MEN nie planuje rekompensat dla miast kształcących uczniów z ościennych powiatów
Finansowanie zadań oświatowych w miastach na prawach powiatu pozostaje bez systemowego mechanizmu rozliczeń za uczniów spoza gminy. Ministerstwo Edukacji Narodowej odpowiedziało na interpelację poselską w tej sprawie, wskazując na brak konsensusu samorządowego.
Finansowanie zadań oświatowych a koszty kształcenia uczniów spoza gminy
Miasta na prawach powiatu, pełniące funkcję regionalnych ośrodków edukacyjnych, kształcą tysiące uczniów zamieszkałych na terenie sąsiednich powiatów ziemskich. Subwencja oświatowa (a od 2025 roku – kwota potrzeb oświatowych) podąża wprawdzie za uczniem, ale w praktyce nie pokrywa realnych kosztów utrzymania szkoły, w tym wynagrodzeń nauczycieli czy nośników energii. Różnicę musi sfinansować organ prowadzący z dochodów własnych – niezależnie od tego, skąd pochodzą uczniowie.
W interpelacji nr 18541 poseł zwrócił uwagę, że problem ten jest szczególnie dotkliwy dla miast na prawach powiatu, które de facto dotują edukację młodzieży niebędącej ich mieszkańcami. Dla porównania, w wychowaniu przedszkolnym ustawa z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych przewiduje mechanizm zwrotu kosztów między gminami (art. 51 i n.). W szkolnictwie ponadpodstawowym i na poziomie powiatów analogicznego rozwiązania brak – funkcjonują wyłącznie dobrowolne porozumienia z art. 5 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym, które w praktyce nie są zawierane.
Potrzeby oświatowe miast na prawach powiatu – stanowisko MEN
W odpowiedzi Ministerstwo Edukacji Narodowej wskazało, że kwestia rozliczeń za kształcenie uczniów poza miejscem zamieszkania była już przedmiotem roboczych rozmów z przedstawicielami JST – w związku z wejściem w życie od 1 stycznia 2025 r. nowych zasad ustalania dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Resort przyznaje, że zna postulaty części samorządów dotyczące wprowadzenia obowiązkowych rozliczeń między JST z tego tytułu.
Jednocześnie MEN podkreśla, że problem ma charakter systemowy i dotyczy zarówno szkół publicznych prowadzonych przez JST, jak i szkół niepublicznych dotowanych przez samorządy. Kluczowa przeszkoda leży jednak gdzie indziej: przedstawiciele środowiska samorządowego nie wypracowali jednolitego stanowiska w sprawie ewentualnych obowiązkowych rozliczeń. Zróżnicowane interesy poszczególnych typów JST utrudniają wypracowanie rozwiązania akceptowalnego dla wszystkich stron.
Rekompensata dla miast na prawach powiatu – decyzja ministerstwa
Ministerstwo wprost zadeklarowało, że nie planuje obecnie wprowadzania alternatywnych mechanizmów kompensujących koszty ponoszone przez poszczególne JST. Ewentualne prace legislacyjne w tym zakresie będą możliwe dopiero po przeprowadzeniu szerokiej dyskusji z samorządami i wypracowaniu szerokiego konsensusu co do kształtu takich rozwiązań.
Resort podkreślił przy tym pozytywny bilans finansowy nowej ustawy o dochodach JST z 1 października 2024 r. – w perspektywie dekady dochody samorządów mają wzrosnąć o ponad 345 mld zł względem systemu obowiązującego do 2024 r., a łączna kwota potrzeb oświatowych na 2026 rok wynosi 114,95 mld zł, czyli o 10,9% więcej niż w roku poprzednim. Dla miast na prawach powiatu oznacza to jednak, że problem finansowania uczniów spoza gminy pozostaje na razie nierozwiązany.
Oprac. Agata Wróbel
POTRZEBUJESZ POMOCY?