Fundacje rodzinne w Polsce po trzech latach: źle zaprojektowany statut to największe zagrożenie dla majątku, który przedsiębiorca gromadził przez całe życie

Piotr Aleksiejuk: Większość statutów jest pisana na dziś – gdy fundator wszystko kontroluje. Problemy pojawiają się w razie jego choroby, wypadku, nagłej niedyspozycji czy śmierci. Wtedy fundacja, która miała łączyć rodzinę, zaczyna ją dzielić.

22 maja 2023 r. weszła w życie ustawa o fundacji rodzinnej. Jakie błędy w statutach lub strukturze takiej fundacji najczęściej wychodzą na jaw dopiero po kilku latach działania?

Żeby odpowiedzieć uczciwie na to pytanie, trzeba zacząć od kontekstu. Polska ma blisko 830 tys. firm rodzinnych, które generują ok. 50 proc. PKB i dają pracę 8 mln ludzi. To dorobek 30 lat prywatnej przedsiębiorczości i w zdecydowanej większości pierwszego pokolenia.

Teraz ci pionierzy muszą się zmierzyć z największym wyzwaniem swojego życia zawodowego: jak przekazać potomkom to, co zbudowali, nie tracąc przy tym ani wartości mienia, ani ciągłości biznesu.

Fundacja rodzinna była odpowiedzią ustawodawcy na ten problem, wzorowaną na rozwiązaniach znanych od dekad w Europie Zachodniej. I co do zasady jest dobrym narzędziem. Problem leży gdzie indziej.

A mianowicie?

W ubiegłym tygodniu – w ramach badań naukowych prowadzonych na wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego – wspólnie z moim zespołem zakończyłem analizy statutów fundacji rodzinnych zarejestrowanych w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim. Wyniki są niepokojące. Zdecydowana większość statutów jest konstruowana z myślą o sytuacji bieżącej, gdy fundator żyje, ma się dobrze i wszystko kontroluje. Tymczasem fundacja rodzinna to instytucja projektowana na dziesiątki lat. Powinna symulować scenariusze kryzysowe, sytuacje patu decyzyjnego, konflikty między pokoleniami, różnice w wizji kolejnych sukcesorów.