Interpretacja indywidualna z dnia 21 maja 2026 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0112-KDIL1-1.4012.144.2026.2.AR
Sprzedaż działki nr 1, w sytuacji nierozliczenia nakładów Miasta A, nie korzysta ze zwolnienia VAT jako grunt niezabudowany. Przy rozliczeniu nakładów, transakcja jest zwolniona z VAT na podstawie pierwszego zasiedlenia, zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT.
Interpretacja indywidualna – stanowisko w części nieprawidłowe i w części prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług w zakresie:
-zwolnienia od podatku VAT sprzedaży działki nr 1 na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, w sytuacji braku rozliczenia nakładów – jest nieprawidłowe;
-ustalenia, czy w przypadku braku rozliczenia nakładów na działce nr 1, podstawą opodatkowania będzie wyłącznie wartość gruntu – jest prawidłowe;
-zwolnienia od podatku VAT zbycia nakładów na działce nr 1, tj. (…) oraz gruntu, na którym się znajdują ww. nakłady na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 lub 10a ustawy, w przypadku rozliczenia nakładów poniesionych na ww. działce (pytanie oznaczone we wniosku nr 3) – jest prawidłowe;
-obowiązku wystawienia przez Miasto A faktury dokumentującej rozliczenie nakładów na działce nr 1 oraz prawa B do odliczenia w pełnej wysokości podatku naliczonego wykazanego w ww. fakturze (pytanie oznaczone we wniosku nr 4) – jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
16 lutego 2026 r. wpłynął Państwa wniosek z 11 lutego 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie:
-zwolnienia od podatku VAT sprzedaży działki nr 1 na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, w sytuacji braku rozliczenia nakładów (pytanie oznaczone we wniosku nr 1);
-ustalenia, czy w przypadku braku rozliczenia nakładów poniesionych na działce nr 1, podstawą opodatkowania będzie wyłącznie wartość gruntu (pytanie oznaczone we wniosku nr 2);
-zwolnienia od podatku VAT zbycia nakładów na działce nr 1, tj. (…) oraz gruntu, na którym się znajdują ww. nakłady na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 lub 10a ustawy, w przypadku rozliczenia nakładów poniesionych na ww. działce (pytanie oznaczone we wniosku nr 3);
-obowiązku wystawienia przez Miasto A faktury dokumentującej rozliczenie nakładów poniesionych na działce nr 1 oraz prawa B do odliczenia w pełnej wysokości podatku naliczonego wykazanego w ww. fakturze (pytanie oznaczone we wniosku nr 4).
Uzupełnili go Państwo pismem z 23 marca 2026 r. (wpływ 23 marca 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
Wnioskodawca jest czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług.
Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości gruntowej, położonej w A, składającej się z (…) działek, m.in. działki nr 1 o powierzchni (...) (dalej „działka”).
Teren działki porośnięty licznymi drzewami i krzewami pochodzącymi z nasadzeń i samosiewu. Na terenie działki gruntu znajduje się fragment(…) o nawierzchni asfaltowej o powierzchni (...), w (…) części znajdują się (…) (w złym stanie technicznym), o powierzchni (...) , na terenie nieruchomości znajdują się ponadto (…) – (…) szt.
Obszar(…), jak i (…) (łącznie zwane „nakładami”), zajmuje około (…)% powierzchni Działki.
Nakłady były użytkowane przez okres dłuższy niż 2 lata. Nakłady stanowią budowle.
(…) został wybudowany przez Miasto A na podstawie decyzji pozwolenia na budowę nr (…), a Miasto A dysponowało nieruchomością na podstawie umowy użyczenia.
Przedmiotowa działka jest przeznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, „(…)” (uchwała zatwierdzająca (…)), pod tereny zieleni urządzonej w obszarach szczególnego zagrożenia powodzią oznaczonej symbolem 1 ZP/ZZ. W zakresie parametrów i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem ZP/ZZ:
1)ustala się:
a)udział powierzchni biologicznie czynnej nie mniejszy niż (…)% powierzchni terenu,
b)zakaz lokalizacji stanowisk postojowych dla samochodów,
c)lokalizacji ciągów pieszych i rowerowych, wskazanych na rysunku planu, z dopuszczeniem zamiany na ciągi pieszo-rowerowe;
2)dopuszcza się lokalizację:
a)obiektów mostowych, w tym kładek dla ruchu pieszego i rowerowego,
b)urządzeń wodnych, budowli hydrotechnicznych i inżynierskich,
c)niekubaturowych obiektów sportowo-rekreacyjnych,
d)przystani wodnych.
Obecnie Wnioskodawca planuje zbycie przedmiotowej działki na rzecz Miasta A. Strony rozważają również zamianę przedmiotowej działki na inną działkę, której właścicielem jest Miasto A.
Przed zawarciem umowy zbycia na rzecz Miasta A może dojść do rozliczenia nakładów dokonanych przez Miasto A na nieruchomości (…) lub dla uproszczenia, strony odstąpią od ich rozliczenia.
W przypadku rozliczenia nakładów, Wnioskodawca będzie zobowiązany do zwrotu wartości nakładów na rzecz Miasta A, co zostanie udokumentowane stosownym porozumieniem. Miasto A wystawi na rzecz Wnioskodawcy fakturę VAT.
Następnie, w momencie zbycia działki na rzecz Miasta A, cena działki będzie wyższa o wartość nakładów, które będą również przedmiotem zbycia.
Doprecyzowanie i uzupełnienie opisu sprawy
1.Pytanie: „Czy nabycie przez Państwa działki nr 1 nastąpiło w ramach czynności opodatkowanej, zwolnionej, czy niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT?”.
Odp.: W ramach czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT.
2.Pytanie: „Czy nabycie działki nr 1 zostało udokumentowane fakturą? Jeśli tak, to: a) czy na fakturze była wykazana kwota podatku VAT? b) czy z tytułu nabycia przysługiwało Państwu prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego (Jeżeli tak, to czy skorzystali Państwo z tego prawa i odliczyli Państwo podatek VAT. Jeżeli nie, proszę wskazać z jakiego powodu)?”.
Odp.: Nie.
3.Pytanie: „Kiedy dokładnie nakłady poniesione na wybudowanie (…) zostały oddane do użytkowania?”.
Odp.: (…) został wybudowany w roku 2017 przez Miasto A na podstawie decyzji pozwolenia na budowę nr (…).
4.Pytanie: „Do jakich czynności wykorzystywali Państwo działkę nr 1 przez cały okres jej posiadania (od momentu nabycia do momentu sprzedaży), tj. do czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem VAT, czynności zwolnionych od tego podatku?”.
Odp.: Do czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT, tj. nieodpłatnego użyczenia nieruchomości na rzecz Miasta.
5.Pytanie: „Do jakich czynności będą wykorzystywane przez Państwa nakłady od momentu ich ewentualnego rozliczenia do momentu sprzedaży ww. działki, tj. do czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem VAT, czynności zwolnionych od tego podatku?”.
Odp.: Do czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT, tj. nieodpłatnego użyczenia nieruchomości na rzecz Miasta.
6.Pytanie: „Czy ww. nakłady były/są/będą od momentu nabycia do momentu sprzedaży wykorzystywane wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku od towarów i usług?”.
Odp.: Nie. Do czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT, tj. nieodpłatnego użyczenia nieruchomości na rzecz Miasta.
7.Pytanie: „Czy działka nr 1 była/jest/będzie do momentu sprzedaży przez cały okres posiadania użyczana Miastu na podstawie umowy użyczenia?”.
Odp.: Tak.
8.Pytanie: „Czy B po ewentualnym rozliczeniu nakładów będzie ponosiła jakiekolwiek wydatki na ulepszenie (…) w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, przekraczające 30% wartości początkowej ww. obiektów? Jeżeli tak, to proszę wskazać: a) kiedy będą ponoszone wydatki na ulepszenie? b) czy w momencie dostawy budowli minie okres krótszy niż 2 lata, licząc od momentu oddania tych obiektów do użytkowania po dokonaniu ulepszeń? c) czy w stosunku do tych wydatków będzie przysługiwało Państwu prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego? d) do jakich czynności będą przez Państwa wykorzystywane ulepszone obiekty, tj. czy do czynności: opodatkowanych podatkiem VAT, czynności zwolnionych od podatku VAT, czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem VAT?”.
Odp.: Nie.
9.Pytanie: „Kiedy dojdzie do ewentualnego rozliczenia nakładów, o których mowa w opisie sprawy?”.
Odp.: W bieżącym roku.
10.Pytanie: „Ile czasu minie od ewentualnego rozliczenia nakładów do momentu sprzedaży działki nr 1?”.
Odp.: Nie znają Państwo dokładnego terminu. Niemniej, będzie to okres do kilku miesięcy.
11.Pytanie: „Jaki jest cel rozliczenia nakładów poniesionych przed sprzedażą ww. działki z ich właścicielem, tj. Miastem?”.
Odp.: Wynika to z faktu, iż Strony zamierzają uregulować stan prawny (sytuację formalną) dotyczący nakładów przed sprzedażą działki.
12.Pytanie: „Czy Miasto jest czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług?”.
Odp.: Tak.
Pytania
1.Czy zbycie działki nr 1 będzie korzystało ze zwolnienia z podatku od towarów i usług w sytuacji braku rozliczenia nakładów, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT?
2.Czy w przypadku braku rozliczenia nakładów na działce nr 1, podstawą opodatkowania planowanego przez Wnioskodawcę zbycia działki na rzecz Miasta A stanowić będzie wyłącznie wartość gruntu?
3.Czy w przypadku rozliczenia nakładów na działce, zbycie nakładów oraz działki nr 1 będzie korzystało ze zwolnienia z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 lub 10a ustawy o podatku od towarów i usług?
4.Czy w przypadku rozliczenia nakładów na działce, Miasto A powinno wystawić fakturę tytułem rozliczenia nakładów oraz czy w przypadku otrzymania prawidłowo wystawionej faktury potwierdzającej faktyczne rozliczenie Nakładów, Wnioskodawca będzie uprawniony do obniżenia kwoty VAT należnego o kwotę VAT naliczonego wynikającego z FV w pełnej wysokości?
Państwa stanowisko w sprawie
Państwa zdaniem:
1.Zbycie działki nr 1 będzie korzystało ze zwolnienia z podatku od towarów i usług art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT.
2.Podstawą opodatkowania będzie wyłącznie wartość gruntu.
3.Zbycie nakładów oraz działki nr 1 będzie korzystało ze zwolnienia z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku od towarów i usług.
4.Wnioskodawcy nie będzie przysługiwało prawo do odliczenia z uwagi na fakt, iż nabycie nakładów będzie związane ze sprzedażą zwolnioną z VAT.
Ad 1.
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku dostawę terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane.
Przez tereny budowlane rozumie się grunty przeznaczone pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku takiego planu – zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, o których mowa w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (art. 2 pkt 33 ustawy o VAT).
Jak wynika z treści zdarzenia przyszłego, w planie zagospodarowania przestrzennego przedmiotowa nieruchomość nie jest przeznaczona pod zabudowę, albowiem przeznaczona jest pod tereny zieleni urządzonej w obszarach szczególnego zagrożenia powodzią. Dlatego też, zbycie przedmiotowej działki korzysta ze zwolnienia z podatku VAT.
Ad 2.
Jak stanowi art. 29a ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, podstawą opodatkowania, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 5, art. 30a-30c, art. 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5, jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usługświadczonych przez podatnika.
W interpretacji z dnia 6 lutego 2025 r. Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej sygn. 0113-KDIPT1-1.4012.913.2024.1.MGO, podkreślono, iż w rezultacie przedmiotem opodatkowania planowanej sprzedaży nieruchomości gruntowej na rzecz dzierżawcy nieruchomości w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy, będzie wyłącznie prawo własności nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr 1.
Skoro więc nakłady na wybudowanie..., budynku obsługi klienta i niezbędnej infrastruktury nie zostały poniesione przez Gminę ani też nie zostały i nie zostaną rozliczone przed planowaną sprzedażą, to tym samym podstawą opodatkowania będzie kwota należna obejmująca całość świadczenia należnego od dzierżawcy działki nr 1, czyli zgodnie z art. 29a ust. 1 w zw. z art. 29a ust. 6 ustawy będzie to wyłącznie wartość gruntu, bez uwzględniania wartości poniesionych przez dzierżawcę nakładów na wybudowanie..., budynku obsługi klienta i niezbędnej infrastruktury.
Zatem, jeśli nie dojdzie do rozliczenia nakładów, to przedmiotem transakcji będzie tylko działka, a zatem podstawa opodatkowania będzie obejmowała tylko sam grunt.
Ad 3.
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku dostawę budynków, budowli lub ich części, z wyjątkiem gdy:
a)dostawa jest dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim,
b)pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.
Przez pierwsze zasiedlenie rozumie się przez to oddanie do użytkowania pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi lub rozpoczęcie użytkowania na potrzeby własne budynków, budowli lub ich części, po ich:
a)wybudowaniu lub
b)ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej (art. 2 pkt 14 ustawy o VAT).
Jak wynika ze zdarzenia przyszłego, nakłady były użytkowane już przez Miasto przez okres dłuższy niż dwa lata. Zatem, dostawa nakładów podlega zwolnieniu z podatku od towarów i usług, jako że doszło już do pierwszego zasiedlenia.
Na podstawie art. 29a ust. 8 ustawy o VAT, dostawa działki będzie korzystała ze zwolnienia z podatku, albowiem będzie dzieliła los nakładów.
Ad 4.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.
W przedmiotowej sprawie, zgodnie z pkt 3, zbycie nakładów i działki będzie korzystało ze zwolnienia z VAT, co oznacza, że nabycie nakładów będzie miało związek ze sprzedażą zwolnioną z VAT. Zatem, Wnioskodawcy nie będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku VAT, z uwagi na brak związku nabytych nakładów ze sprzedażą opodatkowaną.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku w zakresie:
-zwolnienia od podatku VAT sprzedaży działki nr 1 na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, w sytuacji braku rozliczenia nakładów – jest nieprawidłowe;
-ustalenia, czy w przypadku braku rozliczenia nakładów na działce nr 1, podstawą opodatkowania będzie wyłącznie wartość gruntu – jest prawidłowe;
-zwolnienia od podatku VAT zbycia nakładów na działce nr 1, tj. (…) oraz gruntu, na którym się znajdują ww. nakłady na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 lub 10a ustawy, w przypadku rozliczenia nakładów poniesionych na ww. działce (pytanie oznaczone we wniosku nr 3) – jest prawidłowe;
-obowiązku wystawienia przez Miasto A faktury dokumentującej rozliczenie nakładów na działce nr 1 oraz prawa B do odliczenia w pełnej wysokości podatku naliczonego wykazanego w ww. fakturze (pytanie oznaczone we wniosku nr 4) – jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
W myśl art. 2 pkt 6 ustawy:
Przez towary rozumie się rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
Zgodnie z art. 2 pkt 22 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o sprzedaży – rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
Na mocy art. 7 ust. 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).
Na mocy art. 8 ust. 1 ustawy:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2)zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3)świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Definicja „świadczenia usług” ma charakter dopełniający definicję „dostawy towarów” i jest wyrazem realizacji zasady powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatników w ramach ich działalności gospodarczej.
Z treści art. 8 ust. 1 ustawy wynika, że przez usługę należy rozumieć każde świadczenie na rzecz danego podmiotu. Słownik języka polskiego definiuje czasownik „świadczyć” jako „wykonywać coś na czyjąś rzecz”, „świadczenie” zaś, to obowiązek wykonywania, przekazania czegoś.
Przez świadczenie usług należy zatem rozumieć każde zachowanie się na rzecz innej osoby niebędące dostawą. Na zachowanie to składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Usługą nie będzie natomiast takie świadczenie, którego treścią jest przeniesienie na inny podmiot prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Stanowi ono bowiem dostawę towarów. Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do usług każde świadczenie nie będące dostawą towarów. Jeśli tylko mamy do czynienia ze świadczeniem, to na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług stanowi ono albo usługę, albo dostawę towarów.
Zatem należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy przedmiotem dostawy są towary w rozumieniu powołanego wyżej przepisu i gdy czynność ta prowadzi do przeniesienia prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel, mamy do czynienia z dostawą w ujęciu art. 7 ust. 1 ustawy podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Zgodnie z przedstawionymi przepisami grunty spełniają definicję towaru wynikającą z art. 2 pkt 6 ustawy, a ich sprzedaż jest traktowana jako dostawa towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy, która to czynność podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Nie każda czynność stanowiąca dostawę w rozumieniu art. 7 ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bowiem aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Istotnym dla określenia, że w odniesieniu do konkretnej dostawy, mamy do czynienia z podatnikiem podatku VAT jest stwierdzenie, że prowadzi on działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy.
Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza”, na potrzeby podatku od towarów i usług, zostały określone w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy.
Stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Według art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Z kolei, w myśl art. 29a ust. 1 ustawy:
Podstawą opodatkowania, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 5, art. 30a-30c , art. 32 , art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5 , jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika.
Zgodnie z art. 29a ust. 6 ustawy:
Podstawa opodatkowania obejmuje:
1) podatki, cła, opłaty i inne należności o podobnym charakterze, z wyjątkiem kwoty podatku;
2) koszty dodatkowe, takie jak prowizje, koszty opakowania, transportu i ubezpieczenia, pobierane przez dokonującego dostawy lub usługodawcę od nabywcy lub usługobiorcy.
Na podstawie art. 29a ust. 7 ustawy:
Podstawa opodatkowania nie obejmuje kwot:
1) stanowiących obniżkę cen w formie rabatu z tytułu wcześniejszej zapłaty;
2) udzielonych nabywcy lub usługobiorcy opustów i obniżek cen, uwzględnionych w momencie sprzedaży;
3) otrzymanych od nabywcy lub usługobiorcy jako zwrot udokumentowanych wydatków poniesionych w imieniu i na rzecz nabywcy lub usługobiorcy i ujmowanych przejściowo przez podatnika w prowadzonej przez niego ewidencji na potrzeby podatku.
Z kolei, kwestię opodatkowania dostawy gruntu, na którym posadowione zostały budynki, budowle lub ich części rozstrzyga art. 29a ust. 8 ustawy, w myśl którego:
W przypadku dostawy budynków lub budowli trwale z gruntem związanych albo części takich budynków lub budowli z podstawy opodatkowania nie wyodrębnia się wartości gruntu.
W świetle tego przepisu przy sprzedaży budynków lub budowli, dokonywanej wraz z dostawą gruntu, na którym są one posadowione, grunt dzieli byt prawny budynków oraz budowli w zakresie opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Oznacza to, że do dostawy gruntu stosuje się analogiczną stawkę podatku lub zwolnienie, jak przy dostawie budynków, budowli lub ich części trwale z gruntem związanych. Jeżeli dostawa budynków albo budowli lub ich części korzysta ze zwolnienia od podatku, ze zwolnienia takiego korzysta również dostawa gruntu (prawa użytkowania wieczystego gruntu), na którym obiekt jest posadowiony.
Z powołanych wyżej przepisów wynika, że podstawę opodatkowania w podatku od towarów i usług stanowi wynagrodzenie, które dostawca lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu dostawy towarów albo świadczenia usług. Wynagrodzenie to oznacza wartość rzeczywiście otrzymaną (lub która ma być otrzymana) w konkretnym przypadku.
Wysokości kwoty należnej od nabywcy, czyli ceny sprzedaży, powyższy przepis, ani inne przepisy prawa podatkowego nie regulują. Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, które regulują konsekwencje publicznoprawne dokonania sprzedaży towaru lub wyświadczenia usługi – nie mogą mieć wpływu na wysokość ceny ustalonej przez strony umowy cywilnej.
W prawodawstwie polskim obowiązuje zasada swobody umów, w ramach której strony mogą dowolnie kształtować treść umowy w granicach wyznaczonych przez prawo. Zasada ta ma również zastosowanie na gruncie prawa podatkowego. W związku z tym, przy ustalaniu wysokości należności, ustawodawca nie ingeruje w sferę podejmowania decyzji, co do sposobu określenia należności za sprzedawany towar lub wyświadczoną usługę.
Podkreślić należy, że dokonywana czynność, która podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług może albo być opodatkowana właściwą stawką podatku, albo może korzystać ze zwolnienia od tego podatku.
Zakres i zasady zwolnienia od podatku od towarów i usług dostawy towarów lub świadczenia usług zostały określone m.in. w art. 43 ustawy.
W myśl art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy:
Zwalnia się od podatku dostawę terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane.
Powyższe oznacza, że zwolnienie przysługuje względem takiej dostawy, której przedmiotem jest grunt niezabudowany i jednocześnie o przeznaczeniu innym niż budowlane. Zatem ze zwolnienia od podatku korzystać będą dostawy gruntów o charakterze rolnym, leśnym itp.
Na podstawie art. 2 pkt 33 ustawy:
Przez tereny budowlane rozumie się grunty przeznaczone pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku takiego planu – zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, o których mowa w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Opodatkowane są zatem dostawy, których przedmiotem są nieruchomości gruntowe niezabudowane, będące terenami budowlanymi w rozumieniu ww. art. 2 pkt 33 ustawy, pozostałe natomiast dostawy gruntów niezabudowanych, innych niż tereny budowlane – są zwolnione od podatku.
Stosownie natomiast do treści art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy:
Zwalnia się od podatku dostawę budynków, budowli lub ich części, z wyjątkiem gdy:
a) dostawa jest dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim,
b) pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.
Z powyższego uregulowania wynika, że dostawa budynków, budowli lub ich części jest – co do zasady – zwolniona od podatku od towarów i usług. Wyjątek stanowi dostawa w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim oraz jeżeli pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.
Zatem, dla ustalenia zasad opodatkowania dostawy budynków, budowli lub ich części należy przywołać definicję pierwszego zasiedlenia zawartą w ustawie.
Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o pierwszym zasiedleniu pierwszym zasiedleniu – rozumie się przez to oddanie do użytkowania pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi lub rozpoczęcie użytkowania na potrzeby własne budynków, budowli lub ich części, po ich:
a) wybudowaniu lub
b) ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej.
Z powyższego przepisu wynika, że pierwszym zasiedleniem jest pierwsze zajęcie nieruchomości do używania.
Zatem, zwolnienie wynikające z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy stosuje się w odniesieniu do dostawy całości lub części budynków lub budowli, jeżeli w stosunku do nich miało miejsce pierwsze zasiedlenie, przy czym okres pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą nie jest krótszy niż 2 lata. Wykluczenie z tego zwolnienia następuje w sytuacjach, gdy dostawa jest dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim oraz w sytuacji, gdy od momentu pierwszego zasiedlenia do chwili sprzedaży nie minęły co najmniej 2 lata.
W tym miejscu należy zauważyć, że w przypadku nieruchomości niespełniających przesłanek do zwolnienia od podatku na podstawie powołanego wyżej przepisu art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy, ustawodawca umożliwia podatnikom – po spełnieniu określonych warunków – skorzystanie ze zwolnienia wskazanego w pkt 10a tego przepisu.
W myśl art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy:
Zwalnia się od podatku dostawę budynków, budowli lub ich części nieobjętą zwolnieniem, o którym mowa w pkt 10, pod warunkiem że:
a) w stosunku do tych obiektów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego,
b) dokonujący ich dostawy nie ponosił wydatków na ich ulepszenie, w stosunku do których miał prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, a jeżeli ponosił takie wydatki, to były one niższe niż 30% wartości początkowej tych obiektów.
Jak wynika z powyższego prawo do zwolnienia przysługuje wówczas, gdy w stosunku do budynków, budowli lub ich części będących przedmiotem sprzedaży nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, oraz dokonujący ich dostawy nie ponosił wydatków na ulepszenie tych obiektów, w stosunku do których miał prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, a jeżeli ponosił takie wydatki, to były one niższe niż 30% wartości początkowej tych obiektów.
Tak więc, aby dostawa budynków, budowli lub ich części mogła korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy, muszą być spełnione łącznie dwa warunki występujące w tym artykule.
Z analizy powołanych wyżej przepisów wynika, że jeżeli dostawa budynków, budowli lub ich części będzie mogła korzystać ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy, wówczas badanie przesłanek wynikających z przepisu art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy stanie się bezzasadne.
Jeżeli natomiast nie zostaną spełnione przesłanki zastosowania zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9, pkt 10 i pkt 10a ustawy, należy przeanalizować możliwość skorzystania ze zwolnienia od podatku w oparciu o przepis art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Jak stanowi art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy:
Zwalnia się od podatku dostawę towarów wykorzystywanych wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku, jeżeli z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Z powyższego wynika, że jeżeli dostawa budynków, budowli lub ich części będzie mogła korzystać ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy, wówczas badanie przesłanek wynikających z przepisu art. 43 ust. 1 pkt 10a oraz art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy stanie się bezzasadne.
Natomiast w przypadku, gdy w związku z dostawą gruntu nie zostaną spełnione przesłanki zastosowania zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 należy przeanalizować możliwość skorzystania ze zwolnienia od podatku w oparciu o przepis art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Analiza przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, regulujących wyżej wskazane prawo do zwolnienia od podatku dostaw budynków, budowli lub ich części, prowadzi do konkluzji, że w odniesieniu do tych towarów może wystąpić jedna z kilku podstaw do zastosowania zwolnienia od tego podatku. Istotne jest wobec tego każdorazowe kompleksowe zbadanie okoliczności towarzyszących dostawie ww. obiektów. Zauważyć bowiem należy, że stosowanie zwolnień od podatku ma charakter wyjątkowy i nie podlega ani wykładni rozszerzającej, ani zawężającej, natomiast możliwość wychodzenia poza wykładnię literalną jest niedopuszczalna. W efekcie podatnik uprawniony będzie do zastosowania ww. preferencji, gdy charakter świadczonych przez niego czynności, w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, wyczerpuje znamiona ujęte w treści przepisu statuującego jego prawo do zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług.
Podstawowe zasady dotyczące odliczania podatku naliczonego zostały sformułowane w art. 86 ust. 1 ustawy. W myśl tego przepisu:
W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.
W myśl art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy:
Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu:
a) nabycia towarów i usług,
b)dokonania całości lub części zapłaty przed nabyciem towaru lub wykonaniem usługi.
Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.
Przedstawiona powyżej zasada wyklucza zatem możliwość dokonania obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z usługami i towarami, które nie są wykorzystywane do czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystywania do czynności zwolnionych od podatku VAT oraz niepodlegających temu podatkowi.
Należy zauważyć, że formułując w art. 86 ust. 1 ustawy warunek związku ze sprzedażą opodatkowaną, ustawodawca nie uzależnia prawa do odliczenia od związku zakupu z obecnie wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi. Wystarczającym jest, że z okoliczności towarzyszących nabyciu towarów lub usług przy uwzględnieniu rodzaju prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej wynika, że zakupy te dokonane są w celu ich wykorzystania w ramach jego działalności opodatkowanej.
Zaznaczyć jednak należy, że ustawodawca nie zobowiązuje w żaden sposób podatnika, któremu przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego do jego odliczenia. Jest to elementarne prawo podatnika i od niego samego zależy, czy z niego skorzysta, czy też nie.
Ponadto, ustawodawca zapewnił podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego w całości lub w części, pod warunkiem spełnienia przez niego zarówno przesłanek pozytywnych, wynikających z art. 86 ust. 1 ustawy oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy.
Przepis ten określa listę wyjątków, które pozbawiają podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 ustawy:
Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne:
a) stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności,
b)podają kwoty niezgodne z rzeczywistością – w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością,
c)potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego – w części dotyczącej tych czynności.
Oznacza to, że prawo do odliczenia może dotyczyć wyłącznie tych czynności, które faktycznie zostały dokonane – przysługuje ono tylko wówczas, gdy podatek naliczony związany jest z faktycznie dokonanymi czynnościami opodatkowanymi.
Kwestia prawa do odliczenia i jego warunku w postaci istnienia faktycznej dostawy towarów lub faktycznego świadczenia usług pozostaje przedmiotem licznych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zgodnie z jego ugruntowanym orzecznictwem, jeżeli brak jest faktycznej dostawy towarów lub faktycznego świadczenia usług, nie może powstać prawo do odliczenia, zaś fikcyjna transakcja nabycia nie może uprawniać do odliczenia VAT, ponieważ taka transakcja nie ma żadnego związku z transakcjami obciążonymi podatkiem należnym (wyrok TSUE z 25 maja 2023 r. nr C-114/22 i przytoczone tam orzecznictwo).
We wskazanych przepisach ustawy sformułowany został istotny warunek formalny prawa do odliczenia, zgodnie z którym na kwotę podatku naliczonego składają się kwoty wynikające z faktur dokumentujących nabycie towarów i usług.
Faktura jest podstawowym dokumentem potwierdzającym dokonanie transakcji opodatkowanej podatkiem od towarów i usług. Posiadanie jej, co do zasady, warunkuje możliwość odliczenia podatku naliczonego w niej zawartego i tym samym pozwala na realizację zasady neutralności VAT.
Zgodnie z art. 2 pkt 31 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o fakturze – rozumie się przez to dokument w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie.
Na podstawie art. 2 pkt 32 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o fakturze elektronicznej – rozumie się przez to fakturę w postaci elektronicznej wystawioną i otrzymaną w dowolnym formacie elektronicznym.
Z kolei w myśl art. 2 pkt 32a ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o fakturze ustrukturyzowanej – rozumie się przez to fakturę wystawioną przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur wraz z przydzielonym numerem identyfikującym tę fakturę w tym systemie.
Stosownie do art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy:
Podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż, a także dostawę towarów i świadczenie usług, o których mowa w art. 106a pkt 2, dokonywane przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem.
W świetle przepisów dotyczących podatku od towarów i usług, faktury są dokumentami potwierdzającymi rzeczywiste transakcje gospodarcze dokonywane przez podatnika. Faktura pełni szczególną rolę dowodową w prawidłowym wymiarze podatku VAT, dlatego też niezwykle istotne jest prawidłowe oznaczenie wszystkich elementów faktury.
Faktura jest dokumentem potwierdzającym zaistnienie zdarzenia gospodarczego (w szczególności potwierdzeniem nabycia określonych towarów i usług). Wystawienie faktury należy rozumieć jako sporządzenie ww. dokumentu oraz jego przekazanie innemu podmiotowi (nabywcy), a przez to wprowadzenie faktury do obrotu prawnego.
Elementy, jakie powinna zawierać faktura, zostały wymienione w art. 106e ustawy.
Istotne jest, że aby skorzystać z prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego nie wystarczy samo dysponowanie fakturą, na której widnieje kwota podatku. Kluczowe jest dokonanie rzeczywistej transakcji, istnienie realnego stosunku pomiędzy nabywcą a dostawcą, którego odzwierciedleniem jest dokument w postaci faktury wystawionej zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów prawa podatkowego, tj. z art. 106e ustawy. Nie sposób zatem interpretować regulacji statuującej prawo do odliczenia w rozumieniu ściśle ewidencyjnym – dysponowanie fakturą ujętą w ewidencjach zakupu podatnika jest koniecznym, ale wtórnym warunkiem skorzystania z prawa wynikającego z art. 86 ust. 1 ustawy. Niezbędne jest, by faktura stanowiła wyraz czynności faktycznej (świadczenie usług/dostawa towarów), mającej znaczenie na gruncie prawa podatkowego, pomiędzy dwoma podmiotami. Oznacza to, że o prawie do odliczenia będzie mowa dopiero wówczas, gdy faktura będzie nosiła cechy prawidłowości i rzetelności, zarówno na płaszczyźnie przedmiotowej (czynność udokumentowana fakturą wystąpiła i wywołała skutek w sferze zobowiązań podatkowych nabywcy i dostawcy), jak i podmiotowej (czynność została dokonana przez podmioty widniejące na fakturze jako sprzedawca – wystawca faktury i nabywca – podatnik dokonujący odliczenia na gruncie ww. przepisu).
W wyniku łącznej interpretacji wskazanych wyżej przepisów nasuwa się wniosek, że mechanizm odliczenia podatku znajduje zastosowanie przy kumulatywnym spełnieniu następujących warunków:
-podatnik podatku od towarów i usług działający w takim charakterze dokonał nabycia towarów lub usług;
-powyższe nabycie ma związek z prowadzoną przez podatnika opodatkowaną podatkiem od towarów i usług działalnością gospodarczą;
-podatnik otrzymał z tego tytułu fakturę od kontrahenta – wystawcy będącego podatnikiem dokonującym dostawy towarów lub usług w rozumieniu art. 15 ustawy.
W tym miejscu należy zauważyć, że w myśl art. 3 ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 538):
Kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie gminnych aktów planowania przestrzennego, z wyjątkiem morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej oraz terenów zamkniętych ustalonych przez organ inny niż minister właściwy do spraw transportu, należy do zadań własnych gminy.
Jak stanowi art. 4 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym:
Ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
W myśl art. 4 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym:
W przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w drodze decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, przy czym:
1) lokalizację inwestycji celu publicznego ustala się w drodze decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego;
2) sposób zagospodarowania terenu i warunki zabudowy dla innych inwestycji ustala się w drodze decyzji o warunkach zabudowy.
O przeznaczeniu nieruchomości stanowią zatem akty prawa miejscowego. Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego – jako źródło prawa miejscowego, a w przypadku jego braku, decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu – jako akt indywidualny prawa administracyjnego.
W tym miejscu warto wyjaśnić, że stosownie do treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 28 marca 1996 r. w sprawie C-468/93 Gemeente Emmen – „teren budowlany” oznacza „każdy nieuzbrojony lub uzbrojony teren uznany przez państwa członkowskie za teren z przeznaczeniem pod zabudowę”.
Zatem, także w świetle orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości, za teren budowlany uznać można jedynie taki, który regulacjami prawa krajowego został przeznaczony pod zabudowę.
Zauważyć należy, że analiza ustawy o podatku od towarów i usług wskazuje jednoznacznie, że zwolnienie od podatku VAT obejmuje zbycie nieruchomości niezabudowanych (gruntów) wyłącznie w sytuacji, gdy nie są one przeznaczone pod zabudowę. Elementem, który determinuje możliwość skorzystania ze zwolnienia od podatku VAT przy zbyciu gruntów jest przeznaczenie gruntu na cele inne niż budowlane.
Rozpatrując pojęcie „grunty przeznaczone pod zabudowę” należy odwołać się do definicji zawartych w ustawie z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 524).
Zgodnie z zapisem art. 3 pkt 1 ww. ustawy:
Ilekroć w ustawie jest mowa o obiekcie budowlanym – należy przez to rozumieć budynek, budowlę bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych.
Stosownie do treści art. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane:
Ilekroć w ustawie jest mowa o budynku – należy przez to rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach.
Natomiast, jak stanowi art. 3 pkt 3 cyt. ustawy:
Ilekroć w ustawie jest mowa o budowli – należy przez to rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne, wolno stojące maszty antenowe, wolno stojące trwale związane z gruntem tablice reklamowe i urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne, hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze, pomniki, a także części budowlane urządzeń technicznych (kotłów, pieców przemysłowych, elektrowni jądrowych, elektrowni wiatrowych, biogazowni, biogazowni rolniczej, biometanowni i innych urządzeń), oraz fundamenty pod maszyny i urządzenia, w tym pod morskie turbiny wiatrowe oraz stacje elektroenergetyczne zlokalizowane na morzu, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość użytkową.
W myśl art. 3 pkt 3a ustawy Prawo budowlane:
Ilekroć w ustawie jest mowa o obiekcie liniowym – należy przez to rozumieć obiekt budowlany, którego charakterystycznym parametrem jest długość, w szczególności droga wraz ze zjazdami, droga kolejowa, wodociąg, kanał, gazociąg, ciepłociąg, rurociąg, linia i trakcja elektroenergetyczna, linia kablowa nadziemna i, umieszczona bezpośrednio w ziemi, podziemna, wał przeciwpowodziowy oraz kanalizacja kablowa, przy czym kable zainstalowane w kanalizacji kablowej, kable zainstalowane w kanale technologicznym oraz kable telekomunikacyjne dowieszone do już istniejącej linii kablowej nadziemnej nie stanowią obiektu budowlanego lub jego części ani urządzenia budowlanego.
Na mocy art. 3 pkt 9 ustawy Prawo budowlane:
Ilekroć w ustawie jest mowa o urządzeniu budowlanym – należy przez to rozumieć urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki.
W analizowanej sprawie niezbędne staje się odwołanie do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.).
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 45 Kodeksu cywilnego:
Rzeczami w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne.
Wyjaśnić jednocześnie należy, że przedmioty praw majątkowych mogą mieć charakter materialny albo niematerialny, a rzeczy stanowią jedną z kategorii przedmiotów, do których odnosi się treść praw majątkowych. Wyodrębnione przedmioty mające charakter materialny, czyli rzeczy, dzielone są tradycyjnie na nieruchomości i ruchomości (red. prof. dr hab. Maciej Gutowski, „Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz do art. 1-449”, C.H. Beck 2016, komentarz do art. 45 k.c.).
Stosownie do art. 46 § 1 ustawy Kodeks cywilny:
Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.
Z powyższej definicji wynika, że na gruncie polskiego prawa można wyodrębnić trzy rodzaje nieruchomości w sensie prawnym:
-grunty (stanowiące część powierzchni ziemskiej),
-budynki trwale z gruntem związane (tzw. nieruchomości budynkowe) lub budowle trwale z gruntem związane,
-części tych budynków (tzw. nieruchomości lokalowe) lub części budowli.
Jak stanowi art. 47 § 1-3 Kodeksu cywilnego:
§ 1. Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.
§ 2. Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego.
§ 3. Przedmioty połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części składowych.
W świetle art. 48 Kodeksu cywilnego:
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania.
Przytoczony przepis łączy się z art. 191 Kodeksu cywilnego, wyrażającym klasyczną zasadę superficies solo cedit, który stanowi, że:
Własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową.
Wzniesienie budynku lub budowli w całości na cudzym gruncie ma miejsce z zachowaniem ww. zasady superficies solo cedit. Tak więc rzecz, która stała się częścią składową innej rzeczy (rzeczy nadrzędnej), traci samodzielny byt prawny i dzieli losy prawne rzeczy nadrzędnej. Zgodnie zatem z zasadą „superficies solo cedit”, gdy władający gruntem poniósł nakłady na tę nieruchomość, stają się one własnością właściciela gruntu. W konsekwencji podmiot, który wybudował taki obiekt posadowiony na cudzym gruncie, nie może go sprzedać, ponieważ nie ma do niego tytułu prawnego. Niemniej jednak dysponuje on pewnym prawem do poniesionych nakładów, i może to prawo przenieść na rzecz innego podmiotu.
Stosownie do art. 676 Kodeksu cywilnego:
Jeżeli najemca ulepszył rzecz najętą, wynajmujący, w braku odmiennej umowy, może według swego wyboru albo zatrzymać ulepszenia za zapłatą sumy odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu, albo żądać przywrócenia stanu poprzedniego.
Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego:
Przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy.
W myśl art. 713 Kodeksu cywilnego:
Biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej. Jeżeli poczynił inne wydatki lub nakłady na rzecz, stosuje się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.
Z powyższych regulacji (w szczególności z art. 676 Kodeksu cywilnego) wynika, że jeśli najemca (dotyczy również dzierżawcy, użytkownika gruntu) ulepszył rzecz, z której korzysta, w braku odmiennej umowy, wynajmujący (wydzierżawiający) może według swego wyboru albo zatrzymać ulepszenia za zapłatą sumy odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu, albo żądać przywrócenia stanu poprzedniego.
Właściciel gruntu oddanego w najem, dzierżawę, lub jakiekolwiek inne użyczenie jest również właścicielem wzniesionych na nim budynków i budowli. Sposób rozliczenia się przez strony umowy w związku z ulepszeniami poczynionymi przez użytkownika na nieruchomość, pozostawiony jest, w ramach swobody zawierania umów, woli stron, chyba że ze względu na treść lub cel umów w tym przedmiocie sprzeciwiałyby się właściwości (naturze) stosunku umowy, ustawie lub zasadom współżycia społecznego, co wynika z brzmienia art. 3531 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Pojęcie „dostawa towarów” w ustawie o podatku od towarów i usług (art. 7 ust. 1 ustawy) nie odwołuje się do cywilistycznych pojęć sprzedaży, czy też przeniesienia prawa własności. Zatem, nie można utożsamiać dostawy towarów w rozumieniu ustawy z przeniesieniem prawa własności na gruncie prawa cywilnego. W celu właściwego zinterpretowania pojęcia „przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel” należy mieć na uwadze, że dotyczy ono czynności, które dają nabywcy prawo do postępowania z nim jak właściciel. Chodzi tutaj przede wszystkim o możliwość faktycznego dysponowania rzeczą, a nie rozporządzania nią w sensie prawnym. Istotą dostawy towarów nie jest przeniesienie prawa własności, zatem wyrażenia „prawo do rozporządzania jak właściciel” nie można interpretować jako „prawo własności”.
Czynności przejęcia własności ekonomicznej nie musi towarzyszyć przejęcie własności w sensie prawnym, bowiem „dostawa towarów” nie ogranicza się wyłącznie do zbycia prawa własności rzeczy. W konsekwencji, pojęcie „dostawa towarów” oraz ekonomiczne aspekty transakcji nie muszą wiązać się ze skutkami powstającymi na gruncie cywilistycznego prawa własności. Pozwala to na uznanie danej czynności za dostawę towarów, nawet w przypadkach nałożenia na nabywcę pewnych ograniczeń we władaniu towarem. Chwilą decydującą o przejściu na odbiorcę korzyści i ciężarów związanych z nabyciem towaru jest, co do zasady, wydanie towaru.
Powyższe tezy znajdują potwierdzenie zarówno w orzecznictwie krajowym (wyrok NSA z 10 października 2013 r., sygn. akt I FSK 310/12), jak również w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (orzeczenie z 8 lutego 1990 r. w sprawie C-320/88 Staatssecretaris van Financiën przeciwko Shipping and Forwarding Enterprise Safe). W orzeczeniu tym TSUE stwierdził, że:
„Wyrażenie »dostawa towarów« w rozumieniu artykułu 5(1) VI Dyrektywy oznacza także przeniesienie prawa do dysponowania rzeczą jak właściciel, nawet jeżeli nie dochodzi do przeniesienia własności rzeczy w sensie prawnym” (pkt 1).
Jednak jednocześnie Trybunał zastrzegł, że:
„Zadaniem sądu krajowego jest określenie w każdym przypadku, na podstawie stanu rzeczy, czy przeniesienie prawa do dysponowania rzeczą jak właściciel, w rozumieniu artykułu 5(1) VI Dyrektywy, miało miejsce” (pkt 2).
Dla uznania, że miała miejsce dostawa towarów wystarczy, że podmiot nabędzie tzw. własność ekonomiczną, tzn. będzie miał możliwość dowolnego rozporządzania i dysponowania uzyskanym towarem. Przykładowo dostawą towarów będzie faktyczne rozporządzanie nieruchomością nawet bez zachowania formy aktu notarialnego, sprzedaż rzeczy znalezionej, której własności znalazca jeszcze nie nabył.
Z opisu sprawy wynika, że:
·są Państwo czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług;
·są Państwo właścicielem działki nr 1 o powierzchni (...);
·na terenie działki gruntu znajduje się fragment (…) o nawierzchni asfaltowej o powierzchni (...), w (…) części znajdują się schody betonowe, o powierzchni (...) , jak również (…) ((…) szt.);
·obszar (…), jak i (…) (łącznie zwane „nakładami”), zajmuje około (…)% powierzchni Działki;
·nakłady były użytkowane przez okres dłuższy niż 2 lata. Nakłady stanowią budowle;
·(…) został wybudowany w roku 2017 przez Miasto A;
·Przedmiotowa działka jest przeznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod tereny zieleni urządzonej w obszarach szczególnego zagrożenia powodzią oznaczonej symbolem 1 ZP/ZZ. W zakresie parametrów i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem ZP/ZZ:
1) ustala się:
a) udział powierzchni biologicznie czynnej nie mniejszy niż (...)% powierzchni terenu,
b) zakaz lokalizacji stanowisk postojowych dla samochodów,
c) lokalizacji ciągów pieszych i rowerowych, wskazanych na rysunku planu, z dopuszczeniem zamiany na ciągi pieszo-rowerowe;
2) dopuszcza się lokalizacji:
a) obiektów mostowych, w tym kładek dla ruchu pieszego i rowerowego,
b) urządzeń wodnych, budowli hydrotechnicznych i inżynierskich,
c) niekubaturowych obiektów sportowo-rekreacyjnych,
d) przystani wodnych;
·planują Państwo obecnie zbycie przedmiotowej działki na rzecz Miasta A. Strony rozważają również zamianę przedmiotowej działki na inną działkę, której właścicielem jest Miasto A;
·przed zawarciem umowy zbycia na rzecz Miasta A może dojść do rozliczenia nakładów dokonanych przez Miasto A na nieruchomości (…) lub dla uproszczenia, strony odstąpią od ich rozliczenia.
·w przypadku rozliczenia nakładów, będziecie Państwo zobowiązani do zwrotu wartości nakładów na rzecz Miasta A, co zostanie udokumentowane stosownym porozumieniem – Miasto A wystawi na Państwa rzecz fakturę. Następnie, w momencie zbycia działki na rzecz Miasta A, cena działki będzie wyższa o wartość nakładów, które będą również przedmiotem zbycia;
·nabycie przez Państwa działki nr 1 nastąpiło w ramach czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT i nie zostało udokumentowane fakturą;
·działkę nr 1 wykorzystywali Państwo przez cały okres jej posiadania (od momentu nabycia do momentu sprzedaży), do czynności niepodlegających podatkowaniu podatkiem VAT, tj. nieodpłatnego użyczenia nieruchomości na rzecz Miasta;
·nakłady od momentu ich ewentualnego rozliczenia do momentu sprzedaży ww. działki będą wykorzystywane czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT, tj. nieodpłatnego do użyczenia nieruchomości na rzecz Miasta;
·ww. nakłady nie były/nie są/nie będą od momentu nabycia do momentu sprzedaży wykorzystywane wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku od towarów i usług (czynności niepodlegające opodatkowaniu podatkiem VAT – nieodpłatne użyczenie nieruchomości na rzecz Miasta);
·działka nr 1 była/jest/będzie do momentu sprzedaży przez cały okres posiadania użyczana Miastu na podstawie umowy użyczenia;
·B po ewentualnym rozliczeniu nakładów nie będzie ponosiła jakichkolwiek wydatków na ulepszenie (…) w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, przekraczające 30% wartości początkowej ww. obiektów;
·do ewentualnego rozliczenia nakładów, o których mowa w opisie sprawy, dojdzie w bieżącym roku;
·od ewentualnego rozliczenia nakładów do momentu sprzedaży działki nr 1 minie okres do kilku miesięcy;
·zamiar rozliczenia nakładów poniesionych przed sprzedażą ww. działki z ich właścicielem, tj. Miastem wynika to z faktu, iż Strony zamierzają uregulować stan prawny (sytuację formalną) dotyczący nakładów przed sprzedażą działki;
·Miasto jest czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług.
Państwa wątpliwości w pierwszej kolejności dotyczą zwolnienia od podatku VAT sprzedaży działki nr 1 na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, w sytuacji braku rozliczenia nakładów, które poniosło Miasto A.
W analizowanej sprawie w stosunku do działki nr 1 mamy do czynienia z sytuacją zbycia przez Państwa gruntu, na którym znajdują się budowle (…), które nie są Państwa własnością – są własnością użytkownika Gruntu (Miasta A). Jak Państwo wskazali, (…) stanowią budowle.
Wobec tego, skoro znajdujące się na działce nr 1 budowle w postaci (…) są własnością użytkownika gruntu (Miasta A), to nie sposób przyjąć, że dokonają Państwo dostawy gruntu wraz ze znajdującymi się na ww. działce naniesieniami. To ww. podmiot trzeci, a nie Państwo jako zbywający, znajduje się w faktycznym posiadaniu ww. naniesień i korzysta z nich jako właściciel.
Analiza przedstawionych we wniosku okoliczności sprawy oraz treści powołanych przepisów prowadzi do stwierdzenia, że skoro naniesienia znajdujące się na Państwa gruncie zostały wybudowane przez użytkownika nieruchomości (Miasto A), a dostawa nieruchomości nastąpi na rzecz dotychczasowego użytkownika nieruchomości oraz przed sprzedażą nieruchomości pomiędzy Państwem a Miastem A (użytkownikiem działki nr 1) nie dojdzie do rozliczenia ww. nakładów, tj. nie zwrócą Państwu użytkownikowi działki nakładów poniesionych na ww. naniesienia, to nie można uznać, że ww. nakłady w aspekcie ekonomicznym będą stanowiły Państwa własność.
W świetle art. 7 ust. 1 ustawy, w ramach planowanej dostawy, nie dojdzie więc do przeniesienia prawa do rozporządzania ww. nakładami jak właściciel. W rozpatrywanej sprawie nastąpi bowiem sprzedaż wyłącznie prawa własności gruntu, a nie ww. nakładów, które stanowią odrębną ekonomiczną własność innego podmiotu, tj. użytkownika nieruchomości. Zatem, w istocie, ww. nakłady nie będą stanowiły przedmiotu dostawy, bowiem nakłady przed dniem sprzedaży nie będą w Państwa ekonomicznym posiadaniu. Pomimo, że z punktu widzenia prawa cywilnego na użytkownika nieruchomości formalnie przejdzie prawo własności gruntu wraz z naniesieniami, to jednak biorąc pod uwagę rozwiązania przyjęte w ustawie o podatku od towarów i usług, w ramach planowanej transakcji nie wystąpi dostawa towarów w postaci naniesień posadowionych na gruncie, ponieważ to użytkownik nieruchomości dysponuje nimi jak właściciel. W wyniku sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, w odniesieniu do ww. nakładów, nie dojdzie więc do przeniesienia prawa do rozporządzania nimi jak właściciel, co oznacza, że nie zostanie spełniona dyspozycja art. 7 ust. 1 ustawy.
W rezultacie przedmiotem opodatkowania planowanej sprzedaży nieruchomości gruntowej na rzecz użytkownika nieruchomości w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy, będzie wyłącznie prawo własności nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr 1.
Wskazać należy, że gdy przedmiotem sprzedaży jest grunt, na którym posadowiony jest budynek/budowla, który nie stanowi własności zbywcy, to w świetle prawa cywilnego ten obiekt budowlany stanowi część składową nieruchomości. Natomiast w świetle ustawy nie dochodzi do przeniesienia prawa do rozporządzania tym obiektem jak właściciel (zarówno w sensie ekonomicznym, jak i w sensie prawnym), a zatem przedmiotem dostawy jest w takim przypadku tylko sam grunt (jako grunt zabudowany).
Tak więc, w przypadku dostawy działki nr 1 – w sytuacji braku rozliczenia nakładów, które poniosło Miasto A – przedmiotem dostawy będzie wyłącznie grunt, którego jednak nie można uznać za grunt niezabudowany, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, bowiem na działce nr 1 posadowione są (…), stanowiące budowle.
Zatem, dostawa działki nr 1 nie będzie korzystała ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, ponieważ przepis ten stosuje się tylko do dostawy terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane, a w przedstawionej sytuacji grunt ten jest już zabudowany.
Powyższy pogląd znajduje swoje potwierdzenie np. w wyroku NSA z 5 lutego 2019 r., sygn. akt I FSK 44/17, w którym Sąd wskazał:
„(…) W świetle powyższego należy uznać, że określenie „teren niezabudowany” oznacza taki teren, na którym nie występują obiekty budowlane (budynki, budowle), przy czym dla oceny zabudowania bez znaczenia musi pozostać, jaka część wydzielonego terenu pokryta została obiektami budowlanymi, jak również czy zabudowę stanowią obiekty w całości, czy też części obiektów z uwagi na ich posadowienie w granicach wyodrębnionych, różnych zarazem terenów (sąsiadujących działek). Kwalifikacja terenu jako zabudowanego (nie będącego terenem niezabudowanym) nie wyklucza tego, że w okolicznościach takich, jak przedstawione we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, przedmiotem planowanej dostawy będzie sam grunt, skoro Miastu nie przysługuje prawo do części budynków, które zachodzą na działkę stanowiącą jego własność. W takich bowiem warunkach Miasto nie będzie przenosić prawa do rozporządzania budynkami jak właściciel (art. 7 ust. 1 ab inito u.p.t.u.), a jedynie w odniesieniu do gruntu. Nie zmienia to jednak tego, że stanowiący przedmiot planowanej transakcji grunt będzie gruntem zabudowanym (nie będzie gruntem niezabudowanym). Pojęcie „zabudowania” gruntu, tak jak ono funkcjonuje w języku potocznym, abstrahuje od kwestii prawa do zabudowy (do obiektów budowlanych) i dotyczy obiektywnego stanu naniesienia budynków i budowli w terenie. Wobec tego zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 9 u.p.t.u., jako odnoszące się do terenu niezabudowanego, nie obejmuje gruntu, na którym posadowione są budynki bądź budowle, a nawet ich części”.
Z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające zastosowanie zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy, to należy przeanalizować czy zaistnieją przesłanki dające prawo do zastosowania zwolnienia wynikającego z przepisu art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Zwolnienie od podatku określone w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, dotyczy wszystkich towarów – zarówno nieruchomości, jak i ruchomości – przy nabyciu (imporcie lub wytworzeniu) których nie przysługiwało podatnikowi prawo do odliczenia podatku VAT i wykorzystywanych – niezależnie od okresu ich używania przez podatnika (kilka dni, miesięcy czy lat) – wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku VAT.
Dla zastosowania zwolnienia od podatku VAT, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, dla dostawy towarów (w tym nieruchomości), spełnione muszą być łącznie dwa warunki wskazane w tym przepisie, tj.:
-towary od momentu ich nabycia do momentu ich zbycia muszą służyć wyłącznie działalności zwolnionej, w żadnym momencie ich posiadania nie można zmienić ich przeznaczenia oraz sposobu wykorzystywania,
-przy nabyciu (imporcie, wytworzeniu) tych towarów nie może przysługiwać dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.
Niespełnienie jednego z powyższych warunków daje podstawę do wyłączenia dostawy towarów ze zwolnienia od podatku VAT przewidzianego w ww. art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy.
NSA w wyroku z 28 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 627/12 wskazał, że:
„zwolnienie, o którym mowa w art. 136 lit. b) dyrektywy 2006/112/WE, a więc również wynikające z art. 43 ust. 1 pkt 2 u.p.t.u., przysługuje tylko wtedy gdy podatnik nie ma prawa do odliczenia podatku na skutek ograniczeń i zakazów przewidzianych przepisami dyrektywy lub u.p.t.u., co wynika np. ze związku ze sprzedażą zwolnioną od podatku (por. art. 86 i art. 88 ustawy), a więc nie ma zastosowania, gdy brak odliczenia podatku w poprzedniej fazie obrotu wynika z faktu, że dana czynność w ogóle nie podlegała opodatkowaniu (por. wyrok ETS z dnia 8 grudnia 2005 r. w sprawie C-280/04 Jyske Finanse A/S) oraz gdy podatnik, mając prawo do odliczenia podatku naliczonego, z uprawnienia tego nie skorzystał”.
W wyroku, na który powołuje się Naczelny Sąd Administracyjny, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że ze zwolnienia od podatku VAT nie będzie korzystać dostawa towarów, w stosunku do których podatnik nie odliczył podatku VAT naliczonego z powodów innych niż ściśle określone w art. 136 Dyrektywy 2006/112/WE Rady. Tym samym, przepis art. 136 Dyrektywy 2006/112/WE Rady wskazuje zatem, że w przypadkach, w których przy nabyciu towaru podatek VAT w ogóle nie wystąpił, nie można uznać, że mamy do czynienia z brakiem prawa do odliczenia podatku VAT.
Oznacza to, że zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, nie może mieć zastosowania do zbycia towaru przez podatnika, jeżeli transakcja sprzedaży, w wyniku której nabył on wcześniej ten towar nie była opodatkowana podatkiem od towarów i usług.
Jak wynika z opisu sprawy, nabycie działki nr 1 nastąpiło w ramach czynności niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT i nie było udokumentowane fakturą. Tym samym, nie można mówić, że przysługiwało Państwu prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu ww. działki lub że takie prawo nie przysługiwało, skoro dostawa nie była objęta tym podatkiem.
Oznacza to, że do sprzedaży działki nr 1 nie będzie miał zastosowania również art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, ponieważ nie został spełniony warunek, o którym mowa w tym przepisie.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że – w przypadku, gdy nakłady pomiędzy Państwem a Miastem A nie zostaną rozliczone – zbycie przez Państwa prawa własności działki nr 1 będzie stanowiło czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 w powiązaniu z art. 7 ust. 1 ustawy, która nie będzie korzystała ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 i pkt 2 ustawy. Zatem sprzedaż działki nr 1 będzie opodatkowana podatkiem VAT.
Podsumowanie
W sytuacji braku rozliczenia nakładów, zbycie działki nr 1 nie będzie korzystało ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy.
W konsekwencji, Państwa stanowisko w zakresie pytania oznaczonego nr 1 uznałem za nieprawidłowe.
W dalszej kolejności Państwa wątpliwości dotyczą ustalenia, czy w przypadku braku rozliczenia nakładów poniesionych na działce nr 1, podstawą opodatkowania będzie wyłącznie wartość gruntu.
Rozważając skutki podatkowe transakcji polegającej na dostawie gruntu na rzecz właściciela nakładów posadowionych na tym gruncie należy mieć na uwadze nie jej aspekty cywilnoprawne, lecz te, które mają znaczenie z punktu widzenia ustawy o podatku od towarów i usług.
O ile jest oczywiste, że zbycie gruntu spowoduje przeniesienie na nowego właściciela także własności posadowionych na nim budynków i/lub budowli, jako części składowych gruntu, to bynajmniej nie jest oczywiste, że tym samym dojdzie do dostawy towarów, jakimi są niewątpliwie budynki i/lub budowle w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług.
W opisie sprawy wskazali Państwo, że:
·Są Państwo właścicielem działki nr 1, którą oddali Państwo w nieodpłatne użytkowanie Miastu A na podstawie zawartej umowy użyczenia.
·Użytkownik przedmiotowej działki (Miasto A) posadowił na niej (…) (rok 2017) oraz (…).
·Zamierzają Państwo sprzedać obecnemu użytkownikowi działkę nr 1.
·Do momentu planowanej sprzedaży mogą Państwo nie dokonać rozliczenia należnych nakładów z użytkownikiem działki (Miastem A).
W rozpatrywanej sprawie zatem, nakłady na wybudowanie (…) nie zostały poniesione przez Państwa ani też nie zostały i nie zostaną rozliczone przed planowaną sprzedażą. Tym samym podstawą opodatkowania będzie kwota należna obejmująca całość świadczenia należnego od użytkownika działki nr 1, czyli zgodnie z art. 29a ust. 1 w zw. z art. 29a ust. 6 ustawy będzie to wyłącznie wartość gruntu, bez uwzględniania wartości poniesionych przez użytkownika działki nakładów na wybudowanie (…).
Skoro więc ww. nakłady – nie zostały poniesione przez Państwa a przez dotychczasowego użytkownika (Miasto A), tym samym podstawą opodatkowania będzie kwota należna obejmująca całość świadczenia należnego od użytkownika (Miasta A). W szczególności podstawą opodatkowania zgodnie z art. 29a ust. 1 w zw. z art. 29a ust. 6 ustawy będzie wyłącznie wartość nieruchomości gruntowej nr 1 bez uwzględniania wartości poniesionych przez użytkownika nakładów, pomniejszona o kwotę podatku należnego.
Podsumowanie
W przypadku braku rozliczenia nakładów na działce nr 1, podstawą opodatkowania planowanego przez Państwa zbycia ww. działki na rzecz Miasta A stanowić będzie kwota należna obejmująca całość świadczenia należnego od użytkownika działki nr 1, zgodnie z art. 29a ust. 1 w zw. z art. 29a ust. 6 ustawy. Zatem, gdy otrzymają Państwo od Miasta A wynagrodzenie odpowiadające wartości gruntu, podstawą opodatkowania będzie wyłącznie wartość nieruchomości gruntowej nr 1 bez uwzględniania wartości poniesionych przez użytkownika nakładów, pomniejszona o kwotę podatku należnego.
W konsekwencji, Państwa stanowisko w zakresie pytania oznaczonego nr 2 uznałem za prawidłowe.
W dalszej kolejności Państwa wątpliwości dotyczą kwestii zwolnienia od podatku VAT sprzedaży nakładów oraz działki nr 1 na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 lub 10a ustawy, w przypadku rozliczenia nakładów poniesionych na ww. na działce.
W sytuacji zbycia przez Państwa działki nr 1 (zabudowanej budowlami w postaci …) na rzecz użytkownika ww. działki, w przypadku, gdy dokonają Państwo rozliczenia i zwrotu na rzecz użytkownika poniesionych przez niego nakładów, a zatem nabędą Państwo w sensie ekonomicznym do nich prawa (będą Państwo właścicielem tych naniesień), opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegać będzie zbycie tych obiektów wraz gruntem, na którym są one posadowione. Wskazali Państwo również, że w momencie zbycia działki na rzecz Miasta A, cena działki będzie wyższa o wartość nakładów, które będą również przedmiotem zbycia.
W rezultacie przedmiotem opodatkowania planowanej transakcji na rzecz użytkownika działki będą – w rozumieniu art. 7 ustawy – naniesienia w postaci (…) znajdujące się na tej nieruchomości wraz z gruntem, na którym się znajdują. Tym samym, w odniesieniu do planowanej dostawy ww. budowli wystąpią Państwo w charakterze podatnika podatku od towarów i usług, a powyższa czynność będzie stanowiła odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy i będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Dla rozstrzygnięcia, czy w przedmiotowej sprawie dla opisanej dostawy zastosowanie znajdzie zwolnienie od podatku, niezbędne jest rozstrzygnięcie kwestii, czy i kiedy względem budowli znajdujących się na działce nr 1 nastąpiło pierwsze zasiedlenie.
Z uwagi na fakt, że obiekty te – jak Państwo wskazali – były użytkowane przez okres dłuższy niż 2 lata a zatem w odniesieniu do tych budowli doszło już do pierwszego zasiedlenia, w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy, to spełnione będą przesłanki do zastosowania zwolnienia od podatku, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy. Ponadto, z opisu sprawy nie wynika, że Miasto A ponosiło nakłady na ulepszenie (…) po ich wybudowaniu. Wskazali Państwo również, że B po ewentualnym rozliczeniu nakładów nie będzie ponosiła jakichkolwiek wydatków na ulepszenie (…) w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, przekraczających 30% wartości początkowej ww. obiektów.
Jak wskazano powyżej, grunt będący przedmiotem sprzedaży podlega opodatkowaniu według tych samych regulacji jak posadowione na nim budynki i budowle. W związku z powyższym – na podstawie art. 29a ust. 8 ustawy – sprzedaż gruntu, na którym posadowione są ww. budowle, również będzie objęta zwolnieniem od podatku od towarów i usług.
W efekcie, dostawa nieruchomości zabudowanej budowlami w postaci (…) będzie korzystała ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 29a ust. 8 ustawy, w przypadku, gdy dojdzie do rozliczenia nakładów z Miastem A.
Tym samym, w analizowanej sprawie brak jest podstaw do badania przesłanek określonych w art. 43 ust. 1 pkt 10a ustawy oraz art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż zwolnienia te mają zastosowanie jedynie do dostawy budynków, budowli lub ich części nieobjętej zwolnieniem, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy.
Podsumowanie
W przypadku rozliczenia nakładów na działce nr 1, zbycie nakładów (…) oraz gruntu, na którym się znajdują będzie korzystało ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy w związku z art. 29a ust. 8 ustawy.
W konsekwencji Państwa stanowisko w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 3 uznałem za prawidłowe.
Państwa wątpliwości dotyczą również obowiązku wystawienia przez Miasto A faktury dokumentującej rozliczenie nakładów poniesionych na działce nr 1 oraz Państwa prawa do odliczenia w pełnej wysokości podatku naliczonego wykazanego w ww. fakturze (pytanie oznaczone we wniosku nr 4).
Mając na uwadze powołane wyżej przepisy należy wskazać, że z punktu widzenia prawa cywilnego nakłady na nieruchomość (np. wybudowanie budynku lub budowli oraz ulepszenie istniejących budynków lub budowli) stanowią część składową gruntu i tym samym własność właściciela gruntu. Wszystko to, co zostało trwale z gruntem złączone, stanowi bowiem jego część składową. A zatem w sytuacji, gdy dzierżawca/najemca/użytkownik poniesie nakłady na majątku, który nie stanowi jego własności (np. wybuduje budynek, bądź poniesie wydatki związane z wykonaniem szeregu prac adaptacyjnych i wykończeniowych), nakłady te staną się częścią nieruchomości i przypadną właścicielowi nieruchomości.
Wskazali Państwo, że w bieżącym roku dojdzie do ewentualnego rozliczenia nakładów, o których mowa w opisie sprawy. Nie znają Państwo dokładnego terminu, ale wskazali Państwo, że od ewentualnego rozliczenia nakładów do momentu sprzedaży działki nr 1 minie okres do kilku miesięcy. W przypadku rozliczenia nakładów, będą Państwo zobowiązani do zwrotu wartości nakładów na rzecz Miasta A, co zostanie udokumentowane stosownym porozumieniem. Miasto A wystawi na Państwa rzecz fakturę.
W rozpatrywanej sprawie nakłady w postaci (…) stanowią część składową nieruchomości (działki nr 1), której Państwo są właścicielem, pomimo że to Miasto A poniosło nakłady na ich wybudowanie. Przedmiotem zbycia przez Miasto A będą wyłącznie poniesione nakłady, stanowiące inwestycję na cudzym gruncie. Przedmiotowe nakłady nie będą stanowić zatem, odrębnej rzeczy, a jedynie powodują po stronie użytkownika działki (Miasta A) powstanie roszczenia, względem Państwa (właściciela nieruchomości), o zwrot poniesionych kosztów.
Roszczenie to nie stanowi natomiast prawa rzeczowego, a jedynie prawo o charakterze zobowiązaniowym, uprawniające do żądania zwrotu poniesionych nakładów. Tym samym, prawo to nie może stanowić towaru w rozumieniu ustawy. Natomiast podmiot, który dysponuje takim prawem w postaci poniesionych nakładów, może to prawo przenieść na rzecz innego podmiotu. W konsekwencji, w przypadku zbycia poniesionych nakładów, nie dochodzi do przeniesienia prawa do dysponowania towarem jak właściciel. Zatem należy przyjąć, że przeniesienie nakładów poniesionych na obcym gruncie nie stanowi dostawy towarów, w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy, gdyż nie mamy tu do czynienia z odrębną rzeczą, która mogłaby stanowić towar.
Podmiot, który poniósł nakłady dysponuje pewnym prawem do poniesionych nakładów i może to prawo przenieść na rzecz innego podmiotu.
Z uwagi na powyższe, odpłatna czynność zbycia nakładów, jako przekazanie za wynagrodzeniem ulepszeń na cudzej rzeczy, stanowi odpłatne świadczenie usług, w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, a tym samym podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Mając na uwadze powołane powyżej przepisy prawa oraz przedstawiony opis sprawy należy stwierdzić, że przedmiotem planowanej przez Miasto A na Państwa rzecz sprzedaży będzie prawo majątkowe w postaci nakładów poniesionych na cudzym gruncie (na budowę …), stanowiące odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, podlegające opodatkowaniu tym podatkiem na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Jednocześnie zwrócić uwagę należy, że dla opisanej czynności zbycia nakładów przepisy podatku od towarów i usług ani też rozporządzeń wykonawczych do ustawy nie przewidują zwolnienia od podatku. Zatem ich zbycie będzie czynnością opodatkowaną podatkiem VAT.
W związku ze zbyciem nakładów na Państwa rzecz, Miasto A – będące czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT – obowiązane będzie do wystawienia faktury dokumentującej ww. transakcję, stosownie do art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy.
Odnosząc się natomiast do kwestii Państwa prawa do odliczenia podatku naliczonego wykazanego w ww. fakturze wskazać należy, że rozliczenie podatku naliczonego na zasadach określonych w art. 86 ust. 1 ustawy, uwarunkowane jest tym, aby nabywane towary i usługi były wykorzystywane przez zarejestrowanego, czynnego podatnika VAT w ramach działalności gospodarczej do wykonywania czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług.
Podstawowym warunkiem, którego spełnienie należy analizować w aspekcie prawa do odliczenia podatku VAT jest związek dokonywanych nabyć towarów i usług ze sprzedażą uprawniającą do dokonywania takiego odliczenia, czyli sprzedażą generującą podatek należny.
Zatem prawo do odliczenia lub zwrotu podatku naliczonego na gruncie ustawy powstaje jako konsekwencja dokonania przez podatnika określonych zakupów, które są następnie wykorzystywane do czynności opodatkowanych. Rozpatrując prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o podatek naliczony, należy mieć na uwadze, że system odliczenia ma na celu całkowite uwolnienie podatnika od ciężaru VAT zapłaconego lub podlegającego zapłacie w ramach prowadzonej przez niego opodatkowanej działalności gospodarczej. Tym samym w przypadku czynności zwolnionych od podatku podatnik nie uzyskuje uprawnienia do odliczenia podatku naliczonego. Oznacza to, że nie mogą Państwo domagać się prawa do odliczenia podatku naliczonego, nie płacąc podatku należnego.
W analizowanej sprawie, nabycie przez Państwa nakładów w postaci (…) poniesionych przez użytkownika działki (Miasto A), będzie bezpośrednio związane z ponowną dostawą nieruchomości na rzecz Miasta A. Wskazali Państwo również, że nakłady po ich rozliczeniu i do momentu sprzedaży działki będą przez Państwa wykorzystywane do czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem VAT, tj. nieodpłatnego użyczenia nieruchomości na rzecz Miasta A.
Jak wskazano wyżej, dostawa nakładów, tj. (…) znajdujących się na działce nr 1 będzie korzystała ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy.
Zatem w powyższej sytuacji nie zostanie spełniony podstawowy warunek wynikający z art. 86 ust. 1 ustawy uprawniający do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego jakim jest związek nabywanych towarów i usług z wykonywaniem czynności opodatkowanych podatkiem VAT. W konsekwencji, nie będzie Państwu przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego wykazanego w fakturze wystawionej przez użytkownika działki (Miasto A) dokumentującej rozliczenie nakładów (zbycie (…) na Państwa rzecz).
Podsumowanie
W przypadku rozliczenia nakładów na działce, Miasto A powinno wystawić fakturę dokumentująca rozliczenie tych nakładów, zgodnie z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy.
W przypadku otrzymania prawidłowo wystawionej faktury potwierdzającej faktyczne rozliczenie Nakładów, nie będą Państwo mieli prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z tej faktury, na podstawie w art. 86 ust. 1 ustawy.
W konsekwencji, Państwa stanowisko w zakresie pytania oznaczonego we wniosku nr 4 uznałem za prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Wydana interpretacja dotyczy tylko sprawy będącej przedmiotem wniosku (zapytania). Inne kwestie przedstawione we wniosku, które nie zostały objęte pytaniem nie mogą być – zgodnie z art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej – rozpatrzone.
Zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego). Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego). Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie ze zdarzeniem przyszłym podanym przez Państwa w złożonym wniosku. Należy zatem zaznaczyć, że ta interpretacja została wydana w oparciu o informacje, że od rozliczenia nakładów do momentu sprzedaży działki nr 1 minie okres do kilku miesięcy oraz, że celem rozliczenia nakładów poniesionych przed sprzedażą ww. działki z ich właścicielem, tj. Miastem jest zamierzenie uregulowania stanu prawnego (sytuacji formalnej) dotyczącej nakładów przed sprzedażą działki. Powyższe stwierdzenie przyjęto jako element opisanego zdarzenia przyszłego i nie było ono przedmiotem analizy. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą aktualność.
Jednocześnie należy podkreślić, że niniejsza interpretacja została wydana na podstawie przedstawionego we wniosku opisu sprawy, co oznacza, że w przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
·Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.
·Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
·Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
·w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
·w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.


