Wyszukaj według identyfikatora
Wyszukiwanie po identyfikatorze Zamknij close
ZAMKNIJ close
account_circle Jesteś zalogowany jako:
ZAMKNIJ close
Powiadomienia
keyboard_arrow_up keyboard_arrow_down znajdź
removeA addA insert_drive_fileWEksportuj printDrukuj assignment add Do schowka
comment

Artykuł

Artykuł aktualny
na dzień 04-12-2022
Data publikacji: 2022-08-17

Spadek – problemy podatkowe spadkobierców

W niniejszej publikacji koncentrujemy się na opodatkowaniu spadku otrzymywanego przez spadkobierców. W kwestiach podatkowych nie ma żadnej różnicy, czy dziedziczy się z mocy ustawy (jako bliski krewny), czy na podstawie testamentu, wobec czego wszystkie opisane zasady opodatkowania spadku dotyczą obu tych sytuacji.

1. Spadek a podatek od spadków i darowizn, PIT i CIT

W niniejszej publikacji najwięcej miejsca poświęcamy kluczowym kwestiom:

  • zgłaszania spadku do urzędu skarbowego (rozdział 2),
  • ustalania wartości spadku (rozdział 3),
  • wysokości podatku (rozdział 4).

Osobnego omówienia wymagają spadki transgraniczne, czyli sytuacje, w których Polak otrzymuje spadek z zagranicy albo cudzoziemiec otrzymuje spadek w Polsce (rozdział 5).

Omawiamy również podatkowe konsekwencje otrzymania zachowku i zapisu (rozdział 6), gdyż także te przysporzenia są konsekwencją śmierci i - co ważniejsze - objęte są tym samym podatkiem, o którym będzie tu mowa, czyli podatkiem od spadków i darowizn (dalej: PSD) uregulowanym w ustawie z 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (dalej: upsd).

Kończymy przedstawieniem dalszych podatkowych konsekwencji otrzymania spadku, związanych z podziałem spadku między spadkobierców (rozdział 7) i zasadą przejęcia przez nich podatkowych praw i obowiązków spadkodawcy (rozdział 8).

1.1. Czy otrzymanie spadku to przychód

Zacznijmy od tego, że otrzymanie spadku, zachowku albo zapisu to przychód. Wobec tego należy wyjaśnić, czy zdarzenia te podlegają podatkowi dochodowemu. Otóż jeśli takie przysporzenie (spadek) przypada osobie fizycznej, to nie jest objęte PIT-em. Wyraźnie wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT. Z tego powodu spadkobiercy nie grozi więc podwójne opodatkowanie spadku podatkiem od spadków i darowizn oraz podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Należy zwrócić uwagę, że kwestia opodatkowania PIT wchodzi w grę wtedy, gdy podatnik zbywa rzecz albo prawo nabyte w drodze spadkobrania. I jeśli zbywa rzecz, użytkowanie wieczyste albo spółdzielcze prawo do lokalu, to źródłem przychodu jest odpłatne zbycie majątku, a jeśli zbywa prawo majątkowe, wchodzi w grę źródło przychodu o nazwie prawa majątkowe.

Jeśli natomiast spadek, zachowek albo zapis przypada jednostce organizacyjnej, to mamy trzy różne rozwiązania:

1) jeśli jest ona podatnikiem CIT, to powinna zaliczyć to przysporzenie do przychodów z innych źródeł;

2) jeśli nie jest ani podatnikiem CIT, ani spółką cywilną, to choć przysporzenie otrzymuje spółka, to podatnikami są wspólnicy, którzy - w zależności od tego, jakiemu podatkowi dochodowemu wspólnik podlega - rozliczają z tego tytułu PIT (jako przychód z działalności gospodarczej) albo CIT (jako przychód z innych źródeł);

3) jeśli jest spółką cywilną, to przysporzenie otrzymują już wspólnicy, przy czym jeśli wspólnik jest osobą fizyczną, to rozlicza PSD, a jeśli jest jednostką organizacyjną, to stosuje pkt 1 albo 2.

Podstawa prawna:

· art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 1128; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 1561

2. Czy, kiedy i jak należy zgłosić spadek do urzędu skarbowego

2.1. Kiedy nie trzeba zgłaszać spadku

Spadek co do zasady jest opodatkowany, a więc podatnik powinien go zgłosić w urzędzie skarbowym, chyba że zaistnieje jeden z dwóch poniższych wyjątków:

A. podatnik odrzucił spadek;

B. wartość spadku nie przekracza kwoty wolnej.

W tych dwóch przypadkach podatnik nie musi wykonywać żadnej czynności podatkowej związanej ze spadkiem. Jeśli zaś żaden z tych dwóch przypadków nie zachodzi, to spadek należy zgłosić i są tu dwa warianty::

  • korzystanie ze zwolnienia dla osób najbliższych (rozdział 2.2) i
  • pozostałe przypadki (rozdział 2.3).

Ad. A. Podatkowe konsekwencje odrzucenia i przyjęcia spadku

Prawo podatkowe w pełni respektuje decyzję spadkobiercy co do przyjęcia czy odrzucenia spadku. Jeśli więc zgodnie z regułami prawa cywilnego podatnik odrzuci spadek, to zgodnie z prawem podatkowym nie musi wykonywać żadnych czynności i nie grozi mu żadna odpowiedzialność za długi podatkowe spadkodawcy.

Przy decyzji, czy odrzucić spadek ze względu na tkwiące w nim długi podatkowe należy mieć na uwadze dwie okoliczności. Po pierwsze, długi podatkowe spadkodawcy mogą nie być jeszcze ujawnione, gdyż również po jego śmierci urząd skarbowy może określić właściwą, jego zdaniem, wysokość podatku należnego za lata przed śmiercią, które nie są jeszcze objęte przedawnieniem. Co więcej, decyzja wymiarowa o wysokości tych zaległych zobowiązań zostanie już wystawiona na spadkobiercę. Można więc rzec, że spadkobierca podejmując decyzję, czy przyjąć spadek czy go odrzucić, nie ma wiedzy o potencjalnych długach, w tym zaległościach podatkowych, spadkodawcy. Więcej o tym piszemy w rozdziale 8.

Po drugie, niezłożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku oznacza, że podatnik nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czyli odpowiada za długi spadku (także podatkowe) tylko do wysokości odziedziczonych aktywów (stanu czynnego) spadku, ustalonej w spisie inwentarza spadku.

Przykład

Załóżmy, że wuj zostawił po sobie jedynie ciężarówkę oraz długi prowadzonego przezeń przedsiębiorstwa transportowego. Siostrzeniec-spadkobierca, który nie złożył oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku, nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Z tego powodu odpowiada za wszystkie te długi (zarówno podatkowe, jaki i cywilnoprawne) tylko do kwoty równej wartości tej ciężarówki.

Ad. B. Gdy wartość spadku nie przekracza kwoty wolnej

Szczegółowe zasady określania wartości spadku przedstawiamy w osobnym rozdziale 3. Tu koncentrujemy się na sytuacji podatnika, który zna, przynajmniej w przybliżeniu, wartość składników majątkowych spadku i zastanawia się, czy ten spadek musi zgłosić do urzędu skarbowego. Odpowiedź na to pytanie wymaga przedstawienia dwóch kwestii: wysokości kwoty wolnej od podatku oraz listy składników majątkowych, których nie należy wliczać do wartości spadku dla potrzeb opodatkowania.

Kwota wolna od PSD zależy od grupy podatkowej, do jakiej zalicza się spadkobierca, i wynosi:

- 9637 zł w I grupie;

- 7276 zł w II grupie i

- 4902 zł w III grupie.

Przynależność do grupy podatkowej zależy od tego, kim był spadkobierca dla spadkodawcy. Grupy podatkowe w PSD przedstawiamy w tabeli.

Tabela. Grupy podatkowe w podatku od spadków i darowizn

Grupa I

Grupa II

Grupa III

małżonek, zstępny (dziecko, wnuk itd), wstępny (rodzic, dziadek itd), rodzeństwo, zięć i synowa, teść i teściowa, ojczym, macocha i pasierb

siostrzeńcy i bratankowie obu płci, wujowie i ciotki, szwagrowie i szwagierki, małżonkowie wnuków, zstępni i małżonkowie pasierbów

pozostałe osoby, czyli te, których ze spadkodawcą nie łączy żadna z relacji wskazanych w grupie I i II

Skomentujmy to dwoma uwagami. Konkubent znajduje się w najmniej korzystnej grupie III, a więc ustawodawca w żaden sposób nie honoruje więzi między partnerami związku nieformalnego. Relacja ojciec-dziecko ustalana jest na podstawie aktów stanu cywilnego, a więc nie zostanie zaliczone do grupy I dziecko, któremu zmarł ojciec biologiczny niefigurujący jako ojciec w dokumentach urzędowych.

Jakich składników nie wliczać do wartości otrzymanego spadku przy obliczaniu kwoty wolnej

Obliczając, czy wartość spadku mieści się w kwocie wolnej od PSD nie należy wliczać składników majątkowych, które zostały ustawowo wyłączone albo zwolnione z PSD.

Oto lista składników wyłączonych z PSD:

1) prawa własności intelektualnej, czyli prawa autorskie, prawa własności przemysłowej (np. związane z wynalazczością i znakami towarowymi) oraz wierzytelności wynikające z nabycia tych praw;

2) środki zgromadzone w ramach ogólnych systemów oszczędnościowo-emerytalnych (PPE, PPK, OFE, IKE i IKZE, subkonto emerytalne w ZUS).

A to przykładowa lista składników majątkowych zwolnionych z PSD:

1) przedmioty gospodarstwa domowego (wyposażenie mieszkania, pościel, odzież), przy czym z tego zwolnienia nie korzystają spadkobiercy z grupy III;

2) scheda intelektualna (książki i dzieła sztuki pozostałe po spadkodawcy, który był twórcą, naukowcem lub nauczycielem);

3) zabytki, zarówno ruchome, jak i nieruchome, pod warunkiem utrzymywania zabytku zgodnie z przepisami, przy czym ze zwolnienia zabytków nieruchomych nie korzystają spadkobiercy z grupy III;

4) grunty i maszyny gospodarstwa rolnego, pod warunkiem prowadzenia gospodarstwa przez 5 lat i niezbywania maszyn przez 3 lata;

5) prawo do rekompensaty zabużańskiej;

6) pieniądze albo rzeczy odziedziczone przez rodzinę zastępczą lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, pod warunkiem przeznaczenia ich na opiekę.

Jest jeszcze zwolnienie z PSD nabycia przedsiębiorstwa, ale rządzi się ono swoistymi regułami i zostanie omówione w rozdziale 3.6.

W PSD nie ma praktycznej różnicy między wyłączeniem a zwolnieniem. W obu tych przypadkach podatnik nie wlicza danego składnika majątkowego do wartości spadku. Rozróżnianie składników wyłączonych i zwolnionych z PSD ma jednak znaczenie, gdyż nabycie składników wyłączonych z PSD podlega opodatkowaniu podatkiem PIT. Należy to tutaj zasygnalizować podatnikom, aby mieli świadomość wystąpienia opodatkowania PIT w tych przypadkach. Składnik majątkowy zwolniony z PSD nie jest opodatkowany PIT-em.

Podsumowując, jeśli składniki spadku, które nie są wyłączone ani zwolnione, mieszczą się w kwocie wolnej, to podatnik nie musi zgłaszać spadku. Jeśli zaś składniki niewyłączone i niezwolnione przekraczają kwotę wolną, to podatnik powinien spadek zgłosić. W formularzu podatkowym nie wykazuje wówczas przedmiotów wyłączonych ani zwolnionych z PSD.

Po tych ważnych uwagach formalnych czas na kwestię praktyczną, którą opiszemy przykładem.

Przykład

Podatnik z grupy III otrzymał spadek, na który składało się jedynie standardowe wyposażenie mieszkania ...

close POTRZEBUJESZ POMOCY?
Konsultanci pracują od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 17:00