Jakie są skutki podatkowe darowizny środka trwałego

1. Jakie skutki w podatku dochodowym i VAT wywoła powyższa darowizna?

2. Jaki dokument wystawić na udokumentowanie tej darowizny?

3. Jakich zapisów dokonać w księgach w sytuacji darowizny środka trwałego?

1. Dla VAT nie ma znaczenia, czy podatnik zdecyduje się na dokonanie darowizny samochodu, czy na jego wycofanie z działalności i przeznaczenie na cele osobiste. Obie te czynności podlegają opodatkowaniu VAT na takich samych zasadach. Czynności te nie będą podlegały opodatkowaniu VAT tylko wtedy, gdy podatnikowi przy nabyciu w ogóle nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT naliczonego. W podatku dochodowym korzystniejsze, bo neutralne podatkowo, jest wycofanie samochodu z działalności i późniejsze dokonanie darowizny na rzecz syna.

2. Dla celów VAT podatnik nie musi wystawiać żadnego dokumentu. Dokonaną darowiznę może jednak udokumentować, wystawiając fakturę wewnętrzną. Dla celów podatku dochodowego darowiznę warto udokumentować oświadczeniem o przyjęciu darowizny.

3. Sposób zaewidencjonowania darowizny w księgach rachunkowych przedstawamy w uzasadnieniu.

Darowizna środka trwałego powoduje określone konsekwencje podatkowe zarówno w zakresie rozliczeń VAT, jak i podatku dochodowego.

Darowizna samochodu - skutki w VAT

W myśl art. 7 ust. 2 ustawy o VAT opodatkowaniu VAT podlega przekazanie przez podatnika nieodpłatnie towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, m.in. przekazanie towarów na cele osobiste podatnika oraz wszelkie inne przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowizny. Opodatkowanie VAT nieodpłatnego przekazania towarów następuje jednak wyłącznie pod warunkiem, że podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części. Od 1 kwietnia 2013 r. ustawodawca doprecyzował, że obowiązek opodatkowania nieodpłatnego przekazania towarów wystąpi także wówczas, gdy podatnikowi przysługiwało w całości lub części prawo do odliczenia podatku naliczonego od importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych (a nie tylko w przypadku nabycia tych towarów).

Zakładając, że podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT naliczonego przy nabyciu samochodu, darowizna tego samochodu (lub jego wycofanie z działalności gospodarczej na cele osobiste podatnika) powinna być opodatkowana VAT.

Podstawą opodatkowania jest cena nabycia towarów (bez podatku) określona w momencie dostawy towaru (w tym przypadku wartość rynkowa samochodu określona w momencie darowizny lub wycofania samochodu z działalności).

Gdyby podatnik zdecydował się najpierw wycofać samochód z działalności, a później darować go synowi, to opodatkowane VAT będzie wycofanie samochodu z działalności. Późniejsza darowizna samochodu nie będzie już wywoływać żadnych skutków w VAT.

Jeżeli podatnik zdecydowałby się od razu na dokonanie darowizny samochodu na rzecz syna, to opodatkowaniu będzie podlegała ta darowizna (oczywiście pod warunkiem że podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT naliczonego przy nabyciu tego samochodu w całości lub części).

Czynność darowizny lub czynność wycofania samochodu z działalności na cele osobiste podatnika może być opodatkowana, zwolniona lub wyłączona z opodatkowania w zależności od statusu samochodu.

Stawka VAT. Jeżeli w stosunku do darowanego samochodu przysługiwało prawo do odliczenia VAT naliczonego przy jego zakupie w całości - to nieodpłatne przekazanie samochodu na cele osobiste (lub darowizna tego samochodu) podlega opodatkowaniu VAT według stawki 23%.

Zwolnienie z VAT. Jeżeli podatnikowi przysługiwało tylko częściowe prawo do odliczenia VAT (60%, nie więcej niż 6000 zł albo 50%, nie więcej niż 5000 zł), a okres używania samochodu przez podatnika wyniósł co najmniej pół roku po nabyciu prawa do rozporządzania samochodem jak właściciel - to nieodpłatne przekazanie samochodu na cele osobiste (lub darowizna takiego samochodu) jest zwolnione z VAT na podstawie § 13 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego VAT.

Korekta VAT naliczonego. Jeżeli nieodpłatne przekazanie samochodu (wycofanie z działalności na potrzeby osobiste lub darowizna samochodu) jest zwolnione z VAT, podatnik powinien też rozważyć, czy ma obowiązek skorygowania VAT odliczonego od samochodu. Jeżeli wartość początkowa samochodu przekracza 15 000 zł, to podatnika obowiązuje pięcioletni okres korekty odliczenia VAT. Zwolnione z VAT wycofanie (darowizna) samochodu następujące w okresie pięcioletniej korekty spowoduje obowiązek pomniejszenia odliczenia VAT naliczonego przypadającego za okres pozostały do końca okresu korekty (np. darowizna w czwartym roku okresu korekty powoduje obowiązek zmniejszenia odliczenia o kwotę 2/5 podatku odliczonego przy nabyciu samochodu) - art. 91 ust. 7 ustawy o VAT.

Wyłączenie z VAT. W przypadku gdy podatnikowi nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT w całości lub części przy nabyciu samochodu, to nieodpłatne przekazanie tego samochodu na cele osobiste (lub darowizna samochodu) nie będzie podlegać w ogóle opodatkowaniu VAT.

Należy zauważyć, że od 1 stycznia 2013 r. podatnicy nie mają obowiązku wystawiania faktur wewnętrznych, w tym także w celu udokumentowania nieodpłatnego przekazania towarów na cele osobiste lub darowizny. Podatnicy mogą jednak nadal wystawiać tego rodzaju dokument, ale już nie są do tego zobowiązani (art. 106 ust. 7 ustawy o VAT w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r.).

Darowizna samochodu - skutki w podatku dochodowym

Jeżeli, przykładowo, chcemy zakupić nowy samochód do firmy i nie wiemy jak pozbyć się starego, to lepiej go najpierw wycofać z działalności, a później podarować rodzinie, niż sprzedać. Wycofanie składnika majątkowego z działalności gospodarczej nie będzie źródłem przychodu, dopóki podatnik nie zechce sprzedać takiego auta. Przychód powstanie jednak tylko wówczas, gdy między pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym składnik został wycofany z działalności, a dniem jego odpłatnego zbycia nie minęło 6 lat (art. 10 ust. 2 pkt 3 i art. 14 ust. 2 pkt 1 updof).

Wycofanie auta i późniejsza jego darowizna nie wywoła żadnych skutków w podatku dochodowym od osób fizycznych po stronie przychodów u darczyńcy. Przychód i podatek nie wystąpią także po stronie obdarowanego syna. Z art. 2 ust. 1 pkt 3 updof wynika bowiem, że przepisów tej ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn. A ponieważ w myśl art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn darowizna dla najbliższych członków rodziny jest pod pewnymi warunkami zwolniona, transakcja ta pozostanie neutralna podatkowo zarówno dla ojca, jak i syna. Wystarczy, że obdarowany w ciągu pół roku od otrzymania darowizny zgłosi ten fakt w urzędzie skarbowym na formularzu SD-Z2. Przy składaniu SD-Z2 podatnicy nie muszą dołączać ani dowodów przekazania darowizny, ani umów, ani kserokopii dowodów osobistych.

Warto jednak dla celów dowodowych sporządzić dowód potwierdzający fakt przeprowadzenia darowizny. Przykładowo, może to być oświadczenie obdarowanego o jej przyjęciu, z podaniem danych identyfikujących darczyńcę oraz wartości przekazanej darowizny (art. 26 ust. 7 pkt 2 updof).

WAŻNE!

Dla darczyńcy darowizna nie jest kosztem podatkowym. Podatnik nie musi jednak korygować kwot dokonanych odpisów amortyzacyjnych zaliczonych do kosztów do momentu przekazania składnika podlegającego amortyzacji. Jeśli jednak podatnik dokonuje darowizny w okresie amortyzacji samochodu, nie może do kosztów podatkowych zaliczyć niezamortyzowanej wartości samochodu.

Darowizna samochodu - ewidencja rachunkowa

Jak każde nieodpłatne przekazanie środka trwałego, tak i darowizna wymaga ujęcia w księgach rachunkowych.

Przykład ewidencji darowizny środka trwałego:

Zakładamy, że:

a) wartość początkowa samochodu wynosi 10 000 zł,

b) dotychczasowe umorzenie samochodu wynosi 3210 zł,

c) nieumorzona część wartości początkowej samochodu wynosi 6790 zł.

Podatnik, przekazując samochód w formie darowizny, powinien dokonać następujących zapisów księgowych:

a) rozchód samochodu

Ma konto 010 Środki trwałe 10 000 zł

b) wyksięgowanie dotychczasowego umorzenia samochodu

Wn konto 060 Odpisy umorzeniowe środków trwałych 3 210 zł

c) obciążenie kosztów wartością netto przekazywanego samochodu

Wn konto 765 Pozostałe koszty operacyjne 6 790 zł

Nieumorzona część wartości początkowej darowanego samochodu obciąża pozostałą działalność operacyjną jednostki na mocy art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. b) ustawy o rachunkowości.

Darowizny towaru handlowego na rzecz syna nie można zaliczyć do kosztów podatkowych i dlatego w księgach handlowych należy wyszczególnić analitycznie konta kosztów służących prawidłowym rozliczeniom z fiskusem pod kątem podatku dochodowego. Księgowanie darowizny aktywów obrotowych odbywa się w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. h) ustawy o rachunkowości.

● art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 2 pkt 3, art. 14 ust. 2 pkt 1, art. 26 ust. 7 pkt 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 361; ost.zm. Dz.U. z 2013 r., poz. 21

● art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 i 2, art. 29 ust. 10, art. 106 ust. 7 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - j.t. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054; ost.zm. Dz.U. z 2013 r., poz. 35

● § 13 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 4 kwietnia 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 73, poz. 392; ost.zm. Dz.U. z 2012, poz. 1485

● art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. b) i h) ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223; ost.zm. Dz.U. z 2012 r., poz. 1342

Krystyna Dąbrowska

doradca podatkowy, współwłaściciel Biura Podatkowego Praktyk s.c. w Lublinie

Przeczytaj także: "Czy w związku z otrzymaniem przedsiębiorstwa jako darowizny obdarowany musi dokonać korekty VAT" - Mk nr 1/2013 - dostępne na www.mk.infor.pl