W związku z ustępowaniem epidemii COVID zmienione zostaną niektórze przepisy dotyczące FGŚP i ZUS

Ministerstwo rodziny przedstawiło projekt zmian w ustawie o COVID-19. Najważniejsze zmiany dotyczą realizacji zadań finansowanych z FGŚP oraz Funduszu Pracy oraz przepisów dotyczących zadań wykonywanych przez ZUS. Projekt uwzględnia ponadto stabilizującą się sytuację epidemiczną w Polsce i uchyla niektóre przepisy, które były wprowadzone w ścisłym związku z istniejącym zagrożeniem epidemiologicznym.

Przedstawiony przez resort spraw społecznych projekt ustawy wprowadza zmiany w zakresie przepisów zawartych w ustawie z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19).

Modyfikacje przepisów dotyczą głównie dwóch obszarów:

• zmian w zakresie realizacji zadań finansowanych z FGŚP oraz Funduszu Pracy,
• zmian w zakresie przepisów dotyczących zadań wykonywanych przez ZUS.

Restrukturyzacja należności FGŚP wynikających ze świadczeń covidowych

Rząd planuje wprowadzenie wprowadzenie przepisu art. 15gja, zgodnie z którym w odniesieniu do środków FGŚP wypłaconych na podstawie art. 15g, art. 15g¹, art. 15ga, art. 15gg, art. 15gga i art. 15gga¹ ustawy o COVID-19 (m.in. dofinansowanie wynagrodzeń i składek za osoby zatrudnione dla firm w przestoju), a przypadających do zwrotu od przedsiębiorcy, wobec którego jest prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne, dyrektor wojewódzkiego urzędu pracy może wyrazić zgodę na odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty spłaty ww. należności FGŚP.

Celem proponowanego przepisu jest zrównanie sytuacji prawnej przedsiębiorców w restrukturyzacji, którzy zwracają środki FGŚP otrzymane na podstawie ustawy COVID-19, z sytuacją przedsiębiorców, którzy zwracają środki FGŚP wypłacone na podstawie ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 2020 r. poz. 7).

Natomiast wnioskowanie, poza postępowaniem restrukturyzacyjnym, o umorzenie należności, umożliwia już obecnie art. 15gj ustawy COVID-19.

Uproszczenie procedur w zakresie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego

ZUS obsługuje obecnie dużo spraw, w których świadczeniobiorcy zobowiązani są do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postojowych, które są przez nich stopniowo spłacane. Niejednokrotnie są to przypadki, w których do spłacenia pozostają niewielkie kwoty powodujące trudności w obszarze ich dochodzenia (często są to kwoty nieprzekraczające dziesięciokrotności kosztów upomnienia).

W powyżej wskazanych sytuacjach ZUS mógłby odstąpić od żądania zwrotu tychże kwot. Jednak odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń powinno przyjąć formę decyzji administracyjnej.

Stąd w projekcie omawianej nowelizacji zawarto przepisy, zgodnie z którymi kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jeśli:

• nie są objęte układem ratalnym lub ich egzekucja okazała się bezskuteczna oraz
• ich wysokość nie przekracza dziesięciokrotności kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub
• nastąpił zgon zobowiązanego przy jednoczesnym braku zabezpieczenia nienależnie pobranego świadczenia na jego majątku,

wygasają z mocy prawa. Wygaśnięcie z mocy prawa kwoty nienależnie pobranych świadczeń oznacza, że ZUS nie będzie zobligowany do ich dochodzenia, należność bowiem przestaje istnieć i ZUS nie będzie wydawał decyzji w tym zakresie.

Ograniczenie przepisu, na mocy którego ZUS nie wypłaca odsetek za świadczenia wypłacone po terminie

Od 31 marca 2020 r. obowiązuje art. 31zd, wprowadzony ustawą z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw.

Zgodnie z ww. przepisem, jeżeli termin wydania decyzji lub wypłaty świadczeń przez ZUS przypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, w razie przekroczenia tego terminu ZUS nie jest zobowiązany do wypłaty odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego.

W omawianym projekcie zaproponowano ograniczenie przepisu, na podstawie którego ZUS nie wypłaca odsetek z tytułu opóźnień w wypłacie świadczeń. Zgodnie z projektowanym brzmieniem art. 31zd ustawy o COVID-19, jeżeli termin wydania decyzji lub wypłaty świadczeń przez ZUS przypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie później niż do 31 grudnia 2021 r., w razie przekroczenia tego terminu ZUS nie jest zobowiązany do wypłaty odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego.

Oznacza to, że w razie przekroczenia terminu wypłaty świadczeń od 1 stycznia 2022 r. ZUS będzie ponownie musiał wypłacić świadczeniobiorcy odsetki.

Podpisywanie decyzji ZUS w sprawie świadczeń nadrukiem imienia i nazwiska

Przepis art. 107 § 1 pkt 8 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, zawiera wymóg opatrzenia decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym podpisem z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji.

W postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe wyjątki od powyższej zasady były dotychczas przewidziane w odniesieniu do decyzji wydawanych przez ZUS w procesie masowym – tj. w odniesieniu do:

• decyzji waloryzacyjnych
• decyzji w sprawie dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów
• decyzji w sprawie kolejnego w 2021 r. dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów

Powyższe decyzje, sporządzone z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego, mogą zamiast podpisu zawierać nadruk imienia i nazwiska wraz ze stanowiskiem służbowym osoby upoważnionej do ich wydania.

W omawianym projekcie zaproponowano wprowadzenie analogicznego rozwiązania na stałe, w odniesieniu do wszystkich świadczeń emerytalno-rentowych przyznawanych i wypłacanych przez organy ZUS (w tym świadczeń przyznawanych przez Prezesa ZUS) oraz do świadczeń pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa przyznawanych i wypłacanych przez ZUS.

Termin na złożenie wniosku o świadczenie przedemerytalne

Zgodnie ustawą o COVID-19, jeżeli termin, na złożenie wniosku o świadczenie przedemerytalne upływa w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, termin ten uważa się za zachowany w razie zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w ciągu 30 dni od dnia ustania obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii w związku z COVID-19.

Przepis ten został wprowadzony w 2020 r. – w okresie obowiązywania szeregu ograniczeń, nakazów i zakazów związanych ze stanem epidemii, w tym również w zakresie swobodnego przemieszczania się. Obecnie, w związku z przywróceniem bezpośredniej obsługi klientów przez oddziały ZUS (z zachowaniem reżimu sanitarnego), termin na wystąpienie z wnioskiem o świadczenie przedemerytalne wraca w poprzednie ramy prawne. Należy go złożyć zasadniczo w terminie do 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 180-dniowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych .

Jednocześnie, w celu skorzystania z uchylanej regulacji prawnej przez osoby, które w najbliższym czasie miały taki zamiar, proponuje się, aby weszła ona w życie po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia. Wnioskodawcy będą mieli wówczas czas na złożenie niezbędnych dokumentów w ZUS.

Wniosek o przyznanie, ponowne ustalenie wysokości lub podjęcie wypłaty emerytury, renty lub innego świadczenia o charakterze długoterminowym

Zgodnie z ustawą o COVID-19 osobom, które w okresie 30 dni po ustaniu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii związanych z COVID-19 zgłoszą wniosek o przyznanie, ponowne ustalenie wysokości lub podjęcie wypłaty emerytury, renty lub innego świadczenia o charakterze długoterminowym, do którego przyznania właściwy jest organ rentowy ZUS, prawo do świadczenia od dnia, w którym zostały spełnione warunki do przyznania, ponownego ustalenia wysokości lub podjęcia wypłaty świadczenia, nie wcześniej jednak niż od dnia 1 marca 2020 r.

Celem wprowadzenia ww. przepisu było zagwarantowanie ubezpieczonym prawa do przyznania, ponownego ustalenia wysokości lub podjęcia wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy z uwagi na obowiązujący stan zagrożenia epidemicznego albo stan epidemii związanych z COVID-19, złożenie takiego wniosku było utrudnione, lub biorąc pod uwagę wiek, stan zdrowia osób zainteresowanych oraz brak szczepień ochronnych, wręcz niemożliwe.

Wobec obecnej, ustabilizowanej sytuacji epidemicznej, proponuje się uchylenie tego przepisu. Rozwiązanie to ograniczy konieczność wypłaty wyrównania świadczenia przez ZUS za coraz dłuższy okres (np. za okres od 1 marca 2020 r.).

Jednocześnie, w celu skorzystania z uchylanej regulacji prawnej przez osoby, które w najbliższym czasie miały taki zamiar, proponuje się, aby regulacja uchylająca ww. przepis weszła w życie po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Zmiany w zakresie doręczania pism w postaci elektronicznej przez ZUS

Projektowane zmiany mają na celu jednoznaczne wskazanie, że doręczenie pisma przez ZUS następuje na adres do doręczeń elektronicznych. Dodatkowe przekazanie pisma na profil PUE będzie miało miejsce dopiero po doręczeniu pisma na adres do doręczeń elektronicznych.

Proponuje się ponadto rozszerzenie podmiotów, do których ZUS może doręczać pisma na PUE. Zmiana ta umożliwi doręczanie pism w postaci elektronicznej na profile PUE do podmiotów publicznych nieposiadających zarówno adresu do doręczeń elektronicznych, jak i elektronicznej skrzynki podawczej w ePUAP.

Pismo będzie uznane za doręczone w momencie jego odbioru na profilu PUE lub jeśli pismo nie zostanie odebrane po 14 dniach od umieszczenia pisma na profilu PUE. Zaproponowany tryb jest analogiczny do trybu uznawania za doręczone pisma, które zostało wysłane na adres do doręczeń elektronicznych.

Zmiany w zakresie doręczania pism do ZUS

W celu uniknięcia wątpliwości interpretacyjnych, projekt ustawy wskazuje wprost, że doręczenie pism na PUE jest jedną z możliwości przekazania pisma do ZUS i nie wyklucza skutecznego doręczania na adres do doręczeń elektronicznych ZUS.

Ponadto projekt zawiera propozycję uregulowania kwestii uznania pisma wysłanego przez PUE za doręczone, tj. wskazuje, że za datę doręczenia takiego pisma uznaje się chwilę jego wysłania w systemie teleinformatycznym ZUS.

Wejście w życie

Ustawa - z nielicznymi wyjątkami - ma wejść w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Obecnie projekt nowelizacji jest na etapie opiniowania.

Źródło: Rządowe Centrum legislacji