Czy powiat musi mieć szpital? 5 pytań przed wyborem modelu ochrony zdrowia

Ustawa o samorządzie powiatowym zalicza do zadań powiatu „promocję i ochronę zdrowia", ale nie przesądza, że powiat musi prowadzić szpital. To sformułowanie daje przestrzeń do różnych modeli organizacyjnych: od klasycznego szpitala powiatowego po spółkę medyczną. W praktyce coraz więcej samorządów zadaje sobie pytanie, czy szpital to jedyne rozwiązanie.

szpital ochrona zdrowia

Dane Najwyższej Izby Kontroli pokazują skalę problemu finansowego: według stanu na 30 czerwca 2022 r. zobowiązania szpitali powiatowych przekroczyły 7,3 mld zł. Wnioski NIK wielokrotnie wskazywały te same przyczyny: niedoszacowanie świadczeń przez NFZ, wzrost kosztów płac i energii, braki kadrowe oraz presja utrzymywania oddziałów mimo niskiego obłożenia. To tłumaczy, dlaczego część powiatów szuka alternatyw.

Pytanie 1: Czy mieszkańcy mają dostęp do szpitala w sąsiednim powiecie?

Jeśli najbliższy szpital wojewódzki, miejski lub sąsiedniego powiatu jest dostępny w rozsądnym czasie dojazdu, brak własnej lecznicy nie musi oznaczać luki w zabezpieczeniu zdrowotnym. W takiej sytuacji powiat może skoncentrować zasoby na tym, co stanowi realną barierę dla mieszkańców: dostęp do lekarza pierwszego kontaktu, specjalisty i diagnostyki.

Przykładem jest powiat legionowski w województwie mazowieckim, który – nie prowadząc szpitala powiatowego – organizuje system ochrony zdrowia przez spółkę medyczną. Mieszkańcy mają zapewnione POZ, poradnie specjalistyczne, diagnostykę oraz sześć zespołów ratownictwa medycznego.

Pytanie 2: Czy największym problemem mieszkańców jest dostęp do POZ i specjalistów?

Jeżeli realne bariery dotyczą nie hospitalizacji, lecz dostępności podstawowej opieki zdrowotnej i poradni specjalistycznych, to model spółki medycznej może lepiej odpowiadać na potrzeby. Koncentracja na ambulatoryjnej opiece zdrowotnej pozwala ograniczać presję na SOR-y i hospitalizacje, a także inwestować w profilaktykę i wczesną diagnostykę.

Spółka medyczna działa według reguł prawa handlowego, co daje elastyczność w zarządzaniu, zakupach i polityce kadrowej. W praktyce oznacza to szybsze decyzje operacyjne niż w klasycznych strukturach sektora finansów publicznych.

Pytanie 3: Czy powiat ma zdolność do profesjonalnego nadzoru właścicielskiego?

Przeniesienie zadań zdrowotnych do spółki nie kończy odpowiedzialności powiatu, lecz zmienia jej charakter. Zamiast bieżącego zarządzania podmiotem leczniczym samorząd przechodzi na poziom właścicielski i strategiczny, co wymaga innych kompetencji oraz narzędzi kontroli.

W praktyce powiat musi ułożyć relacje właścicielskie: rada nadzorcza, cele spółki, polityka wynagrodzeń, standardy raportowania, audyty. Jeśli samorząd nie zbuduje skutecznych mechanizmów kontroli, może mieć ograniczony wgląd w sytuację finansową i kadrową podmiotu, a odpowiedzialność polityczna i tak zostaje po stronie starostwa.

Pytanie 4: Czy powiat rozumie ograniczenia prawne w finansowaniu spółki medycznej?

Spółka medyczna nie rozwiązuje problemów systemowych. Zmienia narzędzia zarządcze, ale nie zmienia otoczenia. Co więcej, wsparcie podmiotu leczniczego przez samorząd musi mieścić się w ramach ustawowych.

Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach w piśmie z 13 sierpnia 2025 r. (znak: WA.5210.88.2025) przypomniała, że dotacje mogą być udzielane wyłącznie na cele wskazane w zamkniętym katalogu z art. 115 ustawy o działalności leczniczej. Spłata zaległych składek na ubezpieczenia społeczne nie mieści się w tym katalogu, więc powiat nie ma podstaw prawnych do przekazania dotacji na regulowanie zobowiązań składkowych spółki medycznej wobec ZUS.

Pytanie 5: Czy brak szpitala nie oznacza realnej luki w zabezpieczeniu świadczeń?

Granice modelu bez szpitala pojawiają się tam, gdzie odległość do lecznicy staje się barierą, a dostęp do świadczeń szpitalnych jest realnie utrudniony. Wtedy spółka ambulatoryjna jest ważna, ale nie zastąpi funkcji oddziałów szpitalnych.

Model powiatu bez szpitala jest atrakcyjny tam, gdzie dostęp do najbliższego szpitala jest zapewniony przez sąsiednie jednostki, a największym problemem mieszkańców jest dostęp do POZ, specjalistów i diagnostyki. Wymaga jednak profesjonalnego nadzoru właścicielskiego i świadomego zarządzania ryzykami finansowymi oraz prawnymi.

Więcej na ten temat przeczytasz w Gazecie Samorządu i Administracji nr 1/2026 »»»

Redakcja INFORLEX