W przyszłym roku część rolników straci prawo do norm szacunkowych

W obecnie obowiązującym stanie prawnym (do 31 grudnia 2015 r.) rolnik prowadzący działy specjalne produkcji rolnej może dokonać wyboru, w jaki sposób ustalać dochód z tych działów, tj.:

● na podstawie prowadzonej przez podatnika księgi (podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub księgi rachunkowej) lub

● na podstawie norm szacunkowych określonych w załączniku nr 2 do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jeżeli podatnik z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej faktycznie nie dokonał zgłoszenia zamiaru prowadzenia ksiąg rachunkowych w urzędzie skarbowym, to mógł określić dochód z tego tytułu z zastosowaniem norm szacunkowych. Nie miał przy tym znaczenia uzyskiwany przez niego przychód, tj. czy był on niższy czy też wyższy od równowartości w złotych kwoty 1 200 000 euro, powyżej której rolnik (podatnik) jest zobowiązany do prowadzenia ksiąg rachunkowych (por. art. 24a ust. 2 pkt 2 w powiązaniu z art. 24a ust. 4 updof ). W interpretacji z 11 grudnia 2014 r. (sygn. ITPB1/415-959/14/AK) Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy tłumaczył bowiem, że:

(...) przekroczenie limitu przychodów, o jakim mowa w art. 24a ust. 4 ww. ustawy, nie jest w tej sytuacji okolicznością wiążącą, ponieważ obowiązek prowadzenia ksiąg, w tym ksiąg rachunkowych, w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych i dla potrzeb tej ustawy jest uregulowany swoiście, odmiennie niż w ustawie o rachunkowości.

Dlatego też w wypadku gdy podatnik zamiaru prowadzenia ksiąg nie zgłosi, dochód z działów specjalnych produkcji rolnej określany będzie wyłącznie na podstawie norm szacunkowych dochodu określonych w załączniku nr 2 do ustawy, także wtedy gdy przychód przekroczy limit z art. 24a ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości.

Tym samym w obowiązującym jeszcze (do końca 2015 r.) stanie prawnym istnieje dość dziwna sytuacja, w której podatnik prowadzący działy specjalne produkcji rolnej nie musi dla celów podatku dochodowego prowadzić ksiąg rachunkowych, nawet jeśli jego przychody przekraczały równowartość w złotych kwoty 1 200 000 euro. Od 1 stycznia 2016 r. sytuacja ta ulegnie zmianie. Wchodząca w życie 1 stycznia 2016 r. ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw wprowadza nowy ustęp do art. 15 (art. 15 ust. 2 updof), który przewiduje, że:

(...) w przypadku gdy obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych wynika z przepisów o rachunkowości, przychód z działów specjalnych produkcji rolnej ustala się na podstawie prowadzonych ksiąg rachunkowych według zasad określonych w art. 14. W takim przypadku nie ma obowiązku zawiadamiania właściwego naczelnika urzędu skarbowego o założeniu ksiąg rachunkowych.

Oznacza to, że jeśli podatnik w 2016 r. będzie zobowiązany prowadzić księgi rachunkowe według przepisów ustawy o rachunkowości, to nie będzie miał możliwości wyboru opodatkowania dochodu na podstawie norm szacunkowych. Będzie tym samym zmuszony wpłacać zaliczki na podatek dochodowy na zasadach ogólnych, tj. na podstawie rzeczywiście uzyskiwanych przychodów i kosztów ich uzyskania (a nie na podstawie decyzji naczelnika urzędu skarbowego).

Kiedy powstaje obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych przez rolnika prowadzącego działy specjalne produkcji rolnej

Wprowadzona zmiana oznacza, że rolnicy prowadzący działy specjalne produkcji rolnej powinni ustalić, czy i kiedy - zgodnie z ustawą o rachunkowości - powinni zacząć prowadzić księgi rachunkowe. Z ustawy tej wynika, że obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych mają m.in.:

● osoby fizyczne,

● spółki cywilne osób fizycznych,

● spółki jawne osób fizycznych,

● spółki partnerskie,

- jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro.

Jeżeli więc rolnik prowadzi działalność w jednej z ww. form organizacyjnych, a jego przychody netto za 2015 r. przekroczą limit przychodów netto w wysokości równowartości w złotych 1200 000 euro, to w 2016 r. będzie miał obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych, poczynając od 1 stycznia 2016 r. Jednocześnie oznacza to, że w 2016 r. nie będzie miał prawa do korzystania z ryczałtowego opodatkowania dochodu na podstawie norm szacunkowych.

PODSTAWA PRAWNA:

● art. 1 pkt 1 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2015 r., poz. 699

● art. 14, art. 15 ust. 2, art. 24a ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 361; ost.zm. Dz.U. z 2015 r., poz. 860

● art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2013 r., poz. 330; ost.zm. Dz.U. z 2015 r., poz. 4

Paweł Muż

ekonomista, redaktor "MONITORA księgowego", specjalista ds. rachunkowości