Ile wynosi składka zdrowotna od dochodu opodatkowanego w kraju spoza UE

Spółka I. działająca w branży komputerowej wysyłała pracowników na dłuższe staże do znajdującej się w USA siedziby międzynarodowego koncernu, którego była częścią. Pracownicy ci nadal pozostawali ze spółką w stosunku pracy i wypłacano im wynagrodzenie za pracę oraz inne świadczenia przewidziane w przepisach płacowych w związku z oddelegowaniem za granicę. Spółka opłacała też składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za pracowników.

Problem pojawił się w związku z pobytem w USA pracowników, który trwał z reguły od roku do 2 lat. Na podstawie art. 3 ust. 1a pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dochody są opodatkowane według polskich przepisów, gdy podatnik przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. W przypadku pracowników spółki I. po upływie tego okresu ich dochody były opodatkowywane za granicą - według przepisów podatkowych obowiązujących w USA. Z kolei pracownicy ci nadal byli traktowani na potrzeby ubezpieczeń społecznych jak osoby zatrudnione w Polsce. Dopuszczała to umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, podpisana w Warszawie 2 kwietnia 2008 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 46, poz. 374). Zgodnie z jej art. 6, osoby delegowane np. z Polski do USA nadal pozostają w polskim ubezpieczeniu pod warunkiem, że przewidywany okres zatrudnienia na terytorium USA nie przekracza 5 lat. Tak było w przypadku spółki I.

W tej sytuacji polscy pracownicy delegowani do USA byli po ponad pół roku podatnikami amerykańskimi, ale ubezpieczonymi w Polsce. W efekcie powstał problem opłacania składek zdrowotnych. Spółka uznała na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, że w przypadku nieobliczania przez płatnika zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, od przychodów stanowiących podstawę wymiaru składki, zgodnie z przepisami ustawy podatkowej, składkę obliczoną za poszczególne miesiące obniża się do wysokości 0 zł. Aby jednak być w pełni w zgodzie z przepisami, wniosła wniosek do ZUS o wydanie interpretacji przepisów.

Opinia ZUS i orzeczenia sądów

ZUS odmówił wydania interpretacji przepisów. Spółka odwołała się od tej decyzji, jednak sąd I instancji oddalił odwołanie. Stwierdził, że we wniosku o interpretację spółka zapytała o obliczanie składki zdrowotnej w przypadku pracowników delegowanych do USA oraz "innych państw". Sąd wskazał, że spółka nie określiła, o które "inne" państwa chodzi i dlatego ZUS słusznie odmówił wydania interpretacji.

Apelacja spółki została także oddalona i sprawa trafiła do Sądu Najwyższego.

Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy nakazał ponowne rozpoznanie sprawy.

Uzasadniając wyrok, SN wskazał, że art. 32 ust. 6 ustawy podatkowej stanowi, że zakład pracy nie pobiera zaliczek na podatek dochodowy od dochodów uzyskanych przez pracownika z pracy wykonywanej poza terytorium Polski, pod warunkiem że dochody te podlegają lub będą podlegać opodatkowaniu poza terytorium naszego kraju. Skoro zaś pracownicy przebywają poza terytorium Polski ponad 183 dni, to należy uznać, że dochód uzyskany za pracę pracowników oddelegowanych do USA jest poza zasięgiem polskiego fiskusa.

Jeśli nie ma dochodu opodatkowanego w Polsce, to nie pobiera się zaliczek, ponieważ Ich w ogóle nie ma. W tej sytuacji nie można obliczać i odprowadzać składki zdrowotnej.

Wnioski dla pracodawcy

Utrata przez pracownika statusu tzw. rezydenta podatkowego (po upływie określonego w ustawie podatkowej terminu - 183 dni) powoduje swego rodzaju "przesunięcie" dochodu do opodatkowania poza Polskę. W takim przypadku polski pracodawca nie może odprowadzać zaliczek podatkowych i tym samym nie ma podstaw do obliczania i odprowadzania składki zdrowotnej. Zatem powinna ona być - jeżeli pracownik jest uznany za ubezpieczonego w Polsce - zredukowana do kwoty 0 zł.

Należy jednak pamiętać, że przepisy umów międzynarodowych mogą w tej kwestii stanowić inaczej. Przykładem mogą tu być przepisy unijne, do których powyższe zasady nie mogą być zastosowane. Zasady te dotyczą zatrudnionych delegowanych do pracy w państwach spoza UE i EOG.

Michał Culepa

prawnik, specjalista ds. zatrudnienia, szkoleniowiec, autor wielu publikacji z zakresu prawa pracy i wynagrodzeń