Obserwacje zawarte w tym artykule wzmocnione zostały wynikami badań empirycznych. Wykorzystałem głównie wybrane wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych oraz Instytut Zarządzania. Pierwsze z nich przeprowadzono w II kwartale 2000 roku w 101 przedsiębiorstwach z grupy 500 najlepszych polskich firm, których lista corocznie publikowana jest przez tygodnik „Polityka”. Przedsiębiorstwa wybrane do badań miały w założeniu reprezentować wszystkie sektory gospodarki.¹

Drugie badania przeprowadzono w połowie 1999 roku wśród 500 największych polskich przedsiębiorstw według „listy 500” opublikowanej w Rzeczpospolitej w maju 1999 roku. Wyniki tych badań dotyczą 122 przedsiębiorstw i są, zdaniem autorów, reprezentatywne dla największych w Polsce przedsiębiorstw. Ponadto wykorzystałem wyniki innych badań oraz wnioski z dziesięciu konferencji zorganizowanych w okresie 1999-2001 pod patronatem Inicjatywy „Personel XXI wieku”.