Jak dyrektor szkoły powinien wprowadzić dyżury dla pracowników w ramach zespołu alarmowego do spraw obrony cywilnej
Dyrektor szkoły planujący dyżury dla zespołu alarmowego obrony cywilnej musi respektować przepisy Kodeksu pracy o minimalnym odpoczynku dobowym i tygodniowym. Dyżury pracownicze w szkole – 12- lub 24-godzinne – muszą być rozpisane na kilka osób, by żaden pracownik nie utracił prawa do odpoczynku.
PROBLEM
Szkoła publiczna zamierza powołać zespół alarmowy do spraw obrony cywilnej złożony z pracowników administracji, obsługi i kadry zarządzającej. Dyrektor planuje wprowadzić dla tych pracowników dyżury 12- lub 24-godzinne, pełnione w domu w stałej dyspozycyjności – również w nocy. Jak zorganizować takie dyżury, aby nie naruszyć przepisów Kodeksu pracy dotyczących norm czasu pracy, odpoczynku dobowego i tygodniowego oraz wynagrodzenia?
RADA
Dyżurów całodobowych co do zasady nie można nałożyć na jednego pracownika – podstawową przeszkodą są bezwzględnie obowiązujące przepisy o minimalnym odpoczynku dobowym (11 godz.) i tygodniowym (35 godz.), których czas dyżuru nie może naruszać. Dyżury należy zatem rozpisać na kilka osób tak, by każdy pracownik zachował prawo do tych odpoczynków poza czasem pracy i pełnionego dyżuru. Rozporządzenie Rady Ministrów z 18 marca 2025 r. w sprawie gotowości obronnej państwa nie zwalnia z obowiązku przestrzegania tych norm.
UZASADNIENIE
Dyżur pracowniczy w szkole – czym jest i jak wpływa na czas pracy
Dyżur opisany w pytaniu można zakwalifikować jako dyżur pracowniczy w rozumieniu art. 151[5] k.p. – pracownik pozostaje w gotowości do podjęcia pracy, lecz jej faktycznie nie świadczy. Czasu dyżuru, w którym pracownik nie wykonuje pracy, nie wlicza się do czasu pracy, a za sam dyżur bez podejmowania działań nie przysługuje np. dodatek za pracę w nocy. Bez znaczenia jest przy tym, czy dyżur pełniony jest w miejscu pracy, czy w domu – zasada ta dotyczy obu sytuacji.
Art. 151[5] § 1 k.p.: Pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym wyznaczonym miejscu (dyżur). Czasu dyżuru nie wlicza się do czasu pracy, jeżeli podczas dyżuru pracownik nie wykonywał pracy. Czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku.
Art. 132 § 1 k.p.: Pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku.
Art. 133 § 1 k.p.: Pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.
Obrona cywilna a Kodeks pracy – czy rozporządzenie o gotowości obronnej znosi normy odpoczynku
Rozporządzenie Rady Ministrów z 18 marca 2025 r. w sprawie gotowości obronnej państwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 355) wprowadza system stałych dyżurów na potrzeby podwyższania gotowości obronnej państwa. Rozporządzenie to nie zawiera jednak przepisów, które zwalniałyby pracodawców z obowiązku zachowania minimalnych odpoczynków przewidzianych w Kodeksie pracy. Przepisy ochronne dotyczące czasu pracy mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie mogą być wyłączone aktem niższej rangi niż ustawa.
Dyżury 12- lub 24-godzinne nałożone na jednego pracownika naruszałyby przepisy o odpoczynku dobowym i tygodniowym. Aby zachować zgodność z Kodeksem pracy, dyżury muszą być rozpisane na kilku pracowników w taki sposób, by żaden z nich – łącznie z czasem pracy i dyżuru – nie był pozbawiony przysługującego mu odpoczynku. Przy typowych, równomiernych rozkładach czasu pracy właściwe rozpisanie dyżurów całodobowych na pracowników wymagać będzie zaangażowania większej liczby osób.
- art. 132–133, art. 151[5] ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.)
Marek Rotkiewicz
prawnik specjalizujący się w prawie pracy, specjalista z zakresu kadr i zatrudnienia
POTRZEBUJESZ POMOCY?