Nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich od 13 kwietnia 2026 r.
Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują nowe zasady korzystania oraz kontroli zwolnień lekarskich, istotne zarówno dla pracowników, jak i pracodawców. Przepisy precyzują przypadki, w których ubezpieczony traci prawo do świadczeń chorobowych, jednocześnie wyraźnie dopuszczając wykonywanie w trakcie L4 czynności incydentalnych, uzasadnionych istotnymi okolicznościami. Nowelizacja rozszerza także uprawnienia kontrolne pracodawcy.
Ubezpieczony utraci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:
1) wykonuje pracę zarobkową lub
2) podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
Utrata prawa do zasiłku na nowych zasadach dotyczy osoby uprawnionej do zasiłku chorobowego za okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, jak i po jego ustaniu.
Nowelizacja wprowadza definicje pracy zarobkowej oraz pojęcie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, których wykonywanie albo podejmowanie może spowodować utratę prawa do zasiłku chorobowego.
Czym jest praca zarobkowa?
Pracą zarobkową, powodującą utratę zasiłku chorobowego, będzie każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Może być ona wykonywana w szczególności w ramach stosunku pracy, umowy zlecenia (nawet krótkotrwałej), umowy o dzieło czy prowadzonej działalności gospodarczej. Pojęciem tym nie są jednak objęte czynności incydentalne (sporadyczne), których wykonania w okresie zwolnienia lekarskiego wymagają istotne okoliczności. Co ważne, istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.
Przy ustalaniu prawa do zasiłku praca zarobkowa w trakcie zwolnienia lekarskiego nie obejmuje czynności incydentalnych, których wykonanie wymuszone jest istotnymi okolicznościami.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego
Z kolei aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy będą wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Ocena takiej aktywności będzie zależała przede wszystkim od rodzaju schorzenia i przyczyn zwolnienia lekarskiego. Sam fakt wprowadzenia w ustawie zasiłkowej definicji nie wyeliminuje powstawania w przyszłości spornych sytuacji pomiędzy ZUS i osobami korzystającymi z absencji chorobowych (np. określone zachowanie ubezpieczonego w trakcie zwolnienia lekarskiego może zostać przez niego uznane za usprawiedliwione istotnymi okolicznościami, podczas gdy ZUS dokona odmiennej oceny tego zachowania i pozbawi go prawa do zasiłku).
Takimi czynnościami nie są jednak:
- zwykłe czynności dnia codziennego (do których można zaliczyć np. drobne zakupy, wyjście do apteki, wyprowadzenie psa) lub
- czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności (np. uczestnictwo w pogrzebie bliskiej osoby).
Kontrola prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego
Nadal kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem mogą przeprowadzać zarówno pracodawcy wypłacający zasiłki chorobowe, jak i ZUS (z urzędu lub na wniosek płatnika).
W przepisach wskazano jednoznacznie, że uprawnienie do kontrolowania dotyczy zarówno zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, jak i zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Doprecyzowano, że kontrolą mogą być obejmowane również osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.
Od 13 kwietnia 2026 r. pracodawcy zatrudniający mniej niż 21 ubezpieczonych mogą samodzielnie kontrolować, czy pracownik prawidłowo wykorzystuje zwolnienie lekarskie. Chodzi jednak tylko o okres niezdolności do pracy, za który pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe (w zależności od wieku pracownika – za 14 dni lub za 33 dni). Przed nowelizacją tacy przedsiębiorcy mogli skontrolować pracownika z orzeczoną niezdolnością do pracy, ale nie było to uregulowane ustawowo.
Wraz z wejściem w życie nowych zasad kontroli zostanie określony wzór upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz wzór protokołu tej kontroli. Pracodawca, który zdecyduje się przeprowadzić kontrolę prawidłowości korzystania ze zwolnienia lekarskiego przez pracownika, będzie zobowiązany je stosować.
Oprac. Katarzyna Bogucka
REDAKCJA INFORLEX
Przeczytaj więcej na ten temat: Zmiany w korzystaniu ze zwolnień lekarskich od 13 kwietnia 2026 r. »
POTRZEBUJESZ POMOCY?