Orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego – wzory dokumentów i zasady wydawania

Liczba uczniów objętych kształceniem specjalnym wzrosła o 130 proc. w ciągu dekady, osiągając w roku szkolnym 2025/2026 blisko 393 tys. Ministerstwo Edukacji Narodowej wyjaśniło w odpowiedzi na interpelację poselską, jakie działania podejmuje system oświaty w odpowiedzi na rosnące potrzeby uczniów z orzeczeniami

kształcenie specjalne, pedagog specjalny, system oświaty

Kształcenie specjalne a zatrudnienie pedagoga specjalnego – MEN o standardach wsparcia

W roku szkolnym 2025/2026 liczba uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego wyniosła 392 748, co stanowi wzrost o 130 proc. w stosunku do roku szkolnego 2015/2016, gdy orzeczenia posiadało ok. 150 tys. uczniów – wynika z danych Systemu Informacji Oświatowej (SIO) przywołanych w interpelacji poselskiej nr 16608. Ponad 73 proc. tych dzieci uczęszcza do placówek ogólnodostępnych.

Odpowiadając na interpelację, Ministerstwo Edukacji Narodowej wskazało, że resort wdraża kolejne etapy standaryzacji zatrudniania nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach. Liczba etatów nauczycieli specjalistów wzrosła z 21 923,67 w roku szkolnym 2021/2022 do 57 688,70 etatów w roku szkolnym 2025/2026. Ministerstwo podkreśliło, że większa dostępność specjalistów przekłada się na możliwość udzielania wsparcia uczniom bez konieczności przedstawiania opinii czy orzeczenia wydanego przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną.

System oświaty – zasady wydawania orzeczeń i nadzór nad ich jakością

Resort wyjaśnił, że orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego są wydawane przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradniach specjalistycznych. Bezpośredni nadzór pedagogiczny nad jakością tych orzeczeń sprawują właściwi kuratorzy oświaty, którzy w ramach nadzoru oceniają m.in. jakość wydawanych orzeczeń oraz kontrolują realizację zawartych w nich zaleceń. Ministerstwo nie wskazało natomiast, by planowało wprowadzenie dodatkowego obowiązku weryfikacji merytorycznej orzeczeń.

W przypadku dziecka lub ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężone, objętego kształceniem specjalnym w przedszkolu lub szkole ogólnodostępnej, obligatoryjnie zatrudnia się dodatkowo nauczyciela posiadającego kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia dziecka niepełnosprawnego, specjalistę lub pomoc nauczyciela – z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniu.

Pedagog specjalny a ochrona prawna nauczycieli – ściganie z urzędu

Ministerstwo Edukacji Narodowej przypomniało, że nauczyciel podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na podstawie art. 63 ustawy Karta Nauczyciela w zw. z przepisami kodeksu karnego. Ochrona ta obejmuje naruszenie nietykalności cielesnej (art. 222 k.k.), czynną napaść (art. 223 k.k.), zmuszenie do zaniechania czynności służbowej (art. 224 § 2 k.k.) oraz znieważenie funkcjonariusza publicznego (art. 226 k.k.). Wszystkie wymienione czyny są ścigane z urzędu. Resort powołał się przy tym na wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa z dnia 14 września 2018 r. (sygn. akt XIV K 349/18), z którego wynika, że pchnięcie, szarpnięcie, kopnięcie lub oplucie nauczyciela pełniącego obowiązki służbowe spełnia znamiona czynu z art. 222 § 1 k.k.

Kształcenie specjalne a finansowanie – nowy system naliczania kwot oświatowych

W zakresie finansowania resort poinformował, że od 2025 roku funkcjonuje nowy system naliczania kwot potrzeb oświatowych na podstawie ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Po raz pierwszy w 2025 roku wprowadzono zróżnicowane kwoty dla uczniów z orzeczeniami ze względu na niepełnosprawności sprzężone lub autyzm. Ministerstwo nie wskazało natomiast, by planowało zmianę polegającą na rozliczaniu środków na podstawie faktycznie przeprowadzonych godzin terapii.

Uczeń agresywny w systemie oświaty – kompetencje dyrektora szkoły

W kwestii odsunięcia ucznia agresywnego od zajęć grupowych resort wskazał, że dyrektor szkoły w ramach posiadanych kompetencji i na podstawie art. 70 Konstytucji RP oraz przepisów prawa oświatowego może m.in. czasowo zmienić organizację kształcenia ucznia, w tym zorganizować zajęcia indywidualne lub w grupie do pięciu osób, zastosować środki przewidziane w statucie szkoły lub uruchomić zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne. Ministerstwo Edukacji Narodowej wyjaśniło, że nie wprowadzono odrębnych regulacji dotyczących natychmiastowego odsunięcia ucznia agresywnego od zajęć grupowych, a decyzja w tej sprawie należy do kompetencji dyrektora szkoły.

Z procedurą orzeczniczą wiążą się wzory dokumentów stosowanych przez zespoły orzekające. W bazie INFORLEX dostępne są m.in.:

Odpowiedź Ministra Edukacji na interpelację nr 16608 w sprawie kryzysu systemu wsparcia uczniów z orzeczeniami o kształceniu specjalnym w szkołach ogólnodostępnych »

Oprac. Agata Wróbel