Urlop proporcjonalny – udzielanie i obliczanie wymiaru urlopu wypoczynkowego

Prawo do urlopu przysługuje pracownikowi, a więc osobie świadczącej pracę na podstawie stosunku pracy, bez względu na podstawę prawną jego powstania (umowa o pracę, powołanie, wybór, mianowanie, spółdzielcza umowa o pracę), rodzaj umowy o pracę lub wymiar czasu pracy. Podstawową przesłanką roszczenia o urlop wypoczynkowy jest istnienie stosunku pracy.

Podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi (zatrudnionemu na pełen etat) w wymiarze 20 dni - jeśli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat lub 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat. Warto pamiętać, że istnieją grupy pracowników, którym należy się więcej dni urlopu. Należą do nich np. nauczyciele, sędziowie i prokuratorzy, pracownicy naukowi PAN, urzędnicy służby cywilnej, czy pracownicy socjalni. Na szczególnych zasadach prawo do urlopu nabywają też pracownicy tymczasowi i pracownicy młodociani.

Pierwsza praca a urlop

Osoba, która podejmuje swoją pierwszą w życiu pracę, nie nabywa urlopu od razu. Przepisy stanowią bowiem, że taki pracownik w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. A zatem pracownikowi podejmującemu pierwszą pracę urlop należy się:

• z dołu po przepracowaniu pełnego miesiąca,
• w wymiarze 1/12 urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Zgodnie z przyjętą regułą przyjmuje się, że pracownik, który podjął pracę np. 1 sierpnia 2020 r., nabędzie prawo do 1/12 urlopu z upływem miesiąca pracy, tzn. 31 sierpnia 2020 r., zaś pracownik zatrudniony 17 sierpnia 2020 r. pierwszy urlop uzyska 16 września 2020 r. Obliczając wymiar urlopu, najlepiej kierować się datą zawarcia umowy. Jest to zgodne z zasadą, że urlop nabywa się z upływem każdego miesiąca „pozostawania w zatrudnieniu”, a niekoniecznie z upływem przepracowanego miesiąca.

Jedną z przyjętych zasad przy wyliczeniu pierwszego urlopu jest ta, że nie ma obowiązku (choć jeśli pracodawca chce może to zrobić) jego zaokrąglania. Zasada ta stwarza problemy przy obliczaniu urlopu niepełnoetatowcom, którzy podjęli pracę po raz pierwszy (patrz: ).