Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy uchwalone przez Senat

12 marca 2026 r. Senat przyjął bez poprawek nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Reforma nadaje PIP uprawnienia do zamiany pozornych umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę. Wykonanie decyzji administracyjnej zostanie zawieszone w przypadku wniesienia odwołania do sądu. Teraz ustawa trafi do podpisu Prezydenta.

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy uchwalone przez Senat

Reforma nadaje Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia do zamiany pozornych umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej. Nadanie inspekcji uprawnień do przekształcania umów to jeden z tzw. kamieni milowych, od którego realizacji zależy wypłata środków z Krajowego Planu Odbudowy.

Jakie kompetencje zyska PIP

Według nowych regulacji inspektor pracy – w razie stwierdzenia nieprawidłowości – będzie miał możliwość w pierwszej kolejności wydania polecenia dot. funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub niezawarcia umowy o pracę – w sytuacji gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy. Przed wydaniem polecenia będzie jednak zobowiązany do wysłuchania stron.

Jeśli polecenie nie zostanie wykonane, będzie miał możliwość wystąpienia do okręgowego inspektora pracy o wszczęcie postępowania administracyjnego, które będzie mogło zakończyć się wydaniem decyzji o przekształceniu umowy. Będzie mógł również zamiast wydawania decyzji skierować powództwo do sądu. Po decyzji inspektora strony (pracodawca i pracownik) będą mogły zawrzeć umowę o pracę. Jeżeli taka czynność zostanie dokonana i uzyska aprobatę inspektora pracy, postępowanie zostanie zakończone bez potrzeby podejmowania dalszych czynności administracyjnych.

Strony będą mogły też ukształtować łączący je stosunek cywilnoprawny – w zakresie jego treści lub sposobu realizacji – w taki sposób, aby usunąć elementy charakterystyczne dla stosunku pracy oraz wyeliminować zarzuty niezgodności z przepisami prawa pracy. Inspektor pracy zostanie wyposażony w kompetencję do dokonania oceny prawidłowości realizacji wydanego polecenia. W przypadku oceny pozytywnej postępowanie również zostanie zakończone.

Ocena negatywna stanowić będzie podstawę do wszczęcia przez okręgowego inspektora pracy postępowania administracyjnego i wydania decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy, albo wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. W trakcie postępowania uwzględniana ma być wola stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem - w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmierza do obejścia prawa.

Odwołanie od decyzji inspektora pracy

Odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy do sądu będzie można wnieść w terminie 30 dni. Ustawa przewiduje, że rozpatrzenie odwołania przez sąd ma nastąpić w ciągu miesiąca. Do czasu prawomocnego orzeczenia decyzja inspektora będzie wstrzymana. Projekt nie wprowadza więc rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji inspektora, jak zakładała pierwsza propozycja zmian w ustawie o PIP.

Zarówno pracownik, jak i pracodawca będą mogli odwołać się od decyzji inspekcji do sądu. W trakcie postępowania sąd będzie mógł udzielić zabezpieczenia, aby prawa pracownika były skutecznie chronione.

W postępowaniu administracyjnym dotyczącym decyzji, od której służy odwołanie, będzie można nadać rygor natychmiastowej wykonalności jedynie wobec osób objętych szczególną ochroną pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę np. kobiety w ciąży.

Interpretacje indywidualne dla pracodawców

Jednocześnie pracodawcy zyskają dodatkowe narzędzie w postaci możliwości wystąpienia do Państwowej Inspekcji Pracy z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej prawidłowej formy zatrudnienia w konkretnym stanie faktycznym. Rozwiązanie to wzorowane jest na instytucji interpretacji podatkowych wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.

Wymiana informacji między ZUS, PIP i KAS

Nowela przewiduje też m.in. wymianę informacji i danych między ZUS, PIP i KAS na potrzeby kontroli i analizy ryzyka oraz usprawnienie kontroli PIP poprzez wprowadzenie kontroli zdalnych. Zakłada ponadto zwiększenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.

Termin wejścia w życie i regulacje przejściowe

Nowelizacja, poza wyjątkami wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Pracodawca, który przed dniem wejścia w życie ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę np. umowę cywilnoprawną, mimo że spełnia wszystkie cechy stosunku pracy i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem - zawarcia umowy o pracę - nie będzie podlegał odpowiedzialności, wynikającej z Kodeksu pracy. (PAP)

Oprac. Katarzyna Bogucka

REDAKCJA INFORLEX