orzeczenie

Nieodpłatna służebność przesyłu. Czy jest CIT?

Czy firma ma przychód, gdy właściciel nieruchomości nieodpłatnie ustanawia służebność przesyłu? Spółka twierdziła, że choć nie płaci za tę służebność, to nie uzyskuje przychodu z nieodpłatnych świadczeń. Co na to Naczelny Sąd Administracyjny?

Chodziło o spółkę pełniącą funkcję operatora systemu dystrybucyjnego gazu. Jej infrastruktura (sieci i urządzenia) jest zlokalizowana na nieruchomościach należących do innych osób. Spółka korzysta ze służebności przesyłu, czyli prawa ustanowionego na podstawie art. 3051–3054 kodeksu cywilnego.

To przychód z nieodpłatnych świadczeń

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał na wniosek spółki trzy interpretacje indywidualne. We wszystkich stwierdził, że nieodpłatna służebność przesyłu to nieodpłatne świadczenie skutkujące powstaniem przychodu podatkowego, ponieważ spółka uzyskuje dzięki temu wymierną korzyść majątkową. Może korzystać z cudzej nieruchomości bez wynagrodzenia, które w normalnych warunkach musiałaby zapłacić.

W jednej ze spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sygn. akt I SA/Kr 1217/22) zaakceptował stanowisko dyrektora KIS. Uzasadnił, że „przedsiębiorca w przypadku nieodpłatnego ustanowienia służebności otrzymuje nieodpłatnie świadczenie z tytułu korzystania przez niego z majątku innego podmiotu za jego zgodą i bez konieczności ponoszenia z tego tytułu jakiejkolwiek zapłaty czy jej ekwiwalentu. (...) Świadczenie to ma również charakter majątkowy o określonej wartości. Tworzy wobec tego konkretny przychód podatnika, nie rodząc po jego stronie żadnych zobowiązań do świadczeń wzajemnych wobec świadczeniodawcy”.

Gdy właściciel występuje o przyłączenie

Inaczej potoczyły się dwie pozostałe sprawy. Różniły się one od poprzedniej tym, że to właściciel nieruchomości sam występuje o wykonanie przyłącza gazowego. Ustanowienie nieodpłatnej służebności jest więc elementem realizacji jego interesu.

W tych sprawach WSA w Krakowie (I SA/Kr 1235/22 i I SA/Kr 1236/22) uchylił interpretacje fiskusa. Nie przesądził jednak, czy stanowisko spółki jest prawidłowe. Uznał, że dyrektor KIS naruszył przepisy postępowania interpretacyjnego, ponieważ pominął istotny element przedstawionego przez spółkę stanu faktycznego. Przyjął bowiem, że właściciele nieruchomości nie uzyskują żadnego świadczenia wzajemnego, podczas gdy – jak zauważył sąd – z opisu sprawy wynikało coś przeciwnego – ustanowienie służebności następowało, aby umożliwić właścicielowi przyłączenie nieruchomości do sieci gazowej.

Spółka nie ma przychodu

We wszystkich tych sprawach spółka ostatecznie wygrała. NSA utrzymał w mocy dwa wyroki uchylające interpretacje dyrektora KIS, a także uchylił wyrok i interpretację w sprawie, w której WSA stanął po stronie fiskusa.

– Kiedyś sądy administracyjne orzekały, że w takiej sytuacji mamy do czynienia z nieodpłatnym świadczeniem, ale kilka lat temu stanowisko to uległo diametralnej zmianie. Obecnie NSA jednolicie wskazuje, że z uwagi na specyfikę działalności przedsiębiorstwa gazowniczego nie można mówić o uzyskaniu przez nie nieodpłatnego świadczenia – uzasadnił sędzia Maciej Jaśniewicz.

Podobnie sąd kasacyjny orzekł m.in. 16 marca 2021 r. (II FSK 2936/20), 25 kwietnia 2023 r. (II FSK 2666/20), 13 grudnia 2023 r. (II FSK 408/21) i 25 marca 2025 r. (II FSK 813/22). ©℗

orzecznictwo

Izabela Tomaszewska-Gałuszka

Dziennikarka Dziennika Gazety Prawnej specjalizująca się w tematyce podatkowej.