Podatek VAT w działalności kulturalnej

Nowa ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535), która zasadniczo od 1 maja 2004 r. zastąpiła dotychczasową ustawę z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 11, poz. 50 z późn.zm.), rozszerzyła zakres obowiązku podatkowego w zakresie tego podatku. Rozszerzenie to dotyczy także obrotu realizowanego w sferze działalności kulturalnej, który na gruncie poprzedniej ustawy był zasadniczo zwolniony przedmiotowo z podatku VAT, natomiast w myśl przepisów nowej ustawy w ograniczonym zakresie podatkiem od towarów i usług został objęty.

Z punktu widzenia działalności kulturalnej realizowanej także przez publiczne (państwowe i samorządowe) instytucje kultury pierwszorzędne znaczenie ma obrót w zakresie świadczenia usług, choć w nowej ustawie występują także przepisy dotyczące opodatkowania obrotu w zakresie dostawy towarów, charakterystycznej dla aktywności w sferze kultury (por. uwagi dalej na temat opodatkowania dostawy dzieł sztuki).

W kategoriach usługi nie może być traktowana dotacja, która zdefiniowana została jako obrót, mogący rodzić wyjątkowo, w powiązaniu z konkretnymi usługami, skutki w zakresie podatku VAT (por. zwłaszcza istotne w tym kontekście art. 19 ust. 21, art. 29 ust. 1 i art. 90 ust. 7 nowej ustawy).

Poza rozwiązaniami istotnymi dla instytucji realizujących działalność kulturalną w nowej ustawie znajdują się także przepisy, dotyczące osób fizycznych, w tym twórców i artystów, którzy mogą być także postrzegani jako osoby prowadzące samodzielną działalność gospodarczą.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 nowej ustawy, podatkowi VAT co do zasady podlega odpłatne świadczenie usług. W art. 8 ust. 2 ustawa ta wymienia wyjątkowe sytuacje, w którym świadczenia realizowane nieodpłatnie, przy spełnieniu określonych warunków, powinny na potrzeby podatku VAT zostać potraktowane jak usługi odpłatne (zależy to przede wszystkim od tego, czy podatnikowi przysługiwało w kontekście realizacji tych usług prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony).