Umowa zlecenia czy umowa o pracę - kiedy inspektor uzna zlecenie za etat

8 lipca 2026 r. weszła w życie nowelizacja przyznająca okręgowym inspektorom pracy prawo do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy w miejsce błędnie zawartej umowy cywilnoprawnej – bez konieczności angażowania sądu. Od dnia jej wydania stosunek prawny między stronami będzie traktowany jak stosunek pracy na gruncie prawa pracy, przepisów podatkowych oraz ubezpieczeń społecznych.

Umowa zlecenia czy umowa o pracę - kiedy inspektor uzna zlecenie za etat

Gdy podczas czynności kontrolnych inspektor analizując umowę zlecenia danego pracownika, stwierdzi, że w jej miejsce powinna zostać zawarta umowa o pracę, może skierować do pracodawcy polecenie o zmianę podstawy prawnej świadczenia pracy. Inspektor pracy będzie mógł dokonać oceny prawidłowości realizacji wydanego polecenia. W przypadku oceny pozytywnej postępowanie zostanie zakończone.

Jeżeli polecenie inspektora nie zostanie wykonane, inspektor, który prowadził kontrolę, będzie występował do okręgowego inspektora pracy z wnioskiem o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie przekształcenia nieprawidłowo zawartej umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę.

Dotychczas inspektor pracy mógł jedynie wnieść powództwo do sądu pracy lub przystąpić do takiego postępowania toczącego się z powództwa pracownika.

Kiedy umowa cywilnoprawna zostanie uznana za stosunek pracy

Okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję wyłącznie w sytuacji, w której zgromadzony w toku kontroli materiał dowodowy – obejmujący zarówno dokumentację, jak i ustalenia faktyczne – pozwala w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości stwierdzić spełnienie wszystkich przesłanek stosunku pracy, wskazanych w Kodeksie pracy.

Spełnienie powyższych warunków stanowi uzasadnioną podstawę do uznania, że umowa cywilnoprawna nie powinna być przekwalifikowana na umowę o pracę.

Dla uznania, czy umowa ma charakter umowy cywilnoprawnej, czy stanowi umowę o pracę, nie ma znaczenia jej nazwa, ale poszczególne postanowienia. Typowa umowa cywilnoprawna powinna:

• określać rezultat lub zakres usług,
• nie wskazywać na podporządkowanie pracownicze,
• być rozliczana na podstawie wykonanych usług lub projektów,
• przewidywać możliwość powierzenia wykonania usługi podwykonawcy,
• podkreślać samodzielność wykonawcy.

Inspektor pracy będzie badał, czy występują cechy stosunku pracy wynikające z art. 22 § 1 Kodeksu pracy:

• podporządkowanie – wykonywanie pracy pod kierownictwem i według poleceń zleceniodawcy w czasie i miejscu przez niego wskazanym,
• odpłatność – regularne wynagrodzenie za pracę,
• osobiste świadczenie pracy – praca wykonywana osobiście, a nie przez podwykonawców,
• ciągłość i charakter pracy – obowiązki wykonywane w sposób powtarzalny i zorganizowany.

Weryfikacja będzie opierała się na analizie rzeczywistego przebiegu świadczenia usług, a nie na formalnym nazewnictwie umowy.

Skutki decyzji PIP dla pracodawcy

Decyzja inspektora pracy będzie wywoływać istotne skutki prawne od dnia jej wydania. Natomiast wykonaniu, w zakresie skutków, jakie przepisy prawa pracy wiążą z nawiązaniem stosunku pracy oraz obowiązkami w zakresie podatków, ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego i obowiązkowych wpłat na fundusz, będzie podlegać z dniem następującym po dniu:

• w którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania, albo
• z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo
• z dniem nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.

Od dnia jej wydania stosunek prawny między stronami będzie traktowany jak stosunek pracy na gruncie prawa pracy, przepisów podatkowych, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych funduszy publicznych.

W praktyce oznacza to konieczność stosowania przepisów k.p. oraz odpowiedniego rozliczania składek i podatków. Podmiot uznany za pracodawcę będzie miał obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób, wobec których stwierdzono istnienie stosunku pracy, w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja inspektora stała się ostateczna lub w którym orzeczenie sądu stało się prawomocne.

W niektórych przypadkach, na mocy orzeczenia sądu, przekwalifikowanie umowy może dotyczyć także wcześniejszych okresów współpracy, co oznacza konieczność uregulowania zaległych składek i świadczeń nawet za kilka lat.

Okres przejściowy

Podmioty, które w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie nowych przepisów dobrowolnie doprowadzą swoje relacje z osobami wykonującymi pracę do zgodności z przepisami prawa pracy, nie będą podlegały odpowiedzialności za wcześniejsze naruszenia polegające na nieprawidłowym stosowaniu umów cywilnoprawnych.

Oprac. Katarzyna Bogucka, Redakcja INFORLEX