aktualności

Zamiast pozwolenia zgłoszenie do konserwatora. Kiedy można skrócić procedurę?

Inwestorzy przy określonych ustawowo działaniach nie muszą już czekać na wydanie na nie pozwolenia przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. W części spraw wystarczy zgłoszenie, a rozpoczęcie prac będzie możliwe, jeżeli organ nie wniesie sprzeciwu

Takie rozwiązanie, które upraszcza i przyspiesza procedurę (choć wymaga prawidłowej kwalifikacji planowanego przedsięwzięcia i dochowania obowiązków formalnych), wprowadziła obowiązująca od 3 czerwca br. nowelizacja ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej: u.o.o.z.o.n.z.).

Nowy katalog

Nowy art. 36aa u.o.o.z.o.n.z. wprowadza katalog działań, które nie wymagają już pozwolenia konserwatorskiego, lecz jedynie zgłoszenia ich wykonania do wojewódzkiego konserwatora zabytków. Dla części inwestorów oznacza to krótszą procedurę i możliwość rozpoczęcia przedsięwzięcia bez oczekiwania na wydanie decyzji administracyjnej.

Zgłoszenia wymaga:

• wykonywanie robót budowlanych w otoczeniu zabytku,
• trwałe przeniesienie zabytku ruchomego wpisanego do rejestru, jeżeli następuje z naruszeniem ustalonego tradycją wystroju wnętrza, w którym ten zabytek się znajduje,
• zmiana przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru lub zmiana sposobu korzystania z niego,
• umieszczenie na zabytku wpisanym do rejestru urządzeń technicznych, tablic reklamowych, urządzeń reklamowych oraz napisów, z wyjątkiem oznaczeń informujących o tym, że zabytek podlega ochronie,
• podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru, z wyłączeniem działań polegających na usuwaniu drzew lub krzewów z nieruchomości albo jej części wpisanej do rejestru zabytków, lecz niebędącej parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni.

Katalog ten obejmuje działania często pojawiające się przy adaptacji, modernizacji, komercjalizacji albo zmianie funkcji obiektów zabytkowych. Nie zawiera on jednak czynności dowolnych ani neutralnych z punktu widzenia ochrony zabytków.

Uwaga! Każde zgłoszenie powinno być poprzedzone analizą, czy planowane działanie rzeczywiście mieści się w art. 36aa, czy też nadal wymaga pozwolenia konserwatorskiego na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy.

Konieczna analiza

Największe ryzyko będzie dotyczyło rozgraniczenia, co wymaga zgłoszenia, a co pozwolenia.

▶ Inwestor będzie musiał dokonać prawidłowej kwalifikacji prawnej jeszcze przed złożeniem dokumentacji.

Niezbędne będzie zatem ustalenie, czy planowane działanie dotyczy zabytku wpisanego do rejestru, jego otoczenia, obszaru wpisanego do rejestru, parku kulturowego albo innych form ochrony.

▶ Należy także sprawdzić postanowienia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, decyzji o warunkach zabudowy, uchwały krajobrazowej oraz innych decyzji, które mogą zawierać ustalenia ochrony zabytków.

W razie wątpliwości inwestor może zamiast zgłoszenia wystąpić z wnioskiem o wydanie pozwolenia. Ustawa wyraźnie dopuszcza takie rozwiązanie.

▶ Jeżeli inwestor uzna, że dane zamierzenie podlega zgłoszeniu, a w rzeczywistości będzie wymagało pozwolenia konserwatorskiego, wojewódzki konserwator zabytków wniesie sprzeciw.

Dotyczy to w szczególności prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych w zabytku wpisanym do rejestru, badań konserwatorskich, badań architektonicznych, robót górniczych oraz innych działań, które ustawodawca pozostawił w reżimie pozwoleniowym.

Milcząca zgoda

Najważniejszą nowością jest wprowadzenie mechanizmu milczącej zgody. Wojewódzki konserwator zabytków może wnieść sprzeciw (w drodze decyzji) w terminie 60 dni od dnia doręczenia zgłoszenia. Jeżeli nie zrobi tego w tym terminie, inwestor może przystąpić do realizacji zgłoszonych działań. Nie dochodzi zatem do wydania decyzji pozytywnej. Skutek prawny wynika z bezczynności organu w przewidzianym ustawowo terminie. W związku z tym bardzo ważne będzie prawidłowe ustalenie daty doręczenia zgłoszenia organowi. Od niej rozpoczyna bieg termin 60 dni.

Uwaga! Nowelizacja pozwala jednak skrócić okres oczekiwania. Otóż wojewódzki konserwator zabytków może z urzędu przed upływem terminu na wniesienie sprzeciwu wydać zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu. Wydanie takiego dokumentu wyłącza możliwość późniejszej zmiany zdania przez konserwatora oraz wniesienia sprzeciwu i pozwala inwestorowi rozpocząć działania opisane w zgłoszeniu. Po upływie terminu na sprzeciw inwestor może natomiast wystąpić o zaświadczenie potwierdzające, że sprzeciw nie został wniesiony.

Ważne! Rozpoczęcie prac przed upływem 60 dni od zgłoszenia bez wcześniejszego uzyskania zaświadczenia o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu może zostać potraktowane jako działanie sprzeczne z ustawą.

Kompletność zgłoszenia i przerwanie biegu terminu

Istotne znaczenie ma również kompletność zgłoszenia. Jeżeli wymaga ono uzupełnienia, wojewódzki konserwator zabytków nakłada na zgłaszającego w drodze postanowienia obowiązek uzupełnienia brakujących dokumentów lub informacji w określonym terminie. Nałożenie takiego obowiązku przerywa bieg 60-dniowego terminu na wniesienie sprzeciwu.

Termin ten biegnie na nowo od dnia następującego po dniu doręczenia organowi wymaganych dokumentów lub informacji.

Uwaga! Takie wezwanie do uzupełnienia nie tylko czasowo zatrzymuje bieg terminu, lecz także powoduje, że po uzupełnieniu dokumentacji termin biegnie od początku.

Jeżeli zgłaszający nie wykona obowiązku uzupełnienia brakujących dokumentów lub informacji, wojewódzki konserwator zabytków wnosi sprzeciw w terminie 60 dni od dnia następującego po tym, w którym upłynął termin wykonania tego obowiązku. A zatem nawet niewielkie braki formalne mogą znacząco wydłużyć procedurę. Natomiast brak reakcji na postanowienie organu może się zakończyć sprzeciwem.

Z perspektywy inwestora zasadne więc będzie przygotowanie zgłoszenia w sposób kompletny, z odpowiednim opisem zamierzenia, dokumentacją techniczną, wskazaniem zabytku oraz właściwym umocowaniem pełnomocnika, jeżeli inwestor dokonuje zgłoszenia przez pełnomocnika.

Obowiązki z prawa budowlanego

Dokonanie zgłoszenia wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków nie zwalnia z obowiązków wynikających z prawa budowlanego (dalej: p.b.). Nowela u.o.o.z.o.n.z. wyraźnie wskazuje, że zgłoszenie konserwatorskie nie zastępuje pozwolenia na budowę ani zgłoszenia robót budowlanych, jeżeli są one wymagane na podstawie p.b. Inwestor musi zatem równolegle ocenić, czy dane działanie wymaga pozwolenia albo zgłoszenia konserwatorskiego oraz czy dane roboty wymagają pozwolenia na budowę albo zgłoszenia organowi administracji architektoniczno -budowlanej.

Nowelizacja u.o.o.z.o.n.z. dostosowała również przepisy p.b. Obecnie prowadzenie robót budowlanych przy obiekcie budowlanym wpisanym do rejestru zabytków lub na obszarze wpisanym do rejestru zabytków wymaga już (przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę albo przed dokonaniem zgłoszenia budowlanego):

• uzyskania odpowiedniego pozwolenia konserwatorskiego albo
• dokonania zgłoszenia do wojewódzkiego konserwatora zabytków, wobec którego organ nie wniósł sprzeciwu.

Uwaga! W konsekwencji etap konserwatorski nadal poprzedza etap budowlany. Zmienia się natomiast forma zakończenia procedury w części spraw, ponieważ zamiast decyzji pozwalającej na prowadzenie działań wystarczające może być skuteczne zakończenie procedury zgłoszeniowej.

Dwuletni termin na rozpoczęcie działań

Zgłoszenie nie ma charakteru bezterminowego. Jeżeli działania objęte zgłoszeniem nie zostaną rozpoczęte przed upływem dwóch lat od terminu ich rozpoczęcia określonego w zgłoszeniu, rozpoczęcie tych działań wymaga ponownego zgłoszenia. Inwestorzy muszą więc powiązać zgłoszenie z realnym harmonogramem inwestycji. Jeżeli projekt zostanie odłożony w czasie, może się okazać, że procedurę trzeba będzie przeprowadzić ponownie.

Nadzór konserwatorski po skutecznym zgłoszeniu

Nowelizacja nie tylko upraszcza część procedur, lecz także wzmacnia znaczenie prawidłowego wykonywania zgłoszonych działań. Wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję o wstrzymaniu działań objętych zgłoszeniem, jeżeli są prowadzone bez wymaganego zgłoszenia, pomimo wniesienia sprzeciwu albo w sposób niezgodny z dokonanym zgłoszeniem. Organ może także zareagować, gdy działania są wykonywane na podstawie zgłoszenia, ale w trakcie ich prowadzenia wystąpią nowe fakty lub okoliczności mogące doprowadzić do uszkodzenia lub zniszczenia zabytku. W takim przypadku konserwator może wydać decyzję o wstrzymaniu działań. Wygasa ona, jeżeli w terminie dwóch miesięcy od dnia jej doręczenia organ nie wyda decyzji nakazującej uzyskanie pozwolenia na wstrzymane działania.

Dla inwestora oznacza to, że brak sprzeciwu nie eliminuje całkowicie ryzyka interwencji organu. Jeżeli w toku prac ujawnią się okoliczności istotne dla ochrony zabytku, wojewódzki konserwator zabytków zachowuje kompetencje nadzorcze. Z tego względu zgodność wykonania prac ze zgłoszeniem, dokumentacją i zasadami ochrony zabytków powinna być kontrolowana także na etapie realizacji inwestycji, a nie tylko na etapie przygotowania dokumentacji.

Ważne! Za naruszenie obowiązków konserwatorskich, tj. podejmowanie działań bez wymaganego zgłoszenia, pomimo wniesienia sprzeciwu albo w sposób niezgodny z dokonanym zgłoszeniem, sprawca podlega karze pieniężnej od 500 zł do 50 tys. zł.

Jakie przepisy należy stosować do działań, na które przed dniem wejścia w życie nowelizacji wojewódzki konserwator zabytków wydał pozwolenie?

Do takich czynności stosuje się przepisy dotychczasowe. Dotyczy to m.in. robót budowlanych w otoczeniu zabytku, trwałego przeniesienia zabytku ruchomego, zmiany przeznaczenia zabytku, zmiany sposobu korzystania z zabytku, umieszczania urządzeń technicznych, tablic reklamowych, urządzeń reklamowych i napisów oraz innych działań mogących prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku. Tak samo do postępowań w sprawie wydania pozwolenia konserwatorskiego na te działania, wszczętych i niezakończonych przed 3 czerwca, stosuje się przepisy dotychczasowe. Wejście w życie nowelizacji nie powoduje więc automatycznego przekształcenia trwającego postępowania pozwoleniowego w procedurę zgłoszeniową. ©℗

• zgłoszenie dotyczy działań:

• zgłoszone roboty budowlane naruszają ustalenia ochrony zabytków w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, decyzji o warunkach zabudowy lub innych decyzjach przewidzianych w ustawie;
• zgłoszone działania:

• uszczerbek dla wartości zabytku,
• jego uszkodzenie lub zniszczenie,
• niewłaściwe korzystanie z niego albo
• zagrożenie dla zabytku kradzieżą, zaginięciem lub nielegalnym wywozem za granicę.

Laura Waloszczyk

radca prawny dyrektor zarządzająca w Kancelarii Gut i Wspólnicy