Interpretacja indywidualna z dnia 20 kwietnia 2026 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0111-KDIB3-1.4012.130.2026.3.ICZ
Kwota otrzymana na podstawie art. 639 k.c. za niewykonanie prac z winy zamawiającego jest wynagrodzeniem za świadczenie usług, podlegającym podatkowi VAT, gdzie obowiązek podatkowy powstaje z chwilą skutecznego odstąpienia od umowy.
Interpretacja indywidualna – stanowisko jest nieprawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług - jest nieprawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
16 lutego 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z 13 lutego 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy podatku od towarów i usług.
Uzupełnili go Państwo – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 18 marca 2026 r. (wpływ 20 marca 2026 r.).
Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
W ramach prowadzonej przez Wnioskodawcę działalności gospodarczej zawarta została z jednym z kontrahentów umowa na wykonanie prac projektowych. Do wykonania umowy będącej w świetle prawa umową o wykonanie określonego dzieła niezbędne było współdziałanie ze strony klienta. Umowa o wykonanie prac projektowych została zawarta w dniu (…) 2025 r.
W dniu (…) 2025 r. zamawiający poinformował drogą mailową, że podjął decyzję o niekontynuowaniu projektu budowy nowego kompleksu budynku w założonym wstępnie kształcie. Ponadto zapewnił wszystkich swoich głównych podwykonawców, w tym Wnioskodawcę, że prace zostaną właściwie zakończone, zbilansowane i rozliczone.
Na skutek powyższego oraz wobec faktycznego zawieszenia wykonywania umowy przez zamawiającego, Wnioskodawca pismem z dnia (…) 2025 r. wezwał inwestora do współdziałania tj. do złożenia oświadczenia o podjęciu wykonywania zawieszonej umowy oraz do zawarcia aneksu terminowego wydłużającego okres prac o ilość dni zawieszenia umowy powiększone o dodatkowe 14 dni kalendarzowych niezbędnych na wdrożenie zespołu architektów do projektu.
Na skutek braku oświadczenia pozwanej w zakreślonym przez Wnioskodawcę terminie tj. do dnia (…) 2025 r. Wnioskodawca złożył w dniu (…) 2025 r. oświadczenie o odstąpieniu od umowy w trybie art., 640 k.c. oraz zgodnie z uprawnieniem wynikającym z treści § 12 ust. 4 umowy tj. w przypadku wstrzymania realizacji Umowy przez Zamawiającego, na okres dłuższy niż 90 dni Wykonawca będzie uprawniony do odstąpienia od Umowy, w terminie 30 dni liczonych od w/w okresu, nie później niż do dnia (…) 2027 r.
Obecnie Wnioskodawca zamierza wystosować do klienta wezwanie do zapłaty wynagrodzenia należnego mu w takiej sytuacji w oparciu o przepis art. 639 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego.
1)Czy rozpoczęli Państwo na podstawie umowy na wykonywanie prac projektowych, proszę opisać?
Tak, umowa wykonywana była od (…) 2025r. do 3 lipca 2025r., kiedy to Zamawiający faktycznie wstrzymał prace ze względu na fakt „podjęcie decyzji o niekontynuowaniu prac”.
2)Czy w związku z zawarciem umowy na wykonanie prac projektowych otrzymali Państwo jakiekolwiek wynagrodzenie i za co, proszę opisać?
Tak, Zamawiający zapłacił część wynagrodzenia za wykonane prace w łącznej wysokości (….) zł. brutto z kwoty umownej (….) zł. brutto, przy czym: do dnia zawieszenia prac Zamawiający zapłacił (….) zł. brutto za wykonanie koncepcji obiektów oraz wnętrz, po odstąpieniu od umowy oraz inwentaryzacji prac wnioskodawca wystawił Zamawiającemu fakturę VAT na kwotę (….) zł. brutto, z czego Zamawiający zapłacił (….) zł. – odmawiając dalszej zapłaty (roszczenie o zapłatę tych należności będzie dochodzone na drodze sądowej). Przedmiotem faktury jest: prace wykonane do dnia (…) 2025r. oraz uzyskanie decyzji środowiskowej.
3)W jaki sposób została wyliczona/będzie wyliczona i co dokładnie obejmuje/będzie obejmować kwota wynagrodzenia, o którym mowa w wezwaniu do zapłaty wynagrodzenia?
Kwota za prace niewykonane, za które art. 639 k.c. przewiduje wynagrodzenie, będzie wynosić (…) zł. (podstawa wyliczenia bez podatku VAT, zgodnie ze stanowiskiem wnioskodawcy) z odliczeniem tego co wnioskodawca zaoszczędził.
4)Jak wyznaczono/zostanie wyznaczony termin płatności w wezwaniu do zapłaty wynagrodzenia? Termin w wezwaniu do zapłaty będzie 14 dniowy. Wezwanie zostanie wysłane po wydaniu interpretacji.
5)Czy wynagrodzenie, o którym mowa w wezwaniu do zapłaty wynagrodzenia odpowiada/będzie odpowiadać kwocie przewidzianej w umowie na wykonanie prac projektowych za pełne wykonanie tej usługi?
Nie, wynagrodzenie będzie odpowiadać kwocie umownej w zakresie prac niewykonanych, z pomniejszeniem zaoszczędzonych kosztów. Wynagrodzenie za prace niewykonane (zdaniem podatnika forma odszkodowania) wyniesie ok. (…) zł. po odjęciu oszczędności.
6)Czy roszczenie (wynagrodzenie, o którym mowa w wezwaniu do zapłaty wynagrodzenia) wobec klienta ma zrekompensować Państwu utracone zyski? W jaki sposób?
Tak, zgodnie z treścią art. 639 k.c. Wnioskodawca gotowy był wykonać prace projektowe, wstrzymał się z wykonywaniem innych zleceń, zatrudnił dodatkowo jedną osobę.
Rekompensata ma nastąpić faktycznie w przedmiocie utraconego zysku.
7)Czy, jeśli tak to jakie, oszczędności powstaną u Państwa w związku z niewykonaniem prac projektowych?
Oszczędności szacowane są na poziomie 70% wynagrodzenia za prace niewykonane (wynagrodzenie podwykonawców, materiały).
8)Kiedy (w jakiej dacie) klient odebrał oświadczenie o odstąpieniu od umowy w trybie art. 640 kodeksu cywilnego?
Doręczenie Zamawiającemu oświadczenia o odstąpieniu od umowy nastąpiło w dniu (…) 2025r., jednakże później trwały czynności związane z inwentaryzacją prac, podpisaniem protokołów prac wykonanych i przekazanych oraz fakturowanie tychże prac nie zapłaconych do dnia (…) 2025r. Dodatkowo trwały rozmowy o zawarciu ugody regulującej wszelkie roszczenia wnioskodawcy wynikające z umowy – do zawarcia ugody nie doszło.
9)Kiedy (w jakiej dacie) odstąpienie od umowy na podstawie art. 640 k.c. będzie skuteczne?
Odstąpienie ma skutek od dnia (…) 2025r.
Dodatkowo wobec wezwania tut. Organu do uzupełnienia wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej z dnia 16 marca 2026 r., uzupełnili Państwo opis zdarzenia przyszłego o następujące informacje:
1.Czy Umowa dot. wykonania prac projektowych zawarta pomiędzy Państwem a Kontrahentem przewidywała wypłatę wynagrodzenia w zamian za odstąpienie od umowy z winy Zamawiającego (Kontrahenta)?
Odstąpienie od umowy nastąpiło wyłącznie z winy Zamawiającego, który wstrzymał wykonywanie prac. Zgodnie z treścią umowy wykonane prace miały zostać zinwentaryzowane, a zatem rozliczone.
Złożenie przedmiotowego wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej ma na celu tylko i wyłącznie wyjaśnienie kwestii interpretacji treści art. 639 k.c. wobec zapłaty wynagrodzenia, która ma nastąpić za niewykonaną część dzieła.
Zapisy umowy de facto nie przewidywały takiego wynagrodzenia, jednakże sama odpowiedzialność Zamawiającego wynika z powyższej regulacji kodeksu cywilnego.
Podnoszę przy tym, że strony w treści umowy nie wyłączyły obowiązywania tegoż przepisu.
Zdaniem podatnika nie jest to wynagrodzenie przekraczające wynagrodzenie wykonane, nie jest wynagrodzeniem umownym, lecz rodzajem odszkodowania. Tym bardziej, iż w treści art. 639 k.c. zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła.
2)Z wniosku wynika, że trwały rozmowy o zawarciu ugody regulującej wszelkie roszczenia wnioskodawcy wynikające z umowy – do zawarcia ugody nie doszło, zatem należy wyjaśnić:
a) czy sprawa została skierowana na drogę postępowania sądowego?
b)czy kontrahent wypłacił Państwu wynagrodzenie, o które Państwo wezwali Kontrahenta na podstawie art. 639 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.), jeżeli tak, to kiedy nastąpiła wypłata wynagrodzenia?
Sprawa została skierowana na drogę postępowania sądowego, ale dochodzone są jedynie należności w wysokości niezapłaconych należności za prace wykonane do dnia odstąpienia od umowy przez podatnika z wyłącznej winy leżącej po stronie zamawiającego, który to wstrzymał wykonanie prac. Za prace wykonane wystawiono fakturę VAT.
Wysokość zafakturowanych, a nierozliczonych należności dochodzonych przed Sądem wynosi (…) zł.
Dodatkowo oświadczają Państwo, iż zamawiający do dnia dzisiejszego nie wypłacił wynagrodzenia, o którym mowa w treści art. 639 k.c.
Państwa pytania:
1)Czy kwota jaką Wnioskodawca uzyska od zamawiającego, na podstawie art. 639 k.c., z tytułu niewykonanych usług projektowych z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, będzie podlegała opodatkowaniu VAT jako wynagrodzenie za usługę? Czy kwota ta ma charakter odszkodowawczy i stanowi rekompensatę z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania umownego (zobowiązania do współpracy przy wykonywaniu umowy) przez drugą stronę transakcji, a co za tym idzie nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem.
2)Jeśli Organ uzna, że kwota jaką Spółka uzyska od Zamawiającego, na podstawie art. 639 k.c. z tytułu niewykonanych usług projektowych z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, będzie podlegała opodatkowaniu VAT jako wynagrodzenie za usługę, to jaką datę należy przyjąć za datę wykonania tej usługi i w jakiej dacie powstaje obowiązek podatkowy z tego tytułu?
Państwa stanowisko
AD. 1
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów.
Jednakże wynagrodzenie uzyskane w oparciu o art. 639 Kodeksu cywilnego nie może być traktowane jako usługa w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług, ponieważ:
a.w opisanej sytuacji trudno jest mówić o świadczeniu usług na rzecz klienta, świadczenie bowiem nie zostało spełnione
b.stan, z tytułu którego zaistnienia należna jest rekompensata, był stanem niezależnym od woli usługodawcy i niezgodnym z tą wolą,
c.rekompensata wypłacana jest de facto za niedotrzymanie zobowiązań umownych przez drugą stronę, obowiązaną do dostarczenia niezbędnych do wykonania usługi informacji i dokumentów, nie zaś za jakikolwiek efekt pracy zleceniobiorcy.
W świetle powyższego należy uznać, że przedmiotowe kwoty nie będą stanowić wynagrodzenia za usługę, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy i nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem.
Ustawa o VAT zawiera dość szeroką definicję usług, jednak usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni beneficjent odnoszący korzyść o charakterze majątkowym. Samo pozostawanie w gotowości do wykonania usług za odpłatnością nie jest usługą tak długo, jak nie przynosi wymiernej korzyści konkretnemu podmiotowi. Przy czym związek pomiędzy otrzymaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego tej płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można było powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie. Jednakże w przypadku, o którym mowa w art. 639 k.c. przepis zawiera jedynie ogólne wskazanie na gotowość wykonawcy do wykonania usług, niezależnie od podjętych przez niego przygotowań do wykonania usług czy rzeczywiście podjętych działań. Nie jest też możliwe wskazanie w tym przypadku beneficjenta usługi, bowiem trudno mówić, że inwestor odniósł jakąkolwiek korzyść z faktu niewykonania przez Wnioskodawcę usług. Nawet jeśli Spółce w przyszłości uda się odzyskać określone kwoty z tytułu art. 639 k.c., to brak będzie bezpośredniego związku tych płatności z usługami wykonanymi przez Spółkę, bowiem wykonane przez Spółkę usługi na rzecz Zamawiającego zostały już ujęte w wystawionych przez Spółkę na rzecz Zamawiającego fakturach.
Nie można w tym przypadku mówić o wynagrodzeniu za czynność, gdy dany podmiot nie podjął żadnych działań i nie wykonał dalszych usług, a wypłacane kwoty mają w rzeczywistości charakter odszkodowawczy za rozwiązanie umowy z winy inwestora w efekcie niewywiązania się przez inwestora z obowiązków umownych.
W ocenie Spółki kwota należna jej na podstawie art. 639 k.c. nie stanowi wynagrodzenia za usługę, ponieważ nie jest ona należna za tego rodzaju czynność (usługę), którą można byłoby uznać za usługę w rozumieniu art. art. 8 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Należności dochodzone w związku ze złożeniem oświadczenia odstąpienia od Umowy w warunkach opisanych w stanie faktycznym, na podstawie art. nie stanowią zapłaty za usługę opodatkowaną podatkiem VAT, ponieważ po stronie wykonawcy w opisanej we wniosku sytuacji nie sposób zidentyfikować jakiegokolwiek świadczenia, które mogłoby stanowić usługę opodatkowaną podatkiem VAT.
AD. 2
Jak wskazano w stanowisku do pytania nr 1, należne Spółce kwoty w oparciu o art. 639 k.c. nie stanowią zapłaty za usługę opodatkowaną VAT. Gdyby jednak Organ uznał, że przedmiotowe wynagrodzenie podlega opodatkowaniu VAT jako odpłatne świadczenie usług, wówczas - zdaniem Spółki - obowiązek podatkowy powstanie z chwilą otrzymania płatności, zawarcia ugody lub uprawomocnienia się wyroku sądowego zasądzającego na rzecz Spółki przedmiotowe wynagrodzenie, w zależności od tego, które z tych zdarzeń wystąpi wcześniej.
Zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 1a, 1b, 5 i 7-11, art. 14 ust. 6, art. 20, art. 21 ust. 1 i art. 138f. Powyższy przepis formułuje zasadę ogólną, zgodnie z którą obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towaru bądź wykonania usługi, co oznacza, że podatek staje się wymagalny w rozliczeniu za okres, w którym dokonana została dostawa towarów bądź świadczenie usług i powinien być rozliczony za ten okres.
Na podstawie art. 19a ust. 2 ustawy, w odniesieniu do przyjmowanych częściowo usług, usługę uznaje się również za wykonaną, w przypadku wykonania części usługi, dla której to części określono zapłatę.
Moment powstania obowiązku podatkowego wymaga od wykonawcy danej usługi prawidłowego określenia momentu jej wykonania. Ustawa nie definiuje tego momentu ani w żaden sposób nie precyzuje, jakimi kryteriami należy posługiwać się dla jego określenia. Jednakże przyjąć należy, że momentem wykonania usługi jest moment faktycznego wykonania wszystkich działań i czynności składających się na daną usługę. Zatem, usługa jest wykonana, gdy usługodawca zrealizował wszystkie czynności składające się na określony rodzaj usług. Należy zaznaczyć, że o faktycznym wykonaniu usługi decyduje jej charakter. Jednocześnie podkreślić należy, że ustalenie zakresu świadczonej usługi i w konsekwencji momentu jej wykonania powinno następować w sposób obiektywny.
Zdaniem Spółki w opisanym stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym, nie możemy mówić o wykonaniu usługi z chwilą złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Wynagrodzenie, jakie należeć się będzie Spółce nie wynika bowiem z umowy, lecz z przepisów k.c. W celu uzyskania tego wynagrodzenia należy wykazać/udowodnić, że odstąpienie nastąpiło z winy zamawiającego.
Podsumowując, w przypadku uznania przez Organ, że mamy do czynienia z usługą opodatkowaną VAT, obowiązek podatkowy nie powstanie z chwilą złożenia przez Spółkę oświadczenia o odstąpieniu od Umowy, lecz z chwilą jego dobrowolnej zapłaty przez Zamawiającego lub zawarcia ugody lub uprawomocnienia się wyroku sadowego zasądzającego przedmiotowe wynagrodzenie.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku w zakresie podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej ustawą:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem” podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
Zakres tych czynności sformułowany został odpowiednio w art. 7 i w art. 8 ustawy.
W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).
Przy czym na podstawie art. 2 pkt 6 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach – rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
Stosownie natomiast do art. 8 ust. 1 ustawy:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:
1)przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2)zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3)świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Pod pojęciem usługi należy zatem rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą towarów w myśl art. 7 ustawy. Każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi zatem co do zasady usługę w rozumieniu ustawy, niemniej jednak muszą być przy tym spełnione następujące warunki:
·w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, nabywca jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia,
·świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).
Należy podkreślić, że oba ww. warunki powinny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało jako usługa, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przy czym z treści powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług co do zasady podlegają opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie (z wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 ustawy).
Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść dla świadczącego usługę. Zatem odpłatne świadczenie usług może zostać opodatkowane wtedy, gdy pomiędzy świadczącym usługę i jej beneficjentem istnieje stosunek prawny, w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne.
W dorobku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise), przyjmuje się, że odpłatność ma miejsce wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem, przy czym wynagrodzenie jakkolwiek musi być wyrażone w pieniądzu, to jednak nie musi być w tej formie dokonane. Należy podkreślić, że na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług bez znaczenia pozostaje to, czy kwota uzyskanego wynagrodzenia (cena) została skalkulowana tak, że stanowi tylko koszt wytworzenia towaru lub wykonania usługi, czy została powiększona także o zysk sprzedającego.
Skoro przepisy nie określają formy zapłaty za świadczoną usługę, należy uznać, że zobowiązanie usługobiorcy może mieć postać świadczenia nie tylko określonej sumy pieniędzy, ale także świadczenie innej usługi (usługi wzajemnej). Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę. Ponadto, aby dana czynność (świadczenie) podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT, musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą a świadczeniem wzajemnym. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia.
Odpłatność określana jest przez strony umowy i jeśli strony ustalą zapłatę, wówczas wykonane świadczenie staje się odpłatne. W przypadku istnienia świadczenia wzajemnego otrzymanego przez świadczącego usługę, należy uznać czynności wykonywane w ramach zawartej umowy za odpłatne świadczenie usług określone w art. 8 ust. 1 ustawy, podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych.
Wobec powyższej analizy, dostawa towarów lub świadczenie usług podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wtedy, gdy są wykonane odpłatnie, oraz gdy pomiędzy dostawcą towaru lub świadczącym usługę i ich beneficjentem (odbiorcą) istnieje jawny lub dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne.
Z treści wniosku wynika, że w ramach prowadzonej przez Państwa działalności gospodarczej zawarta została z jednym z kontrahentów umowa na wykonanie prac projektowych. Do wykonania umowy będącej w świetle prawa umową o wykonanie określonego dzieła niezbędne było współdziałanie ze strony klienta. Umowa o wykonanie prac projektowych została zawarta w dniu (…) 2025 r. W dniu (…) 2025 r. zamawiający poinformował drogą mailową, że podjął decyzję o niekontynuowaniu projektu budowy nowego kompleksu budynku w założonym wstępnie kształcie. Ponadto zapewnił wszystkich swoich głównych podwykonawców, w tym Państwa, że prace zostaną właściwie zakończone, zbilansowane i rozliczone.
Państwa wątpliwości dotyczą ustalenia czy kwota jaką Państwo uzyskają od zamawiającego, na podstawie art. 639 k.c., z tytułu niewykonanych usług projektowych z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, będzie podlegała opodatkowaniu VAT jako wynagrodzenie za usługę czy też kwota ta ma charakter odszkodowawczy i stanowi rekompensatę z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania umownego (zobowiązania do współpracy przy wykonywaniu umowy) przez drugą stronę transakcji, a co za tym idzie nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem.
Aby ustalić jaki jest status kwoty wypłacanej na podstawie art. 639 Kodeksu cywilnego, tzn. czy jest to kara umowna, czy odszkodowanie/ rekompensata czy też jako wynagrodzenia podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT - należy w niezbędnym zakresie posiłkować się przepisami prawa cywilnego, ponieważ przepisy prawa podatkowego nie zawierają definicji „odszkodowania”, „kary umownej”.
Z postanowień art. 361 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm.) wynika, że:
Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.
Zgodnie z art. 361 § 2 k.c.:
W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Na podstawie ww. przepisu odszkodowanie uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.
Zgodnie z treścią art. 471 k.c.:
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto pomiędzy zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania.
Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana ze zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.
Zagadnienie dotyczące kar umownych regulują natomiast przepisy Działu II k.c. – „Skutki niewykonania zobowiązań”.
Zgodnie z art. 483 § 1 k.c.:
Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Z powyższego przepisu wynika, że kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań.
Przewidziany umową obowiązek zapłaty kary umownej ma w stosunku do zasadniczego obowiązku dłużnika wynikającego z tej umowy charakter uboczny (akcesoryjny).
Zastrzeżenie kary umownej można zatem traktować jako formę uproszczoną redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej.
Kara umowna ma charakter czynności jednostronnej i nie wiąże się z otrzymaniem jakiegokolwiek świadczenia. Zapłata tej kary nie jest też związana ze zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji.
Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań i kar umownych nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT.
Natomiast wynagrodzenie wypłacone/ otrzymane w związku z konkretnym świadczeniem podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Jak wynika z opisu niniejszej sprawy, zawarli Państwo umowę z kontrahentem na wykonanie prac projektowych. W dniu (…) 2025 r. zamawiający poinformował Państwa, że podjął decyzję o niekontynuowaniu projektu budowy nowego kompleksu budynku w założonym wstępnie kształcie. Wobec powyższego złożyli Państwo w dniu (…) 2025 r. oświadczenie o odstąpieniu od umowy w trybie art. 640 kodeksu cywilnego oraz zgodnie z uprawnieniem wynikającym z treści § 12 ust. 4 umowy tj. w przypadku wstrzymania realizacji Umowy przez Zamawiającego, na okres dłuższy niż 90 dni Wykonawca będzie uprawniony do odstąpienia od Umowy. Obecnie zamierzają Państwo wystosować do klienta wezwanie do zapłaty wynagrodzenia należnego mu w takiej sytuacji w oparciu o przepis art. 639 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego.
Z powyższego wynika, że na wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania Kontrahenta wynikającego z Umowy wobec Państwa, mają Państwo prawo do rozwiązania tej Umowy. Rozwiązanie Umowy, w oparciu o przepis art. 639 Kodeksu cywilnego, skutkujące zapłatą „Wynagrodzenia” następuje wskutek jednostronnego oświadczenia woli Państwa.
W myśl art. 639 Kodeksu cywilnego:
Zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła.
Art. 640 Kodeksu cywilnego:
Jeżeli do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a tego współdziałania brak, przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiającemu odpowiedni termin z zagrożeniem, iż po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu będzie uprawniony do odstąpienia od umowy.
Jak wskazano w opisie sprawy z zgodnie z uprawnieniem wynikającym z treści § 12 ust. 4 Umowy zawartej na wykonanie prac projektowych - w przypadku wstrzymania realizacji Umowy przez Zamawiającego, na okres dłuższy niż 90 dni będą Państwo uprawnieni do odstąpienia od Umowy. Zatem Umowa przewiduje, że w określonych przypadkach (wskazanych w przepisach Kodeksu cywilnego), z przyczyn leżących po stronie Kontrahenta, mają Państwo prawo rozwiązać Umowę i otrzymać stosowne wynagrodzenie. W analizowanej sprawie byli Państwo zobowiązani do wykonania projektu w całości. Jednakże czynności tej dokonali Państwo tylko częściowo, ponieważ doznali Państwo przeszkody ze strony Zamawiającego.
W konsekwencji podjęcia decyzji przez Kontrahenta o niekontynuowaniu projektu budowy, postanowili Państwo, złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy w trybie art. 640 k.c. oraz zamierzają Państwo wystosować do klienta wezwanie do zapłaty wynagrodzenia należnego mu w takiej sytuacji w oparciu o przepis art. 639 Kodeksu cywilnego. Jak Państwo wyjaśnili byli Państwo gotowi by wykonać prace projektowe, wstrzymali się Państwo z wykonywaniem innych zleceń, zatrudnili Państwo dodatkowo jedną osobę. Samo pozostawanie w gotowości do wykonania usługi za odpłatnością przynosi wymierną korzyść konkretnemu podmiotowi, to wówczas powinno ono być – na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług – uznane za usługę. Sytuacja, w której po zawarciu umowy okazuje się, że spełnienie świadczenia jest niemożliwe, jest zazwyczaj niekorzystna dla obu stron: strona zainteresowana tym świadczeniem nie może otrzymać tego co chciała, natomiast strona przeciwna nie może wywiązać się z umownego obowiązku. Stąd też sytuacja taka została uregulowana w ustawie Kodeks cywilny.
Wynagrodzenie, o którym będzie mowa w wystosowanym wezwaniu do Kontrahenta, na podstawie art. 639 KC, będzie odpowiadać kwocie umownej w zakresie prac niewykonanych, z pomniejszeniem zaoszczędzonych kosztów. Wynagrodzenie, o którym mowa w wezwaniu do zapłaty wynagrodzenia wobec klienta ma zrekompensować Państwu utracone zyski. Wyjaśnili Państwo, że kwota za prace niewykonane, za które art. 639 k.c. przewiduje wynagrodzenie, będzie wynosić (…) zł. (podstawa wyliczenia bez podatku VAT, zgodnie ze stanowiskiem wnioskodawcy) z odliczeniem tego co wnioskodawca zaoszczędził.
Wynagrodzenie to będzie odpowiadało kwocie, jaką Państwo otrzymaliby w przypadku braku rozwiązania Umowy o świadczenie prac projektowych, zatem należy uznać, że wynagrodzenie to stanowi wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług, które podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Mając na uwadze przytoczoną wyżej bardzo szeroką definicję świadczenia usług dla potrzeb podatku VAT, jak również przedstawione we wniosku okoliczności zdarzenia przyszłego – wyodrębnienie w Kodeksie cywilnym (art. 639 KC) prawa wykonawcy dzieła do wynagrodzenia w przypadku jego niewykonania z przyczyn dotyczących zamawiającego – należy uznać, iż opisana czynność stanowi świadczenie usługi podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
W niniejszej sprawie istnieje możliwe do wyodrębnienia świadczenie usługi (prowadzenie prac projektowych), a ponadto świadczenie uzgodnionej usługi, którą byli Państwo gotowi świadczyć w całości, aby wykonać Umowę w należyty sposób. Jeżeli świadczenie usługi nie będzie miało miejsca, to ze względu na to, że Kontrahent nie może/nie będzie mógł już korzystać z usługi z powodów, których nie można/nie będzie można przypisać Państwu.
Wobec powyższego uznaję, że pomiędzy Państwem a Kontrahentem istnieje stosunek prawny, w ramach którego nastąpi wymiana świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie będzie stanowić odzwierciedlenie wartości wyodrębnionej usługi świadczonej Kontrahentowi. Wynagrodzenie, które Państwo otrzymają od Kontrahenta, będzie częścią wynagrodzenia za zamówioną usługę (prace projektowe) i będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Kwota należna Państwu będzie odpowiadać kwocie umownej w zakresie prac niewykonanych. Kwoty tej, zatem wbrew Państwa stanowisku, kwity tej nie można uznać za świadczenie odszkodowawcze/ rekompensatę.
Wypłacona na podstawie art. 639 Kodeksu cywilnego kwota, w sytuacji wymienionej we wniosku, nie ma więc charakteru typowo odszkodowawczego i opodatkowania tej czynności podatkiem VAT nie ma zmienia okoliczność, że Państwo nazywają tę kwotę „odszkodowaniem”.
Należy podkreślić, że prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia znajduje potwierdzenie w wyroku w sprawie C-622/23 rhtb oraz wpisuje się w ugruntowaną już linię orzeczniczą TSUE wskazującą, że pozostawanie przez podatnika w gotowości do świadczenia usługi (za którą to gotowość należne jest wynagrodzenie) podlega opodatkowaniu VAT – co ma miejsce w analizowanej sprawie.
Z tezy wyroku Trybunału z 28 listopada 2024 r. w sprawie C-622/23 rhtb, dotyczącego kwalifikacji kwot płaconych z powodu nieuzasadnionego rozwiązania umowy jako wynagrodzenia za świadczenie usług wynika, iż w stanie faktycznym sprawy C-622/23 Skarżąca zawarła umowę o świadczenie usług, na podstawie której zobowiązała się do wykonania na rzecz zlecającej szeregu prac budowlanych. Tytułem wynagrodzenia uzgodniono kwotę ok. 5 mln. euro która zawierała 20% podatek VAT. Po tym, jak Skarżąca rozpoczęła prace, spółka zlecająca zrezygnowała z ich kontynuowania. Skarżąca przedłożyła fakturę końcową (roszczenie umowne z tytułu nieuzasadnionego odwołania zamówienia) i zażądała zapłaty ok. 1,5 mln. euro twierdząc, że odstąpienie od umowy o dzieło nastąpiło z przyczyn, za które nie ponosi odpowiedzialności. Dlatego zgodnie z § 1168 ABGB ma zasadniczo prawo do pełnego wynagrodzenia umownego. Kwota pozwu wynika z sumy kwoty brutto z tytułu nieuzasadnionego odstąpienia od umowy oraz wynagrodzenia pozostałego do zapłaty. Spółka zlecająca kwestionuje z kolei zawarcie umowy o dzieło. Uważa, że roboty budowlane zostały wykonane bez podstawy prawnej i wykonawca otrzymał już odpowiednie wynagrodzenie z tego tytułu. Finalnie sprawa trafiła do sądu krajowego, który zwrócił się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym.
W wydanym wyroku w sprawie C-622/23 rhtb TSUE orzekł, że:
Artykuł 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy Rady 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że kwotę należną z tytułu umowy w związku z rozwiązaniem przez usługobiorcę ważnie zawartej umowy dotyczącej świadczenia tej usługi, podlegającej podatkowi od wartości dodanej, której świadczenie usługodawca rozpoczął i był gotowy zakończyć, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu dyrektywy 2006/112.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Trybunał na wstępie przypomniał, że:
(…) świadczenie usługi następuje „odpłatnie” tylko wtedy, jeżeli pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie stanowi rzeczywiste odzwierciedlenie wartości usługi świadczonej usługobiorcy. Tak jest, w przypadku, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym wynagrodzeniem (…). (pkt 16).
(…) świadczenie wzajemne w zamian za cenę płaconą przy podpisywaniu umowy o świadczenie usługi składa się z wynikającego z umowy prawa klienta do korzystania z wykonywania zobowiązań wynikających z tej umowy, niezależnie od tego, czy klient wykonuje to prawo. Tym samym usługodawca wykonuje tę usługę, jeżeli umożliwia ona klientowi korzystanie z niej, w związku z czym na istnienie wspomnianego bezpośredniego związku nie ma wpływu okoliczność, że klient nie korzysta ze wspomnianego prawa (…). (pkt 17).
Ponadto TSUE zwrócił uwagę, że:
(…) usługodawca nie tylko umożliwił usługobiorcy skorzystanie ze świadczenia usług (…), lecz ponieważ rozpoczął już uzgodnione roboty, rzeczywiście wykonał część tego świadczenia, przy czym był gotowy do wykonania go do końca. (pkt 21).
(…) z ekonomicznego punktu widzenia kwota należna na podstawie § 1168 ust. 1 ABGB odzwierciedla nie tylko uzgodnione w umowie wynagrodzenie za rozpatrywane usługi, (…), co oznacza, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy kwotą będącą przedmiotem postępowania głównego a wyświadczoną usługą, lecz zapewnia ponadto usługodawcy minimalne wynagrodzenie umowne. (pkt 22).
(…) w niniejszej sprawie istnieje możliwe do wyodrębnienia świadczenie usług, a ponadto usługodawca rozpoczął uzgodnione roboty, które był gotów wykonać w całości, aby w ten sposób wykonać umowę w należyty sposób. Jeżeli nie miało to miejsca, to ze względu na to, że usługobiorca nie chciał już korzystać z usług tego usługodawcy z powodów, których nie można temu ostatniemu przypisać. Co więcej, kwota należna rzeczonemu usługodawcy odpowiada kwocie przewidzianej w umowie za pełne wykonanie usług, po odliczeniu zaoszczędzonych kwot z uwagi na niewykonanie dzieła. Kwoty tej nie można zatem uznać za odszkodowanie ryczałtowe mające na celu naprawienie poniesionej szkody. (pkt 25).
Podkreślić w tym miejscu należy, że tezy wyroku w sprawie C-622/23 rhtb wpisują się w ugruntowaną już linię orzeczniczą TSUE wskazującą, że pozostawanie przez podatnika w gotowości do świadczenia usługi (za którą to gotowość należne jest wynagrodzenie) podlega opodatkowaniu VAT.
Zgodnie z wyrokiem TSUE z 21 marca 2002 r. w sprawie C-174/00 Kenner Golf Country Club nie tylko skonkretyzowane świadczenie jest usługą w rozumieniu przepisów o VAT, ale jest nią również gotowość do realizacji tego świadczenia. Z kolei w wyroku w sprawie C-463/14 Asparuchowo Lejk Inwestmynt Kampani OOD, Trybunał Sprawiedliwości przeanalizował znaczenie „usługi gotowości do działania na rzecz odbiorcy”.
Powołany wyrok w sprawie C-622/23 rhtb rozstrzygnął, iż w stanie faktycznym sprawy wystąpiła zapłata za usługę, a nie odszkodowanie (rekompensata) za niewykonanie umowy.
Z tym wyrokiem skorelowane jest orzecznictwo krajowe kładące nacisk na właściwe rozróżnienie zapłaty od odszkodowania.
W tej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I FSK 1401/18 z dn. 15.11 2018 r., w którym stwierdził, że
(…) odszkodowanie w potocznym rozumieniu tego słowa to wynagrodzenie, zapłata za wyrządzone szkody, za poniesione straty, doznane krzywdy (…). To, czy otrzymana kwota stanowi odszkodowanie wiąże się z oceną zdarzenia, którego skutkiem jest możliwość otrzymania odszkodowania. To więc, że strona nazwie świadczenie odszkodowaniem nie oznacza, że w istocie ma ono taki charakter. Decydujące znaczenie dla oceny skutków prawnych umów w stosunkach pomiędzy stronami ma bowiem ich treść, a nie nazwa.”
Mając na uwadze opis niniejszej sprawy (zdarzenie przyszłe) oraz powołane powyżej orzecznictwo stwierdzam, że kwotę, którą Państwo otrzymają od Kontrahenta (na podstawie art. 639 Kodeksu cywilnego) w związku z jednostronnym wypowiedzeniem Umowy z winy Kontrahenta uznać należy za wynagrodzeniem za świadczenie usługi – gotowości do świadczenia usług projektowych – w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.
Wobec powyższego Państwa stanowisko w kwestii objętej pytaniem nr 1, zgodnie z którym kwota należna Państwu na podstawie art. 639 k.c. nie stanowi wynagrodzenia za usługę, ponieważ nie jest ona należna za tego rodzaju czynność (usługę), którą można byłoby uznać za usługę w rozumieniu art. 8 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT – jest nieprawidłowe.
Ponadto dokonując oceny Państwa stanowiska, w kwestii objętej pytaniem nr 2, należy mieć na uwadze niżej cytowane przepisy prawa:
Zgodnie z przepisem art. 19a ust. 1 ustawy:
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 1a, 1b, 5 i 7-11, art. 14 ust. 6, art. 20, art. 21 ust. 1 i art. 138f.
W myśl art. 19a ust. 2 ustawy:
W odniesieniu do przyjmowanych częściowo usług, usługę uznaje się również za wykonaną, w przypadku wykonania części usługi, dla której to części określono zapłatę.
Jak stanowi art. 19a ust. 8 ustawy:
Jeżeli przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi otrzymano całość lub część zapłaty, w szczególności przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, wkład budowlany lub mieszkaniowy przed ustanowieniem spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty, z wyjątkiem:
1) dostaw towarów, w stosunku do których obowiązek podatkowy powstaje w sposób, o którym mowa w ust. 1b;
2) dostaw towarów i świadczenia usług, w stosunku do których obowiązek podatkowy powstaje w sposób, o którym mowa w ust. 5 pkt 4.
Unormowanie zawarte w cyt. art. 19a ust. 1 ustawy pozostaje w zgodzie z art. 63 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r., zgodnie z którym zdarzenie powodujące powstanie obowiązku podatkowego ma miejsce, a VAT staje się wymagalny w momencie dostarczenia towarów lub wykonania usług.
Z konstrukcji podatku od towarów i usług wynika, że podatnik, który wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT, zobowiązany jest opodatkować daną czynność w momencie powstania obowiązku podatkowego.
Mając na uwadze przedstawiony opis sprawy oraz stan prawny należy wyjaśnić, iż cytowany wyżej przepis art. 19a ust. 1 ustawy formułuje zasadę ogólną, zgodnie z którą obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towaru bądź wykonania usługi co oznacza, że podatek staje się wymagalny w rozliczeniu za okres, w którym dokonana została dostawa towarów bądź świadczenie usług i powinien być rozliczony za ten okres. Wykonanie usługi (w całości lub części) oznacza faktyczne jej zrealizowanie. Jednakże, w sytuacji, gdy dana usługa jest przyjmowana częściowo - obowiązek podatkowy powstaje w chwili wykonania części usługi, dla której to części określono zapłatę. Jeżeli przed wykonaniem usługi podatnik otrzyma całość lub część zapłaty, obowiązek podatkowy powstanie z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty. Ustawa nie definiuje tego momentu ani w żaden sposób nie precyzuje, jakimi kryteriami należy posługiwać się dla jego określenia. O faktycznym wykonaniu usługi decyduje jej charakter oraz specyfika danego świadczenia.
W wyroku z 11 maja 2017 r. sygn. akt I FSK 1386/15 NSA wskazał, że w przypadku, w którym podatnik nie może, ze względów niezależnych od siebie, ustalić wszystkich elementów kształtujących zobowiązanie podatkowe (w tym nie może obliczyć należnego za wykonaną usługę wynagrodzenia, a tym samym nie może określić podstawy opodatkowania w sposób wskazany w art. 29a), obowiązek podatkowy nie może powstać wcześniej niż z chwilą, gdy wszystkie te elementy staną się znane.
Jednocześnie NSA podkreślił przy tym wyraźnie, że nie dotyczy to sytuacji, gdy podatnik w drodze dobrowolnie przyjętych przez siebie postanowień umownych w taki sposób ukształtuje swoje stosunki z kontrahentem, że pozbędzie się możliwości terminowego wykonania swych ustawowych obowiązków w zakresie rozliczenia podatku od towarów i usług.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że przedmiotowa usługa wykonana przez Państwa na rzecz Zamawiającego nabiera cech odpłatnego świadczenia podlegającego opodatkowaniu VAT z chwilą potwierdzenia przez Zamawiającego skuteczność złożonego przez Państwa oświadczenia z (…) 2025 r. o odstąpieniu Państwa od Umowy – i to właśnie w tym momencie usługę tę należy uznać za wykonaną w rozumieniu przepisów VAT.
Tym samym, obowiązek podatkowy w tym szczególnym przypadku powstał z dniem (…) 2025 r., tj. z chwilą potwierdzenia przez Zamawiającego skuteczność złożonego przez Państwa oświadczenia o odstąpieniu Państwa od Umowy.
Od momentu potwierdzenia przez Zamawiającego skuteczność złożonego przez Państwa oświadczenia (…) 2025 r. o odstąpieniu Państwa od Umowy nie podejmowali Państwo już czynności związanych z pozostawaniem w gotowości do podjęcia usług projektowych związanych z realizacją Inwestycji. Ponadto w tym czasie znali Państwo wysokość roszczenia, tj. wynagrodzenia za prace, których nie wykonali Państwo z winy Zamawiającego, ponieważ w oświadczeniu o odstąpieniu od Umowy wezwali Państwo Zamawiającego do zapłaty ww. roszczenia, a Zamawiający nie dokonał zapłaty tego roszczenia. Zatem byli Państwo w stanie wykazać podatek należny z tytułu dokonanych czynności w rozliczeniu podatku od towarów i usług za (…) 2025 r.
Zatem, moment wykonania usługi i obowiązku podatkowego w podatku VAT z tytułu wykonania przez Państwa na rzecz Zamawiającego ww. usługi powstaje zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy, z chwilą wykonania przedmiotowej usługi na rzecz Zamawiającego - z dniem 23 października 2025 r., tj. z chwilą potwierdzenia przez Zamawiającego skuteczność złożonego przez Państwa oświadczenia z (…) 2025 r. o odstąpieniu Państwa od Umowy.
Tym samym Państwa stanowisko, w kwestii objętej pytaniem nr 2, zgodnie z którym, w przypadku uznania przez Organ, że mamy do czynienia z usługą opodatkowaną VAT, obowiązek podatkowy nie powstanie z chwilą złożenia przez Spółkę oświadczenia o odstąpieniu od Umowy, lecz z chwilą jego dobrowolnej zapłaty przez Zamawiającego lub zawarcia ugody lub uprawomocnienia się wyroku sadowego zasądzającego przedmiotowe wynagrodzenie – jest nieprawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym/zdarzeniem przyszłym. Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego. Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem zdarzenia przyszłego podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.
Jednocześnie należy podkreślić, że niniejsza interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy co oznacza, że w przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.
Pełna weryfikacja przedstawionych we wniosku okoliczności możliwa jest jedynie w toku postępowania podatkowego lub kontrolnego, prowadzonego przez uprawnione do tego organy, będącego poza zakresem instytucji interpretacji indywidualnej. Postępowanie w sprawie dotyczącej wydania interpretacji indywidualnej jest postępowaniem szczególnym, mającym charakter uproszczony, odrębny od postępowania podatkowego, uregulowanego w dziale IV Ordynacji podatkowej. Wydając bowiem interpretację indywidualną Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej przedstawia jedynie pogląd dotyczący wykładni treści analizowanych przepisów i sposobu ich zastosowania w odniesieniu do przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego (którego elementy przyjmuje jako podstawę rozstrzygnięcia bez weryfikacji).
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
·Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.
·Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1)z zastosowaniem art. 119a;
2)w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3)z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
·Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
·w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
·w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
