takie warunki zostały spełnione na podstawie twierdzeń i dowodów zawartych w pozwie oraz odpowiedzi na pozew, jak i wówczas, gdy zostaną one spełnione dopiero po przeprowadzeniu dowodów na rozprawie. W takich przypadkach strony uzyskają rozstrzygnięcie kluczowego zagadnienia, tj. stwierdzenie przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku pracy, bez konieczności oczekiwania na rozstrzygnięcie pozostałych zagadnień objętych sporem i dotyczących treści stosunku pracy. Uzupełnieniem tej regulacji jest także możliwość wydawania wyroków częściowych, gdy sąd uzna, że wyniki dotychczasowego postępowania pozwalają na rozstrzygnięcie sprawy nie tylko w zakresie samego istnienia stosunku pracy, ale również w zakresie niektórych elementów dotyczących treści tego stosunku.

Jeżeli odwołanie zawiera wniosek o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności nadanego zaskarżonej decyzji albo jeżeli wniesiono zażalenie na postanowienie okręgowego inspektora pracy o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji odnośnie do przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę, sąd w przedmiocie wniosku lub zażalenia orzeka postanowieniem. Wniosek albo zażalenie podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, niepóźniej jednak niż w terminie 3 dni od dnia wpływu do sądu.

Dla przyspieszenia postępowań sądowych o ustalenie istnienia i treści stosunku pracy kluczowe znaczenie ma wprowadzenie przepisu, zgodnie z którym w terminie 1 miesiąca zostanie wyznaczony przez sąd pierwszej instancji termin posiedzenia do rozpoznania sprawy. Termin ten ma charakter instrukcyjny, niemniej jednak jego wprowadzenie niewątpliwie przyczyni się do zdynamizowania rozpoznawania takich spraw, w szczególności w związku z wprowadzeniem możliwości ich rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Koncentracji twierdzeń i dowodów już na wstępnym etapie postępowania będzie sprzyjał natomiast obowiązek powołania wszystkich takich twierdzeń i dowodów w odwołaniu od decyzji lub w odpowiedzi na odwołanie. Twierdzenia i dowody niepowołane na tym etapie będą mogły być powoływane wyłącznie wtedy, gdy strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było wcześniej możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.

W celu uniknięcia odwetowego rozwiązania umowy (z uwagi na ustalenie stosunku pracy decyzją PIP) procedura cywilna będzie przewidywała specyficzną formę zabezpieczenia dla pracownika. Zmiana w tym zakresie zakłada, że w przypadku wytoczenia powództwa o ustalenie stosunku pracy lub odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy sąd może nałożyć na drugą stronę obowiązek przestrzegania rygorów ochronnych wynikających z prawa pracy. Niezależnie od nazwy widniejącej na umowie do jej wypowiedzenia lub rozwiązania w trakcie obowiązywania zabezpieczenia będą zatem stosowane przepisy prawa pracy dotyczące ochrony przed wypowiedzeniem (m.in. obowiązek uzasadnienia wypowiedzenia czy przeprowadzenia konsultacji związkowej). Wniosek o udzielenie powyższego zabezpieczenia będzie podlegał rozpoznaniu bezzwłocznie, niepóźniej jednak niż w terminie 3 dni od dnia jego wpływu do sądu.

Sąd pracy będzie uprawniony do oddalenia odwołania, jeżeli nie będzie podstaw do jego uwzględnienia. W przypadku uwzględnienia odwołania sąd uchyli lub zmieni w całości bądź w części zaskarżoną decyzję okręgowego inspektora pracy i orzeknie co do istoty sprawy. Sąd drugiej instancji, uchylając wyrok i poprzedzającą go decyzję okręgowego inspektora pracy, będzie mógł przekazać sprawę do ponownego rozpoznania okręgowemu inspektorowi pracy, który wydał decyzję.

Decyzja o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy, jeżeli zawarto umowę cywilnoprawną, od dnia jej wydania wywołuje skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze (np. Fundusz Pracy, FGŚP). Oznacza to, że stosunek pracy stwierdzany w decyzji będzie istniał od dnia jej wydania przez okręgowego inspektora pracy. W ograniczonym zakresie, tj. dotyczącym wyłącznie powszechnej i szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, i tylko wobec pracowników, z którymi pracodawca ze swojej inicjatywy zakończył współpracę po rozpoczęciu kontroli, a przed uprawomocnieniem się decyzji, stosunek pracy będzie obowiązywał ze skutkiem od dnia wszczęcia kontroli. W takim przypadku pracownik, którego stosunek pracy został stwierdzony w decyzji, a którego umowa została rozwiązana lub wypowiedziana z naruszeniem przepisów prawa pracy przed dniem uprawomocnienia się tej decyzji, ale już po rozpoczęciu kontroli, będzie miał roszczenie o przywrócenie do pracy bądź zaskarżenie wypowiedzenia na zasadach określonych w k.p. (terminy na wniesienie do sądu pracy roszczeń związanych z wadliwym rozwiązaniem stosunku pracy rozpoczną bieg od dnia, w którym decyzja stała się prawomocna).

Postępowanie sądowe pozostaje jedyną drogą umożliwiającą uzyskanie skutków wstecznych w zakresie przekształcenia stosunku cywilnoprawnego w stosunek pracy.

Decyzja PIP stanie się wykonalna z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin na wniesienie odwołania, o ile żadna ze stron nie wniosła odwołania, albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Rygor taki będzie nadawany jedynie w sprawach dotyczących osób objętych szczególną ochroną pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Na postanowienie nadające decyzji rygor natychmiastowej wykonalności stronie przysługuje zażalenie na zasadach określonych w k.p.c. Decyzja nie będzie obowiązywała z mocą wsteczną.

KOMENTARZ

Wprowadzenie specjalnej procedury odwołań od decyzji PIP przekształcających umowę cywilnoprawną w umowę o pracę ma na celu przyspieszenie rozstrzygnięć sądowych w przypadku spraw spornych dotyczących formy zatrudnienia. Służy też zabezpieczeniu interesów pracodawcy w przypadku nieprawidłowych decyzji PIP, które mogą być kwestionowane na drodze sądowej.

(+) 9. Przepis przejściowy – możliwość dobrowolnego przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę

PRZED ZMIANĄ

Nie istniał żaden przepis przewidujący tzw. abolicję dla pracodawców gotowych dobrowolnie przekształcić umowy cywilnoprawne w umowy o pracę.

PO ZMIANIE

Artykuł 16 omawianej nowelizacji ustawy o PIP wprowadza 12-miesięczne okno ochronne od dnia wejścia w życie ustawy. Podmiot, który:

• przed wejściem w życie ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną lub na rzecz którego osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem, mimo że stosunek ten spełnia cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 k.p.,
• dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę w ciągu 12 miesięcy od dnia wejścia w życie nowelizacji

– nie podlega odpowiedzialności za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 k.p. (niezawarcie umowy o pracę).

KOMENTARZ

Przepis przejściowy to rozwiązanie korzystne dla pracodawców, dające im realną szansę uniknięcia sankcji z powodu nieprawidłowej formy zatrudnienia. Jest szczególnie ważny dla branż masowo stosujących umowy zlecenia (handel, usługi sprzątające, ochrona, logistyka). Ograniczenie wyłączenia odpowiedzialności oznacza, że pracodawca wciąż odpowiada za zaległe składki ZUS, podatek i inne należności. Okres ochronny nie dotyczy też praw pracownika do wynagrodzenia i uprawnień pracowniczych za okres wsteczny.