Ojcowie coraz częściej korzystają z urlopów rodzicielskich

Od kwietnia 2023 roku wymiar urlopu rodzicielskiego został wydłużony o 9 tygodni. Każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni tego urlopu – niewykorzystanej części nie można przekazać drugiemu rodzicowi. Dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazują, że od czasu wejścia w życie znowelizowanych przepisów Kodeksu pracy liczba ojców korzystających z urlopu rodzicielskiego systematycznie rośnie.

Ojcowie coraz częściej korzystają z urlopów rodzicielskich

W 2026 r. mijają trzy lata od wdrożenia w Polsce dyrektywy unijnej work-life balance dotyczącej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców. Liczba ojców przebywających na urlopie rodzicielskim wzrosła z 3,7 tys. w 2022 r. do 57 tys. w 2025 r. Średnia długość urlopu ojca pozostaje jednak niska i wynosi 43 dni, podczas gdy matki – 143 dni. Statystyki pokazują też, że mężczyźni coraz rzadziej korzystają z urlopu ojcowskiego. Oznacza to, że ojcowie wykorzystują średnio niecałe pięć tygodni, mimo że zgodnie z Kodeksem pracy mają do dyspozycji dziewięć tygodni nietransferowalnego urlopu rodzicielskiego.

Jednocześnie dane ZUS wskazują na spadek liczby mężczyzn korzystających z urlopu ojcowskiego. W 2024 r. z tej możliwości skorzystało 162,3 tys. mężczyzn, a w 2025 r. – 137,1 tys. Z kolei od stycznia do maja 2026 r. na urlopie tym przebywało 53,1 tys. ojców.

W maju 2026 r. przeciętna dzienna wysokość zasiłku matki wyniosła 157,68 zł, a ojca – 178,72 zł. Dla porównania w 2024 r. przeciętna dzienna wysokość zasiłku ojca wynosiła 167 zł, a matki – 124 zł.

Z raportu opublikowanego w marcu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundację Share the Care wynika, że moment pojawienia się dziecka istotnie wpływa na aktywność zawodową rodziców – kobiety bez dzieci pracują niemal równie często jak mężczyźni (86 proc. vs 88 proc.), ale wraz z liczbą dzieci ich aktywność wyraźnie spada (do 64 proc. przy trojgu dzieci), podczas gdy w tym samym czasie aktywność zawodowa ojców rośnie (do 95 proc.).

Urlop rodzicielski ojca - prawo, którego nie można przekazać matce dziecka

Ojciec dziecka może skorzystać z urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Od 2023 roku przepisy Kodeksu pracy zmieniły się i obecnie każdy z rodziców ma wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie można przekazać drugiemu rodzicowi.

Przysługujący tylko jednemu z rodziców urlop rodzicielski może być wykorzystany w każdym czasie, licząc od dnia urodzenia dziecka. Ubezpieczony - ojciec dziecka może zatem korzystać z tego urlopu także w okresie, w którym matka dziecka:

• korzysta z urlopu macierzyńskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,

• zakończyła te urlopy,

• korzysta z urlopu rodzicielskiego w całości lub w częściach albo • pracuje.

Istotne jest, aby urlop rodzicielski w wymiarze 9 tygodni rodzic dziecka wykorzystał do ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia.

Wymiar urlopu

Wymiar urlopu rodzicielskiego przysługuje łącznie obojgu pracownikom – rodzicom, a nie osobno każdemu z nich. Mogą oni jednak korzystać z tego urlopu jednocześnie (w tym samym czasie), pod warunkiem że nie przekroczą łącznego okresu tego urlopu. Ta sama zasada ma zastosowanie w przypadku, gdy jeden z rodziców dziecka podlega ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż pracowniczy i korzysta z zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu odpowiadającego okresowi urlopu rodzicielskiego. Wtedy drugi rodzic – pracownik – może w tym samym czasie korzystać z urlopu rodzicielskiego.

Łączny wymiar pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego wykorzystanego przez matkę dziecka i urlopu rodzicielskiego wykorzystanego przez ojca dziecka nie może przekraczać maksymalnego wymiaru. W praktyce oznacza to, że każde z rodziców dziecka z wymiaru 41 lub 43 tygodni urlopu rodzicielskiego może wykorzystać tylko 32 lub 34 tygodnie, umożliwiając drugiemu z nich skorzystanie z urlopu rodzicielskiego w wymiarze 9 tygodni.

Jeżeli w okresie korzystania przez pracownicę z urlopu rodzicielskiego w wymiarze 32 tygodni albo bezpośrednio po jego zakończeniu pracownik – ojciec dziecka – nie skorzysta z wyłącznego prawa do tego urlopu w wymiarze 9 tygodni, wówczas pracownica nie będzie mogła skorzystać z tej części urlopu.

ŹRÓDŁO: ZUS/INFORLEX

Oprac. Katarzyna Bogucka

REDAKCJA INFORLEX