zatrudnienie

Praca na czarno przechodzi do historii

W szarej strefie coraz rzadziej pracują zarówno Polacy, jak i mieszkający nad Wisłą cudzoziemcy

Jak wynika z danych Państwowej Inspekcji Pracy, w 2025 r. inspektorzy wykryli 13,5 tys. nielegalnie zatrudnionych obywateli polskich. To o 7,5 proc. mniej niż rok wcześniej. Tym samym ubiegły rok przyniósł kontynuację trendu z lat poprzednich; liczba Polaków zatrudnionych w szarej strefie maleje od 2022 r. Odmienna sytuacja dotyczyła dotąd cudzoziemców. Od co najmniej 2021 r., jak wynika z danych PIP, rosła liczba obcokrajowców, którym powierzano pracę w Polsce nielegalnie. Ubiegły rok przyniósł jednak odwrócenie i tego trendu. Inspektorzy ujawnili tylko 5,8 tys. cudzoziemców pracujących w szarej strefie. To o 19 proc. mniej niż rok wcześniej.

Michał Wysłocki z EY Polska i Związku Liderów Sektora Usług Biznesowych ABSL zwraca uwagę na to, że liczby bezwzględne nie oddają pełnego obrazu sytuacji. Szerszy obraz pokazują dane o tym, ile wyniósł odsetek nielegalnie zatrudnionych obcokrajowców w stosunku do ogółu skontrolowanych osób z obcymi paszportami. W tym zakresie mamy wzrost, ale nieistotny statystycznie (o 0,2 pkt proc.). Wciąż jest to jednak obszar wymagający poprawy. – Ten odsetek w ubiegłym roku wyniósł 19,8 proc. względem 19,6 proc. w 2024 r. – przytacza Michał Wysłocki. W przypadku obywateli polskich odsetek nielegalnie pracujących wśród ogółu przebadanych osób maleje za to z roku na rok.

Nadia Winiarska z Konfederacji Lewiatan zwraca uwagę na to, że w 2025 r. zwiększono kary za nielegalne zatrudnianie, co jednak nie wpłynęło na znaczący spadek przypadków pracy obcokrajowców na czarno. Legalne zatrudnianie cudzoziemców w Polsce to coraz większe wyzwanie. Czas wydawania zezwoleń na pracę z roku na rok jest coraz dłuższy. Do Konfederacji Lewiatan zgłaszają się firmy, które sygnalizują, że na wydanie zezwolenia czekają już ponad rok. To ma swoje konsekwencje.

– Audyty, które przeprowadzałem w agencjach pracy, nieraz pokazywały, że te, nie czekając na wydanie zezwolenia, kierowały pracowników z zagranicy do pracy u polskich pracodawców – opowiada Michał Wysłocki. – Z kolei pracodawcy rekrutujący cudzoziemców niekiedy nie wiedzą, że po zmianach w prawie imigracyjnym z czerwca 2025 r. niektóre podstawy pobytu obcokrajowców w Polsce nie pozwalają na ich zatrudnienie. Pracować nie mogą m.in. przebywający w RP na podstawie wiz wydanych przez inne państwa strefy Schengen – dodaje.

Pracodawcy skupiają się też często na zapewnieniu legalności pracy w momencie zatrudniania, zapominając, że należy o to dbać również na dalszym etapie, gdy pracownik już wykonuje pracę. – Dodatkowe czynności legalizacyjne należy podjąć w niektórych przypadkach przed zmianą stanowiska pracy. Legalizacja awansu może potrwać nawet kilka miesięcy, ale bez tego powierzenie nowych obowiązków cudzoziemcowi byłoby nielegalne – mówi nasz rozmówca z EY Polska. PIP od lat apeluje o zmianę niektórych regulacji. ©℗ B9

Patrycja Otto