Ochrona ludności i obrona cywilna w nowej ustawie

Trwają prace nad projektem ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. Zadania ochrony ludności są wykonywane przez organy i podmioty ochrony ludności – w zależności od rodzaju i skali zagrożeń i właściwości organu lub podmiotu – w ścisłej współpracy. Organami ochrony ludności są: wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa, wojewoda i właściwi ministrowie.

Projekt ustawy określa zadania ochrony ludności w czasie pokoju i wojny. Wskazuje organy i podmioty realizujące zadania ochrony ludności oraz zasady planowania ochrony ludności i obrony cywilnej. Formułuje zasady funkcjonowania systemu wykrywania zagrożeń, ostrzegania, powiadamiania i alarmowania o zagrożeniach. Ustawa ma uregulować zasady funkcjonowania i organizację obrony cywilnej oraz sposób powoływania personelu do obrony cywilnej. Co ważne – ustawa będzie określała również finansowanie systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Co do zasady system ochrony ludności ma być oparty na już istniejących strukturach (Państwowa Straż Pożarna, OSP, struktury zarządzania kryzysowego, system powiadamiania ratunkowego, Państwowe Ratownictwo Medyczne, podmioty lecznicze oraz organizacje pozarządowe). 

Zadania ochrony ludności są wykonywane przez organy i podmioty ochrony ludności. Jednostki te mają ze sobą ściśle współpracować. W obszarze zadań samorządów organami ochrony ludności są: wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta i marszałek województwa. Podmiotami ochrony ludności są m.in. jednostki organizacyjne PSP, ochotnicze straże pożarne, służby, inspekcje i straże, a także podmioty lecznicze, społeczne organizacje ratownicze, a nawet podmioty gospodarcze zapewniające podstawowe usługi społeczne. System ochrony ludności na poziomie centralnym ma być koordynowany przez szefa MSWiA, który będzie wspierany przez Rządowy Zespół Ochrony Ludności (RZOL). Wzmocniona ma zostać również rola Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, które będzie wiodące na poziomie centralnym w zakresie informowania, ostrzegania i alarmowania ludności przez zagrożeniami. 

Podstawowym założeniem systemu ochrony ludności jest możliwość jego działania w formule obrony cywilnej – czyli w czasie wojny. Przewiduje się także utworzenie korpusu obrony cywilnej, którym ma zarządzać szef MSWiA. Organy ochrony ludności będą prowadziły ewidencję zasobów ochrony ludności dotyczącą sił i środków służących realizacji zadań ochrony ludności. Ewidencja ta będzie zawierała m.in. szczegółowy opis sił i środków. W urzędach obsługujących organy ochrony ludności oraz w innych urzędach administracji publicznej, radach dzielnic i sołectwach przewidziano szkolenia kadry w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej. Wójt lub burmistrz czy prezydent miasta, a także starosta, wojewoda i szef MSWiA, mają być odpowiedzialni za plany ewakuacji ludności. Plany te mają zawierać m.in. liczbę osób przewidzianych do ewakuacji, wykaz dóbr kultury i dziedzictwa narodowego przewidzianych do ewakuacji, wykaz dróg i linii kolejowych, które mają zostać wykorzystane do ewakuacji, wykaz miejsc zakwaterowania, wykaz niezbędnych sił i środków transportu, które można użyć do ewakuacji. System ma także umożliwiać ostrzeganie, powiadamianie i alarmowanie ludności o zagrożeniach i komunikację służb państwowych i podmiotów ochrony ludności. Ma również zapewniać funkcjonowanie bezpiecznych cyfrowych kanałów łączności w sieci stacjonarnej, radiowej, komórkowej i satelitarnej. 

Obiekty zbiorowej ochrony zostaną podzielone na budowle ochronne i tymczasowe miejsca doraźnego ukrycia. Do tych pierwszych zaliczane są schrony (budowle hermetyczne z urządzeniami filtrowentylacyjnymi) oraz ukrycia (o konstrukcji niehermetycznej); do drugich – obiekty budowlane przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to II kwartał 2024 r.