AI szansą i… zagrożeniem dla młodych prawników

Narzędzia AI to już nie nowinka technologiczna, a stały element kształcenia prawników. Uczelnie z jednej strony pokazują, jak z nich korzystać, a z drugiej uczulają na ich istotne ograniczenia

Zapytaliśmy przedstawicieli wiodących wydziałów prawa, które w rankingach DGP co roku zajmują wysokie miejsca, jak się starają odpowiadać na wyzwania współczesności. Nie brakuje zmian w programach nauczania czy podejściu do praktycznych elementów nauki. Dziekani podkreślają, że wydziały nie stoją w miejscu, również ze względu na zmieniające się wymogi rynku pracy.

Sztuczna inteligencja w pracy prawników

Jednym z gorących tematów jest sposób wykorzystania sztucznej inteligencji – najpierw przez studentów, a później przez prawników, którzy biorą odpowiedzialność za sprawy swoich klientów. Zdecydowana większość kancelarii prawnych działających w Polsce już korzysta z narzędzi AI. W „Raporcie Rynku Prawniczego 2025/2026” Supesu Recruitment 88 proc. z ponad 500 prawników przyznało, że wykorzystuje w swojej pracy sztuczną inteligencję. Głównie chodzi o Chat GPT, Copilot i Deepl (czytaj więcej w raporcie specjalnym DGP „Jak kancelarie prawne korzystają ze sztucznej inteligencji”). Widać więc, że umiejętność wykorzystania AI jest już w branży prawniczej na porządku dziennym. Uczelnie nie mogą i nie chcą od tego abstrahować.

Przedmiot „Sztuczna inteligencja i prawo” oferowany jest na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (WPiA UJ) już od kilku lat. W tym roku akademickim poświęcono też temu tematowi pierwsze seminarium wydziałowe „Sztuczna inteligencja w edukacji i praktyce prawniczej”. Od końca 2025 r. na całej uczelni obowiązuje zarządzenie rektora regulujące używanie narzędzi AI.

– Częścią obowiązkowego przedmiotu Vademecum prawnika są treści związane z użyciem AI na studiach. Co więcej jako wyraz konieczności odejścia od typowych prac magisterskich zachęcamy studentów i promotorów do przygotowywania jako prac dyplomowych mniejszych form, takich jak glosy czy raporty z badań. Wydział pracuje również nad wewnętrzną regulacją dotyczącą tego, aby opublikowane artykuły w czasopismach były jednocześnie pracami dyplomowymi. Obok innych celów taka praktyka ma minimalizować niekontrolowane i niedopuszczalne użycia AI przez studentów. Zwracamy również uwagę na zastosowania AI w pracy prawnika – mówi prof. Mateusz Stępień, prodziekan ds. dydaktyki WPiA UJ.

Podobnie jest na innych wydziałach. Uczelnie kładą nacisk na to, aby zachwyt nad nowymi technologiami nie przesłonił istoty pracy prawników.

– Medialne doniesienia o bezkrytycznym wykorzystywaniu narzędzi AI do generowania pism procesowych traktujemy na wydziale jako bardzo wartościowe case study. Pokazuje ono studentom, jak duże ryzyko niesie za sobą automatyzacja pozbawiona ludzkiej weryfikacji i eksperckiej wiedzy. Na WPAE postrzegamy AI jako narzędzie wspierające, a nie zastępujące człowieka. Zagadnienia te są stałym elementem dyskusji i analiz chociażby na kierunku Prawo e-biznesu, gdzie studenci uczą się identyfikować ryzyka prawne, etyczne oraz regulacyjne związane z rozwojem nowych technologii – podkreśla dr hab. Jacek Przygodzki, prof. UWr, dziekan Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego (WPAE UWr).

– Każda informacja wygenerowana przez narzędzie AI wymaga weryfikacji w profesjonalnych źródłach. W pracy prawnika wygoda nigdy nie może zastąpić rzetelności. Uczymy także szerszego kontekstu: ochrony danych, poufności informacji, odpowiedzialności zawodowej, etyki korzystania z technologii i regulacji związanych z AI Act” – uważa również dr hab. Ewelina Cała-Wacinkiewicz, prof. US, dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego (WPIA US). Dodaje, że wydział wprowadza do nowego programu studiów przedmioty dotyczące m.in. legal tech.

Z kolei na Uniwersytecie Warszawskim od nowego roku akademickiego zostanie wprowadzony przedmiot prawo nowych technologii. Okazuje się, że inspiracją do pracy z narzędziami AI stają się też sami studenci.

– Nasi studenci nie tylko z powodzeniem wykorzystują narzędzia sztucznej inteligencji, lecz także je tworzą. Wydział prawa właśnie nawiązał strategiczne partnerstwo z IURĄ, serwisem, który został stworzony m.in. przez jednego z naszych studentów, a który przy pomocy AI ma za zadanie wspomagać prawników – wskazuje dr hab. Sławomir Żółtek, prof. UW, dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (WPiA UW).

Zajęcia dotyczące sztucznej inteligencji to także istotny element programów nauczania na uczelniach niepublicznych. I tu dziekani nie mają wątpliwości, że mądre wykorzystanie nowych technologii będzie coraz ważniejsze w pracy prawników. Wcale nie musi to jednak oznaczać zmniejszenia zapotrzebowania na ich usługi. Natomiast wymusza szlifowanie nowych kompetencji.

– Coraz większego znaczenia nabierają umiejętności analityczne, krytyczne myślenie, komunikacja, rozwiązywanie problemów oraz zdolność łączenia wiedzy prawniczej z technologią i biznesem. Jednocześnie to właśnie rozwój AI tworzy nowe obszary praktyki prawniczej związane z regulacją tej technologii, odpowiedzialnością za jej wykorzystanie, ochroną danych czy cyberbezpieczeństwem – ocenia dr hab. Eligiusz Krześniak, prof. UŁa, dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego (WPiA UŁa).

– Doniesienia o pismach procesowych przygotowywanych przez AI pokazują, że problem nie polega na samym narzędziu, ale na braku kompetencji i odpowiedzialności użytkownika. Prawnik nie może zrzucić odpowiedzialności na algorytm. Jeżeli korzysta z AI, musi umieć zweryfikować wynik, sprawdzić podstawę prawną, ocenić źródła, zrozumieć ograniczenia modelu i wziąć odpowiedzialność za finalny dokument. Dlatego uczulamy studentów nie tylko na to, że AI istnieje, lecz przede wszystkim na to, jak z niej korzystać – dodaje dr hab. Bartłomiej Nowak, prof. ALK, dziekan Kolegium Prawa Akademii Leona Koźmińskiego (ALK).

Praktyka czyni mistrza. Również ta międzynarodowa

Kształcenie w zakresie umiejętnego wykorzystania AI to tylko element szerszego zjawiska, które od kilku lat jest obecne na wydziałach prawa. Starają się one w większym stopniu stawiać na praktykę wykonywania zawodu prawnika przy jednoczesnym zachowaniu fundamentów przygotowania teoretycznego. Właśnie w tym kierunku od roku akademickiego 2025/2026 zmodyfikowano program studiów na Uniwersytecie Śląskim. Ma być bardziej elastycznie, z uwzględnieniem indywidualnych ścieżek rozwoju studentów.

– Jednym z najważniejszych wyróżników nowego programu jest moduł obieralny Klinika Prawa, realizowany na ósmym semestrze studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Jego celem jest umożliwienie wszystkim osobom studiującym poznania praktycznych aspektów wykonywania zawodu prawnika. W zależności od wybranej ścieżki studenci mogą udzielać porad prawnych w Studenckiej Poradni Prawnej pod opieką ekspercką, uczestniczyć w wizytach studyjnych, przygotowywać symulacje rozpraw, rozwijać umiejętności mediacyjne i negocjacyjne albo pracować indywidualnie z tutorem akademickim nad projektem badawczym lub artykułem naukowym” – podkreśla dr hab. Witold Kurowski, prof. UŚ, dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Akademia Kujawsko-Pomorska (AKP) rozszerzyła ofertę zajęć o charakterze warsztatowym. Prym wiodą: rozwiązywanie kazusów, sporządzanie pism procesowych, doskonalenie kompetencji retorycznych czy doskonalenie analitycznego myślenia.

– Istotnym elementem tych działań było rozwinięcie współpracy z wybitnymi przedstawicielami praktyki prawniczej, w tym sędziami Sądu Najwyższego oraz prokuratorami Prokuratury Krajowej. Dzięki ich zaangażowaniu studenci mają możliwość konfrontowania wiedzy teoretycznej z doświadczeniami wynikającymi ze stosowania prawa w praktyce, poznając jednocześnie standardy wykonywania zawodów zaufania publicznego – nie ma wątpliwości dr Tomasz Kowalczyk, prof. AKP, dziekan Wydziału Nauk Prawnych, Społecznych i Humanistycznych AKP.

Pierwsze doświadczenia związane z praktyką studenci mogą zdobywać w ramach wielu organizacji działających na wydziałach. Pod tym kątem Uniwersytet Jagielloński łączy długoletnie tradycje ze współczesnymi wymogami, jakie stawia przed absolwentami rynek pracy.

– Okres ostatnich kilku lat to czas zmian ewolucyjnych. To Towarzystwo Biblioteki Słuchaczów Prawa UJ, działające od 1851 r. To federacja licznych kół naukowych, historycznych i współczesnych w których osoby studiujące rozwijają swoją wiedzę i umiejętności pod opieką pracowników naukowo-dydaktycznych. Koła te działają z sukcesami zarówno w kraju, jak i w ramach współpracy międzynarodowej – zaznacza prof. Piotr Dobosz, dziekan WPiA UJ.

Ten ostatni aspekt, czyli umiędzynarodowienie również jest istotny w kontekście szans absolwentów na znalezienie dobrze płatnej pracy – nie tylko w Polsce.

– Jako wydział oferujemy uczestnictwo w szkołach praw zagranicznych (mamy ich aż dziewięć!), których ukończenie ułatwia później proces rekrutacyjny do pracy w firmach międzynarodowych – podkreśla dr hab. Sławomir Żółtek, prof. UW. W podobnym kierunku idzie Uniwersytet Wrocławski, poszerzając ofertę nie tylko dla studentów prawa, lecz także wszystkich zainteresowanych międzynarodową karierą.

– Absolutną nowością są języki romańskie w komunikacji biznesowej. To kierunek, który wprost odpowiada na zapotrzebowanie międzynarodowych korporacji i sektora BPO/SSC – łączymy tu zaawansowaną naukę języków z twardą wiedzą o mechanizmach rynkowych i prawnych – mówi dr hab. Jacek Przygodzki, prof. UWr.

Ciekawą drogę obrała Uczelnia Łazarskiego. Z jednej strony chce skracać dystans między studiami a wykonywaniem zawodu, z drugiej – przywraca również zajęcia z psychologii i filozofii dla prawników.

– Nie jest to przypadek. Psychologia pomaga lepiej rozumieć motywacje ludzi, procesy podejmowania decyzji czy mechanizmy komunikacji i negocjacji, które stanowią codzienność pracy prawnika. Z kolei filozofia rozwija umiejętność logicznego myślenia, argumentacji oraz krytycznej analizy problemów, czyli kompetencje stanowiące fundament zawodów prawniczych – zaznacza dr hab. Eligiusz Krześniak, prof. UŁa.

Zmiany w kształceniu prawników są widoczne gołym okiem. Na konieczność poprawy w niektórych obszarach, szczególnie w zakresie kontaktu z potencjalnymi praktykodawcami i pracodawcami, nadal wskazują jednak sami studenci (patrz: E8). ©℗