Wygaśnięcie mandatu sołtysa i radnego osiedla. Sejm pracuje nad nowymi przepisami

Obowiązujące przepisy nie określają przesłanek wygaśnięcia mandatu sołtysa ani członków rad osiedli – projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (druk sejmowy nr 2649) ma tę lukę usunąć. Projekt jest obecnie na etapie konsultacji społecznych.

wygaśnięcie mandatu, sołtys, jednostki pomocnicze gminy

Prawo wybieralności sołtysa nieuregulowane – projekt ustawy to zmienia

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym nie zawiera przepisów regulujących ani wygaśnięcie mandatu członków organów jednostek pomocniczych gminy, ani wymogu posiadania przez nich prawa wybieralności do rady gminy. Oznacza to, że osoba prawomocnie skazana za przestępstwo umyślne – która nie mogłaby zostać radnym gminy – może dziś legalnie pełnić funkcję sołtysa, zasiadać w radzie sołeckiej lub w radzie osiedla.

Próby wprowadzania stosownych ograniczeń w statutach jednostek pomocniczych były kwestionowane przez sądy administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 9 grudnia 2014 r. (sygn. III SA/Kr 1186/14) orzekł, że gmina nie może samodzielnie – bez wyraźnego upoważnienia ustawowego – wprowadzać w statucie przesłanek utraty mandatu ani ograniczeń prawa wyborczego w organach sołectw i osiedli.

Projekt ustawy ma tę lukę uregulować, wprowadzając stosowne przepisy bezpośrednio do ustawy o samorządzie gminnym.

Projekt ustawy: sześć przesłanek wygaśnięcia mandatu

Poselski projekt ustawy dodaje do ustawy o samorządzie gminnym nowy art. 37e, który po raz pierwszy ustawowo określa przesłanki wygaśnięcia mandatu członka organu jednostki pomocniczej. Mandat wygaśnie w przypadku:

• śmierci;
• złożenia pisemnej rezygnacji z pełnionej funkcji;
• utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub wyborczych;
• częściowego lub całkowitego ograniczenia zdolności do czynności prawnych;
• utraty prawa wyborczego w gminie, na obszarze której leży jednostka pomocnicza;
• skazania prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Wygaśnięcie mandatu – poza przypadkiem śmierci – stwierdza rada gminy w drodze uchwały, w terminie miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny. Uchwała wywołuje skutek z dniem jej podjęcia. Przed głosowaniem rada gminy ma obowiązek umożliwić zainteresowanemu złożenie wyjaśnień.

Nowe wymogi wyborcze dla sołtysów i rad osiedli

Projekt zmienia również zasady wyboru organów jednostek pomocniczych. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 36 ust. 2 sołtys i członkowie rady sołeckiej będą musieli posiadać prawo wybieralności do rady gminy, w której kandydują – taki sam warunek, jaki obowiązuje kandydatów na radnych. Analogiczny wymóg projekt wprowadza wobec członków rady dzielnicy lub osiedla (nowy art. 37 ust. 5). W obu przypadkach wybory mają się odbywać w głosowaniu tajnym i bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców danej jednostki uprawnionych do głosowania. Po wygaśnięciu mandatu przeprowadza się wybory uzupełniające na zasadach określonych w statucie jednostki pomocniczej.

Projektowane przepisy dotyczą wszystkich gmin posiadających sołectwa, dzielnice lub osiedla jako jednostki pomocnicze. Rady gmin uzyskają ustawową podstawę do stwierdzania wygaśnięcia mandatu – dotychczas brakowało wyraźnego upoważnienia do takich działań.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Link do przebiegu procesu legislacyjnego »

Oprac. Agata Wróbel