Empatia jest definiowana na kilkanaście sposobów, które obejmują bardzo szeroki zakres znaczeń. Badacze dzielą się na trzy grupy, zwracając uwagę na emocjonalny komponent empatii (zauważanie i odczuwanie nastrojów drugiej osoby), sferę poznawczą (spostrzeganie i rozumienie stanów i intencji drugiej osoby) i wreszcie podejście łączące oba te komponenty. Zawsze jednak jest ona określana jako zdolność lub umiejętność do określonej reakcji. Podsumowując, empatia to umiejętność zrozumienia unikalnych uczuć i emocji drugiej osoby i skuteczne reagowanie na nie. Jest działaniem i wymaga od nas aktywności, poświęcenia energii na zrozumienie drugiego człowieka.

Skomplikowanie zagadnienia empatii powoduje, że często do jednego worka wrzucane są zachowania niemające z nią nic wspólnego. Najczęściej empatia jest sprowadzana do litości, sympatii lub emocjonalnego zarażenia. Sympatia jest stosunkiem do kogoś, który powoduje, że życzymy tej osobie jak najlepiej, jednak nie jest jednoznaczna z tym, że rozumiemy i potrafimy reagować na jego stany. Litość z kolei jest związana z żałowaniem kogoś i najczęściej motywuje do pomocy i rozwiązania jego problemów. Emocjonalne zarażenie to reakcja na emocje innych bez uzmysłowienia ich sobie czy rozpoznania. Tymczasem empatia to umiejętność wejścia w czyjeś buty, zrozumienia jego reakcji i odpowiedniego na nie odpowiedzenia. Wymaga świadomości, umiejętności nazwania uczuć i odpowiedniej ekspresji siebie. Nie musi być jednak związana z przejmowaniem tych emocji, rozwiązaniem czyichś problemów czy jakością relacji z drugą osobą. Empatia jest działaniem opartym na wiedzy i zrozumieniu, niekoniecznie współodczuwaniu czy bezwarunkowej akceptacji.